News | Show all
03/08/2017

Zorg dragen voor architectuur

Artikel over gebruik en postproductie in de architectuur naar aanleiding van het Jozef Plein in PC Cartias (Melle).

20/06/2017

Do Good zorgarchitectuur

Artikel over de rol van ontwerp in zorgarchitectuur.

18/03/2017

Sprak er iemand over healing environment ?

Lees hier over de bijdrage van Charles Jencks en de postmoderne architectuur aan de ontmanteling van de kliniek.

22/02/2017

Pic Nic Architectuur

Een retroactief manifest voor Pic Nic the Streets als bijdrage aan de architectuurcultuur in België. Version Française

13/02/2017

Wraak op de commons

Een artikel over het nakende einde voor Agrocité en de toekomst voor architectuur onder zelfbeheer.

03/02/2017

Architectuur van de schaamteplek

Wie grip wil krijgen op de problemen van in psychiatrische ziekenhuizen, begint bij het ontwerp van de isolatiekamer.

22/12/2016

Van Utopia naar Wuustwezel

Er zijn weinig termen die zo’n beladen betekenis hebben in de architectuurgeschiedenis als utopie. Version Français

21/12/2016

Relational Architecture

Read about the production proces of the Kanunnik Petrus Jozef Triest Square in the Psychiatric Centre Caritas, Melle. Article in DutchEnglish / French

12/12/2016

Hoeveel samenwerking kan architectuur verdragen?

Artikel over de tentoonstelling 'Ensembles. Architectuur en Ambachtschap' in deSingel en Vlaams Architectuurinstituut.

15/10/2016

Bouwstenen voor het psychiatrisch centrum van de toekomst

Lees meer over de visieontwikkeling rond het psychiatrisch centrum van de toekomst gepubliceerd in Psyche.

03/10/2016

Eco-politiek in Brussel: Bas Smets en de Brussels Urban Landscape Biennial

Artikel over het nut en nadeel van landschapsarchitectuur als instrument voor regionale ontwikkeling in Brussel.

28/09/2016

Architectuur vol van verlangen

Artikel naar aanleiding van de opening van het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein in Melle.

26/09/2016

(Re)Politicize!

Proud to present the A+261 issue on architecture and politics - Dutch and French edition.

21/09/2016

Architectuur met schaduw

De 20ste eeuw baarde vele duivelspacten tussen architectuur en politiek. Opvallend genoeg wordt de architectuur van het Italiaanse fascisme tot op vandaag geprezen omwille van haar abstracte vormentaal. Dergelijke rehabilitatie is de architectuur van het Derde Rijk nooit te beurt gevallen. België heeft zo zijn eigen kleine trauma in de relatie met de politiek.

24/06/2016

Ingebedde architecten

Lees meer over de architectuur van oorlog en vrede

07/06/2016

Vakmannen aan het front

Een recensie over de bijdrage van Bravoure in de Architectuurbiennale van Venetie.

04/06/2016

Toiletemmers in Werelderfgoed

Er is iets curieus met de inrichting van de gevangenis van Merksplas, waar enkele weken geleden een opstand uitbrak. De geschiedenis van de site reflecteert een utopisch beeld van de gevangenis van de toekomst, de manier waarop omgegaan wordt met die geschiedenis symboliseert dan weer de gemiste kansen.

04/12/2015

FPC Gent: geen markt, geen gevangenis

De opening van het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent zorgt na één jaar werking voor een grote opluchting - zelfs bij voormalige critici. De juiste vraag is niet of aanvankelijke bezorgheid terecht was, maar wel of de opluchting niet een beetje voorbarig is? 


28/10/2015

Het penitentiair verdriet van België

In de bouw van het gevangenisdorp Haren vormen de lokale en regionale overheid samen front met de actiegroepen tegen de federale overheid - of toch niet? Hoe kunnen we de knoop tussen activisme en politiek ontwarren?

23/10/2015

Een psychiatrisch centrum bouwen we samen

Ook architectuur heeft zijn plaats op de Vlaamse Hersteldagen. Doe mee op 18 november in de Vooruit.

01/09/2015

Eindelijk een kennisplatform voor humane gevangenisarchitectuur

De website www.prisongear.be presenteert het onderzoek naar een humane gevangenisarchitectuur.

07/04/2015

Ontmanteling van de psychiatrische kliniek

Lees de gevalstudies over zorgarchitectuur in Vlaanderen gepubliceerd in Psyche

22/10/2014

Een sterke leefomgeving begint met ruimteregie

Wat deelt een onafgewerkte verkeersinfrastructuur in Godsheide, een vervallen vierkantshoeve in Grote Spouwen, een gesloten mijnkatedraal in de Eisdense Tuiwijk en een geplande gevangenis op Domein Riegersvliet?


21/08/2014

Wie is er bang van het Bouwmeestercollege?

Iedereen lijkt het roerend eens dat de Vlaamse architectuur zonder de Bouwmeester overgeleverd is aan de wetten van de markt en de willekeur van het politieke bedrijf. Lees de opinie 'De Bouwmeester en de onheilsprofeten'.

20/12/2013

A humane prison is coming to your neighbourhood

As part of the Conflict & Design Triennial the knowledge platform Prison Gear presents design studies that pave the way for a humane prison in Leopoldsburg, Belgium.

16/12/2013

Een humane gevangenis komt naar je toe

Als onderdeel van de Conflict & Design Triënnale presenteert Prison Gear twee visieontwerpen voor de toekomstige gevangenis op het militaire domein Reigersvliet in Leopoldsburg.

09/10/2013

Limburg City / Stad Limburg

Read the memorandum of the Limburg Europa Workshop / Lees de projectnota van Atelier Limburg Europa

15/09/2013

The dismantling of the psychiatric clinic

Read the case studies on care architecture in Flanders

21/08/2013

Wat is ontwerpend onderzoek?

Drie vragen over ontwerpend onderzoek, drie antwoorden vanuit de Noorderkempen.

10/04/2013

Heeft een gemeenplaats ook een gemene waarde ?

Commentaarstuk bij het Architectuurboek n° 10: Radicale Gemeenplaatsen - Europese architectuur uit Vlaanderen

03/02/2013

Is onzichtbare psychiatrische zorg mogelijk?

Review van de opstart Pilootprojecten Zorg door de Vlaams Bouwmeester

06/11/2012

Limburg heeft ambitie / Limburg has ambition

Presentatie van de Startnota Provinciaal Bouwmeester Limburg / Presentation Initial Memo Limburg Government Architect

12/10/2012

Hoeveel vernieuwing kan de gevangenis verdragen ?

Lees hoe de modernisatie van de gevangenisarchitectuur in handen van Stéphane Beel begon en eindige bij het Ducpétiaux-model.

12/07/2012

San Gimignano aan de Zenne

Lees de column naar aanleiding van de Keukentoren van XDGA

11/04/2012

Sociaal-realisme of zelfcensuur

Met Jonas Staal schreef BAVO een pleidooi voor een nieuw sociaal-realisme in de kunst. Sociaal-realisme is broodnodig in het tijdperk van de hysterische reproductie.

21/02/2012

Nu ook een schreeuw om architectuur!

Niet occupy-en, maar de gevestigde orde verleiden om in crisistijden te investeren in leuke projecten. Lees hier meer over de Studio for Unsollicited Architecture.

20/01/2012

Gesloten architectuur is ook humaan

Lees meer over Fleur Agema's gevangenismodel

21/11/2011

Waarom kunstenaars niet fascistisch genoeg zijn

Lees het artikel in het decembernummer van Rekto:Verso.

12/09/2011

De Culturele Elite

Lees de bijdrage.

29/08/2011

Artist Participation in South Africa

The international PR campaign to showcase Rotterdam's robust policy on artist participation is now also tapping into the emerging African art markets.

17/06/2011

Denkverbod op liberale kunst

Column over de stellingenoorlog naar aanleiding van de aangekondigde bezuinigingen in de cultuursector.

07/06/2011

Maak liberaal kunstbeleid liberaal

Lees BAVO's advies aan staatssecretaris Zijlstra met betrekking tot de noodgedwongen keuzen die de cultuursector in Nederland te wachten staat.

18/03/2011

International promotion campaign of the Office for Artist Participation kicks off

The City of Edinburgh will be the first to host an international promotion event of Rotterdam's innovative cultural policies for enforcing the participation of artists in heightening a city's competitiveness and securing social peace on the local level.

28/02/2011

Culture and Contestation

The essay 'Neo-Liberalism with Dutch Characteristics: The Big Fix-Up of the Netherlands and the Practice of Embedded Cultural Activism' is published in the book volume 'Culture and Contestation in the New Century'.

19/01/2011

Art and Activism

BAVO's essay 'Artists... one more effort to be really political!' is published in the volume 'Art and Activism in the age of Globalisation'.

20/10/2010

Boek verschenen: Too Active To Act

Het boek biedt een kritische analyse van de maatschappelijke betrokkenheid van culturele actoren in Nederland in de afgelopen tien jaar.

OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

Ruimte voor humane isolatie

project: OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

date: 16/11/2015

author: BAVO

source: Psyche

status: article

Download PDF

De nood aan een meer humane isolatietechnieken in de kinderen en jongerenpsychiatrie kwam juli 2015 in de media. Tom Verhaeghe, ontslagnemend therapeut bij de afdeling Fioretti van PC dr. Guislain campus De Deyne in Zwijnaarde bracht een maatschappelijke discussie te weeg. Verhaeghe hekelde de eentonige aanpak van isoleren, sederen en medicaliseren en kon de machteloze positie van de kwetsbare jongeren niet langer aanschouwen.

 

De reactie van Jo Vandeurzen, minister van Welzijn, bleef niet uit met het bevel tot een zorginspectie. De resultaten van het inspectieverslag tonen heel wat tekortkomingen in de kwaliteit van de opvang. In de afzonderingsruimtes is bijvoorbeeld geen oproepsysteem aanwezig waardoor de kinderen en jongeren met de camera moeten praten om iets te vragen. De wanden van de afzonderingskamers zijn niet beveiligd en vormen een risico voor automutilatie.

 

De Gentse jeugdpsychiatrie kreeg ook de vraag van de minister om een remediëringsplan te presenteren. Zo is met het oog op zorg op maat nood aan meer vorming en opleiding voor personeelsleden. Patiënten moeten individueel begeleid en opgevolgd worden. Dat vraagt om voldoende overleg in team, maar ook de patiënt zelf moet hierbij betrokken worden.

 

Het uitwerken van passend zorgbeleid is echter niet mogelijk zonder ook een gepaste zorginfrastructuur te voorzien. Dat bleek tijdens de visievorming rond het psychiatrisch centrum van de toekomst opgezet binnen PC Caritas te Melle. In verschillende werkgroepen met artsen, directie, personeel én patiënten kwam naar voren dat de beschikbare infrastructuur voor isolatie niets anders toelaat dan de fel bekritiseerde trias van isoleren, sederen, medicaliseren.

 

Het determinerende karakter van de infrastructuur bij isolatie geldt niet alleen voor de afdeling voor jongerenpsychiatrie, maar evengoed in de algemene psychiatrie voor volwassenen. In elk geval dreigt het gevaar dat de ruimte-ervaring tijdens isolatie aanleiding is voor een tweede trauma. De isolatie grijpt immers plaats in een context van dwang en dit binnen een ruimte die vooral ontworpen is vanuit beveiligingsperspectief – niet vanuit de noden van de patiënt.

 

De vraag naar humane isolatietechnieken heeft hoe dan ook een belangrijke architecturale en ruimtelijke component.

 

Een eerste problematiek is de relatieve traagheid van architectuur ten aanzien van zorgvisies. De heersende zorgvisie loopt doorgaans vooruit op de beschikbare architecturale en ruimtelijke infrastructuur in de geestelijke gezondheidszorg. De goede bedoelingen van artsen en zorgpersoneel worden in de dagelijkse praktijk altijd beperkt en geleid door de beschikbare ruimtelijke infrastructuur.

 

Een tweede problematiek is de afwezigheid van innovatieve ontwerpkennis rond de architectuur voor geestelijke gezondheidszorg. Een handvol architectuur- en ingenieurskantoren monopoliseren de zorgsector sinds jaar en dag. Gegoochel met modetermen als ‘healing environment’ en ‘user-centred design’ verbergt doorgaans een gebrekkige voeling met wat leeft onder personeel en patiënten.

 

De beide problematieken vormen elkaars spiegelbeeld. Een dringende innovatie van het onderwerp is ondenkbaar zonder nieuwe ontwerpmethoden. Eerder dan user-centred design is het belangrijk dat de ‘gebruiker’ – personeel evengoed als patiënten – de mogelijkheid krijgt om zelf een actieve bijdrage te leveren aan het ontwerp.

 

Het opzet van de werkgroepen met artsen, directie, personeel én patiënten in PC Caritas was een experiment om het ontwerp van het psychiatrisch centrum van de toekomst in handen te leggen van de gebruiker. Zelf namen we de rol op van architect- bemiddelaar. In de sessies bleek dat er in de dagelijkse praktijk heel wat alternatieve technieken zijn om jongeren in crisis op te vangen.

 

De volgende gebruiken kwamen onder andere ter sprake:

 

- Stille ruimte: patiënten geven aan nood te hebben aan een (sacrale) binnen- of buitenruimte waarbinnen men zich kan afzonderen. Het gaat om een aangename plek die hen in staat stelt rustgevende prikkels te ervaren of concentratie te bewaren.

 

- Atelier voor vrije expressie: gebruikers geven aan tot rust te komen in een activerende ruimte waarbinnen zij zich creatief kunnen uitleven door bijvoorbeeld te boksen, sporten, tekenen, roepen, lopen, etc. Het gaat om een plaats die los staat van de georganiseerde therapiemomenten of dagactiviteiten.

 

- Open buitenruimte: een veel besproken techniek is om jongeren te laten weg rennen in de groene ruimte van een zorgcampus. Een omsloten buitenruimte met zachte grenzen (ruimte in maïsveld, paviljoen in bos of omsloten tuin) biedt mogelijkheden om jongeren gecontroleerd tot rust en/of beweging te brengen.

 

Opvallend is dat in elk gebruik inventief ingespeeld werd op de beschikbare ruimte. In aansluiting op de vraag van de minister is er nood aan een architecturale en ruimtelijke ambitienota met een uitwerking van alternatieve, humane isolatietechnieken in de jeugdpsychiatrie. De participatie van de patiënt in de visievorming, het ontwerp én het testen van proefopstellingen vergt tijd en inspanning, maar zal de succesfactor blijken.

 

References

Artikel gepubliceerd in Psyche, jaargang 27 (4), december 2015, uitgave van VVGG