News | Show all
17/10/2017

Verslaafd aan architectuur

Een artikel over de discussie rond de Biertempel en haar betekenis voor de architectuurcultuur in België

05/10/2017

Wafels, bier en architectuur

Een artikel naar aanleiding van de herbestemming van de Beurs in Brussel tot biertempel naar ontwerp van Robbrecht & Daem Architecten.

03/08/2017

Zorg dragen voor architectuur

Artikel over gebruik en postproductie in de architectuur naar aanleiding van het Jozef Plein in PC Cartias (Melle).

20/06/2017

Do Good architectuur

Artikel over de rol van ontwerp in zorgarchitectuur.

18/03/2017

Sprak er iemand over healing environment ?

Lees hier over de bijdrage van Charles Jencks en de postmoderne architectuur aan de ontmanteling van de kliniek.

22/02/2017

Pic Nic Architectuur

Een retroactief manifest voor Pic Nic the Streets als bijdrage aan de architectuurcultuur in België. Version Française

13/02/2017

Wraak op de commons

Een artikel over het nakende einde voor Agrocité en de toekomst voor architectuur onder zelfbeheer.

03/02/2017

Architectuur van de schaamteplek

Wie grip wil krijgen op de problemen van in psychiatrische ziekenhuizen, begint bij het ontwerp van de isolatiekamer.

22/12/2016

Van Utopia naar Wuustwezel

Er zijn weinig termen die zo’n beladen betekenis hebben in de architectuurgeschiedenis als utopie. Version Français

21/12/2016

Relational Architecture

Read about the production proces of the Kanunnik Petrus Jozef Triest Square in the Psychiatric Centre Caritas, Melle. Article in DutchEnglish / French

12/12/2016

Hoeveel samenwerking kan architectuur verdragen?

Artikel over de tentoonstelling 'Ensembles. Architectuur en Ambachtschap' in deSingel en Vlaams Architectuurinstituut.

15/10/2016

Bouwstenen voor het psychiatrisch centrum van de toekomst

Lees meer over de visieontwikkeling rond het psychiatrisch centrum van de toekomst gepubliceerd in Psyche.

03/10/2016

Eco-politiek in Brussel: Bas Smets en de Brussels Urban Landscape Biennial

Artikel over het nut en nadeel van landschapsarchitectuur als instrument voor regionale ontwikkeling in Brussel.

28/09/2016

Architectuur vol van verlangen

Artikel naar aanleiding van de opening van het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein in Melle.

26/09/2016

(Re)Politicize!

Proud to present the A+261 issue on architecture and politics - Dutch and French edition.

21/09/2016

Architectuur met schaduw

De 20ste eeuw baarde vele duivelspacten tussen architectuur en politiek. Opvallend genoeg wordt de architectuur van het Italiaanse fascisme tot op vandaag geprezen omwille van haar abstracte vormentaal. Dergelijke rehabilitatie is de architectuur van het Derde Rijk nooit te beurt gevallen. België heeft zo zijn eigen kleine trauma in de relatie met de politiek.

24/06/2016

Ingebedde architecten

Lees meer over de architectuur van oorlog en vrede

07/06/2016

Vakmannen aan het front

Een recensie over de bijdrage van Bravoure in de Architectuurbiennale van Venetie.

04/06/2016

Toiletemmers in Werelderfgoed

Er is iets curieus met de inrichting van de gevangenis van Merksplas, waar enkele weken geleden een opstand uitbrak. De geschiedenis van de site reflecteert een utopisch beeld van de gevangenis van de toekomst, de manier waarop omgegaan wordt met die geschiedenis symboliseert dan weer de gemiste kansen.

04/12/2015

FPC Gent: geen markt, geen gevangenis

De opening van het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent zorgt na één jaar werking voor een grote opluchting - zelfs bij voormalige critici. De juiste vraag is niet of aanvankelijke bezorgheid terecht was, maar wel of de opluchting niet een beetje voorbarig is? 


28/10/2015

Het penitentiair verdriet van België

In de bouw van het gevangenisdorp Haren vormen de lokale en regionale overheid samen front met de actiegroepen tegen de federale overheid - of toch niet? Hoe kunnen we de knoop tussen activisme en politiek ontwarren?

23/10/2015

Een psychiatrisch centrum bouwen we samen

Ook architectuur heeft zijn plaats op de Vlaamse Hersteldagen. Doe mee op 18 november in de Vooruit.

01/09/2015

Eindelijk een kennisplatform voor humane gevangenisarchitectuur

De website www.prisongear.be presenteert het onderzoek naar een humane gevangenisarchitectuur.

07/04/2015

Ontmanteling van de psychiatrische kliniek

Lees de gevalstudies over zorgarchitectuur in Vlaanderen gepubliceerd in Psyche

22/10/2014

Een sterke leefomgeving begint met ruimteregie

Wat deelt een onafgewerkte verkeersinfrastructuur in Godsheide, een vervallen vierkantshoeve in Grote Spouwen, een gesloten mijnkatedraal in de Eisdense Tuiwijk en een geplande gevangenis op Domein Riegersvliet?


21/08/2014

Wie is er bang van het Bouwmeestercollege?

Iedereen lijkt het roerend eens dat de Vlaamse architectuur zonder de Bouwmeester overgeleverd is aan de wetten van de markt en de willekeur van het politieke bedrijf. Lees de opinie 'De Bouwmeester en de onheilsprofeten'.

20/12/2013

A humane prison is coming to your neighbourhood

As part of the Conflict & Design Triennial the knowledge platform Prison Gear presents design studies that pave the way for a humane prison in Leopoldsburg, Belgium.

16/12/2013

Een humane gevangenis komt naar je toe

Als onderdeel van de Conflict & Design Triënnale presenteert Prison Gear twee visieontwerpen voor de toekomstige gevangenis op het militaire domein Reigersvliet in Leopoldsburg.

09/10/2013

Limburg City / Stad Limburg

Read the memorandum of the Limburg Europa Workshop / Lees de projectnota van Atelier Limburg Europa

15/09/2013

The dismantling of the psychiatric clinic

Read the case studies on care architecture in Flanders

21/08/2013

Wat is ontwerpend onderzoek?

Drie vragen over ontwerpend onderzoek, drie antwoorden vanuit de Noorderkempen.

10/04/2013

Heeft een gemeenplaats ook een gemene waarde ?

Commentaarstuk bij het Architectuurboek n° 10: Radicale Gemeenplaatsen - Europese architectuur uit Vlaanderen

03/02/2013

Is onzichtbare psychiatrische zorg mogelijk?

Review van de opstart Pilootprojecten Zorg door de Vlaams Bouwmeester

06/11/2012

Limburg heeft ambitie / Limburg has ambition

Presentatie van de Startnota Provinciaal Bouwmeester Limburg / Presentation Initial Memo Limburg Government Architect

12/10/2012

Hoeveel vernieuwing kan de gevangenis verdragen ?

Lees hoe de modernisatie van de gevangenisarchitectuur in handen van Stéphane Beel begon en eindige bij het Ducpétiaux-model.

12/07/2012

San Gimignano aan de Zenne

Lees de column naar aanleiding van de Keukentoren van XDGA

11/04/2012

Sociaal-realisme of zelfcensuur

Met Jonas Staal schreef BAVO een pleidooi voor een nieuw sociaal-realisme in de kunst. Sociaal-realisme is broodnodig in het tijdperk van de hysterische reproductie.

21/02/2012

Nu ook een schreeuw om architectuur!

Niet occupy-en, maar de gevestigde orde verleiden om in crisistijden te investeren in leuke projecten. Lees hier meer over de Studio for Unsollicited Architecture.

20/01/2012

Gesloten architectuur is ook humaan

Lees meer over Fleur Agema's gevangenismodel

21/11/2011

Waarom kunstenaars niet fascistisch genoeg zijn

Lees het artikel in het decembernummer van Rekto:Verso.

12/09/2011

De Culturele Elite

Lees de bijdrage.

29/08/2011

Artist Participation in South Africa

The international PR campaign to showcase Rotterdam's robust policy on artist participation is now also tapping into the emerging African art markets.

17/06/2011

Denkverbod op liberale kunst

Column over de stellingenoorlog naar aanleiding van de aangekondigde bezuinigingen in de cultuursector.

07/06/2011

Maak liberaal kunstbeleid liberaal

Lees BAVO's advies aan staatssecretaris Zijlstra met betrekking tot de noodgedwongen keuzen die de cultuursector in Nederland te wachten staat.

18/03/2011

International promotion campaign of the Office for Artist Participation kicks off

The City of Edinburgh will be the first to host an international promotion event of Rotterdam's innovative cultural policies for enforcing the participation of artists in heightening a city's competitiveness and securing social peace on the local level.

28/02/2011

Culture and Contestation

The essay 'Neo-Liberalism with Dutch Characteristics: The Big Fix-Up of the Netherlands and the Practice of Embedded Cultural Activism' is published in the book volume 'Culture and Contestation in the New Century'.

19/01/2011

Art and Activism

BAVO's essay 'Artists... one more effort to be really political!' is published in the volume 'Art and Activism in the age of Globalisation'.

20/10/2010

Boek verschenen: Too Active To Act

Het boek biedt een kritische analyse van de maatschappelijke betrokkenheid van culturele actoren in Nederland in de afgelopen tien jaar.

OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

Wie is er bang van het Bouwmeestercollege?

project: OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

date: 21/08/2014

author: BAVO

source: administrator

status: article

 

Een korte passage in het nieuwe Vlaams regeerakkoord heeft menig opiniemaker ertoe gebracht het ultieme doemscenario aan te kondigen: de afschaffing van de Vlaams Bouwmeester en de verambtelijking van een pril maar dynamisch architectuurbeleid in Vlaanderen. Onderstaand artikel becommentarieert het debat en zoekt naar de kansen die het vooropgestelde Bouwmeestercollege biedt voor de architecturale en ruimtelijke kwaliteit van de leefomgeving.

Christophe Van Gerrewey ging het verst in de onheilsprofetie en verkondigde (DS 26/7) hoe een coup de théâtre door de bouwmarkt meteen het einde betekent van de Vlaamse architectuur als zodanig. Hij veegt de terugkerende kritiek op de beperkte transparantie in de werking van de Vlaams Bouwmeester van tafel met het argument dat ‘objectiviteit niet bestaat’ en architectuur uiteindelijk rust op ‘vertrouwen’ – een term die hij schamper ontleent aan de titel van het regeerakkoord. Er is voor hem simpelweg ‘geen alternatief’ op de huidige werking van de Vlaams Bouwmeester behalve ‘uitschuivers uit het verleden’ – een prehistorisch tijdperk waarin de bouwmarkt onbeschaamd haar ding deed.

Dezelfde kritiek wordt preciezer en minder apocalyptisch verwoord in de gezamenlijke brief van de decanen van de Vlaamse architectuurfaculteiten (DS 1/8). Zij argumenteren dat de Vlaams Bouwmeester voor jonge, talentvolle ontwerpbureau’s de poort opende naar overheidsopdrachten. Op die manier heeft de Bouwmeester innovatie mogelijk gemaakt in een wereldje waarin gevestigde architecten- en ingenieurskantoren gemakkelijk wegkwamen met ondoordachte, maar goedbetaalde architectuur. Deze verdienste is terecht en is zonder twijfel ook vandaag aan de orde – in de ziekenhuissector bijvoorbeeld drukken grote ontwerpbureau’s nog steeds de ereloonnota’s tot onder de 5% door plannen gedachteloos te kopiëren.

Meer bouwmeester, meer marktwerking

De vraag is of de verdediging sterk genoeg is om het nakende onheil te keren? Problematisch is dat de verdediging een eenvoudige omkering vormt van de positie die toegedicht wordt aan de N-VA. De verdediging voert aan dat de Vlaams Bouwmeester staat voor kwaliteit en innovatie, terwijl de architectuur zonder Bouwmeester overgeleverd wordt aan de wetten van de vrije markt. Hiermee dreigt een stellingenoorlog tussen de architectuurwereld en een politieke opvatting dat wel gelooft in de heilzame werking van de markt en overheidsbemoeienis juist kwaliteit tegenwerkt. Het pleit winnen wordt voor architecten extra moeilijk nu deze politieke opvatting zich opwerpt als grondstroom in Vlaanderen.

De vraag is bovendien of de eenvoudige voorstelling van zaken (bouwmeester versus bouwmarkt) recht doet aan de realiteit? De Vlaams Bouwmeester heeft altijd een vlotte samenwerking vooropgesteld tussen publieke overheid en haar private partners. In de scholenbouw bijvoorbeeld bestonden heel wat Open Oproepen uit een publiek-private samenwerking. In de Ambitienota zette Peter Swinnen in op een specifiek maatwerk ‘omdat we wel degelijk geloven dat PPS maatschappelijke relevante opdrachten kan opleveren.’ Recent zocht ook Pilootprojecten Zorg naar voorstellen waarin een ontwerpteam zich onmiddellijk associeerde met een opdrachtgever en/of projectontwikkelaar.

De Vlaams Bouwmeester functioneert hiermee als smeermiddel van een ‘corporate governance’ waarin ondernemers (architecten evengoed als aannemers) niet blindelings de overheidsbestekken uitvoeren, maar nu ook een eigen stem én verantwoordelijkheid krijgen in de projectdefinitie zelf. In dit licht bekeken, kan vrije marktwerking in het ontwerp van overheidspatrimonium geen argument zijn om de Bouwmeester af te schaffen – eerder integendeel. De functie van een Bouwmeester vormde altijd een breekijzer tegen administratieve verkokering en regelneverij en wordt daarvoor alom geprezen. Een eventuele afschaffing van de Vlaams Bouwmeester zal om deze reden een pyrrusoverwinning voor de bouwmarkt zijn.

Oude eigenschappen van een nieuwe bouwcultuur

Een pyrrusoverwinning voor de markt – tenzij de verandering in de werking van de Vlaams Bouwmeester om iets anders gaat: niet zozeer het vrijmaken van de markt, maar het herstel van de ‘primauteit van de politiek’ in de samenwerking met ambtenarij. De vrees onder opiniemakers is dat een andere werking van de Bouwmeester afbreuk doet aan de professionalisering van overheidsopdrachten en architectenselecties terug deel gaan uitmaken van politieke akkoorden. Deze positie eenzijdig toedichten aan de N-VA is echter onterecht, aangezien een charter hieromtrent bekrachtigd werd door de vorige regering. Hoe dan ook zwijgt de verdediging zedig over de interne politiek die een instrument als de Vlaams Bouwmeester doorkruist.

Het is een fantasie om de Bouwmeester voor te stellen als een absolute, onvermurwbare voorvechter van kwaliteit. De eerlijkheid gebied te zeggen dat ook de ‘nieuwe bouwcultuur’ in Vlaanderen zijn eigen uitschuivers kent. Zo gebeurde het positief advies van Marcel Smets voor de Oosterweelverbinding (ontwerp van Laurent Ney en Paul Robbrecht) door zich expliciet te onthouden van uitspraken over mobiliteit, milieueffecten en stedenbouwkundige inbedding van het project – een wreed lot voor de voorvechter van het ‘geïntegreerde architectuurproject’. En, recent werd het verplichte advies van Peter Swinnen voor de Gevangenis Beveren (ontwerp van Stéphane Beel en Jaspers-Eyers) slechts luttele dagen voor het indienen van de bouwaanvraag ingewonnen. De verhoopte ambitieverhoging in de gevangenisarchitectuur werd zo geridiculiseerd door Vlaanderen’s meest geprezen architect.

Tegelijk is er sprake van een soort structureel pragmatisme. Er wordt door critici van de Bouwmeester veel aandacht besteed aan de gebrekkige transparantie in de long- en shortlisting van de Open Oproep. Interessanter is dat de architectenselectie niet altijd garantie biedt op kwaliteit. Het archief van de Open Oproep toont dat de competitieve selectieprocedure niet noodzakelijk het beste uit architecten naar boven haalt. Aangezien de wedstrijdformule het laatste woord geeft aan de opdrachtgever – niet aan de Vlaams Bouwmeester – beperken de concurrerende ontwerpers zich veelal tot de creatieve reproductie van de projectdefinitie. Suggesties die aangedragen worden in de opdracht worden creatief in beeld gebracht, maar niet noodzakelijk verbeterd waar nodig.

Elk mandaat een eigen accent

De lamentaties bij de nakende ondergang van de Vlaamse architectuur lijken hoe dan ook voorbarig. Wivina Demeester, de voormalig Minister die het initiatief nam voor de eerste Vlaams Bouwmeester, reageerde (Radio1 28/7) opvallend rustig op het regeerakkoord. Zij wijst vooral op de openingen die de tekst biedt om de functie van Bouwmeester ook in toekomst uit te oefenen en Vlaamse architectuur internationaal op de kaart te zetten. De vraag is welke nieuwe accenten de vierde Bouwmeester kan leggen binnen het kader van het Regeerakkoord. Behalve het idee van een meerkoppig college vallen eerst en vooral twee andere nieuwigheden op.

Ten eerste, is er de suggestie dat het Bouwmeestercollege zal aangeduid worden vanuit een zogenaamd ‘architecturaal middenveld’. Op zich biedt de introductie van het middenveld in de werking van de Bouwmeester weinig reden tot bezorgdheid. Wie heeft er iets op tegen dat maatschappelijke organisaties en bewegingen nauw betrokken worden in het ontwerp van patrimonium met publiek belang? Het voorstel past binnen de idee dat de overheid niet alles zelf hoeft te regelen en te weten, maar hiertoe kan steunen op een ruim netwerk van maatschappelijke partners. Probleem is echter dat er vooralsnog geen ‘architecturale middenveldorganisaties’ bestaan in Vlaanderen - tenzij een aantal kleine culturele organisaties (VAi, VRP, Architectuurwijzer, Ar-Tur, …) en lokale drukkingsgroepen (StRatengeneraal, Ademloos, …) die door de professionele wereld niet altijd serieus genomen worden.

Het doet Wivina Demeester vermoeden (DS 26/7) dat eigenlijk de beroepsorganisaties bedoeld wordt, zoals NAV. In dat geval is de verandering in de werking van de Bouwmeester inderdaad een stap terug, omdat hiermee de architectenselectie een gebeuren blijft binnen het gesloten circuit van het architectenberoep. Zo ver hoeft het niet te komen. Positief beschouwd biedt het regeerakkoord zowaar een opening om fors te investeren (best vanuit meer dan culturele middelen) in een nog op te richten architecturaal middenveld en in de architecturale sensibilisatie van het bestaande middenveld. Op die manier kan de architectenselectie in Vlaanderen vooruit gaan naar een zo objectief, transparant en democratisch mogelijk afwegingsproces.

Ten tweede, is er de verhuis van de Bouwmeester naar het departement Ruimtelijke Ordening – in de mediadebatten betiteld als de ‘inkanteling’. Ook hier geldt op zich weinig reden tot bezorgdheid. Tot nu was de Bouwmeester een ambtenaar onder de algemene bevoegdheid van de Minister van Bestuurszaken. Resultaat is dat de Bouwmeester hard werkt om ingang te vinden in alle specifieke overheidsbevoegdheden. Reeds van in het prille begin heeft de Vlaams Bouwmeester hiertoe partnerschappen afgesloten met administraties en agentschappen. Ook Peter Swinnen heeft met de Pilootprojecten uitdrukkelijk bruggen gebouwd naar bijzondere beleidsdomeinen (Wonen, Zorg, Landbouw, …) De inkanteling is dus in zekere zin continu met de bestaande werking van de Bouwmeester en kan de slagkracht nog verhogen.

Wél zorgwekkend is dat de inkanteling voorzien wordt in slechts één specifiek beleidsdomein, in dit geval Ruimtelijke Ordening. Hiermee wordt het eerder genoemde principe van het ‘geïntegreerde architectuurproject’ moeilijk gemaakt – eerst geformuleerd in de beleidsnota van Marcel Smets. Het idee is dat architectuur niet ondergebracht kan worden in één vakje (cultuur, RO, milieu, verkeer, welzijn, landbouw, …) maar juist de gepaste verknoping betreft van al deze beleidsdomeinen. Architecturale kwaliteit gaat verder dan de vormgeving van een huis, brug of landschap en bepaalt doorheen de specifieke constructie de gestalte van de totale leefomgeving. Een inkanteling van de Vlaams Bouwmeester binnen Ruimtelijke Ordening verloopt dus best parallel aan een gelijktijdige inkanteling in Milieu, Mobiliteit, Welzijn, Landbouw, etc.

Praten vergt durf

Hiermee kunnen we de fel gehekelde verandering van één Bouwmeester (met Team) naar een meerkoppig College van Adviseurs onder voorzitterschap van de Vlaams Bouwmeester ook op een positieve manier begrijpen. Koen Van Synghel vreest een praatbarak (DS 2/8) – maar rest ons iets anders dan overleg? Ontstaat architecturale en ruimtelijke kwaliteit niet vanuit diepgaande reflectie over de vormgeving van onze leefomgeving? Gebeurt deze visievorming niet best vanuit een open en breed professioneel overleg? Kunnen daarbij niet best alle beleidsdomeinen betrokken worden? En biedt het middenveld niet een extra bron van kennis en ervaring? Het Bouwmeestercollege kan vanuit een fundamentele visievorming de politieke besluitvorming informeren en inspireren.

Naar voorbeeld van Nederland kan elke adviseur een specifiek beleidsdomein dekken, zoals Wonen, Welzijn, Milieu, Mobiliteit, etc. Eventueel kunnen bijzondere adviseurs ingeschakeld worden voor urgente problemen (overstromingen) of crisisgebieden (Limburg). De adviseurs treden, onder de hoede van de Vlaams Bouwmeester, met elkaar en met het architecturaal middenveld in overleg en wegen zo de specifieke materies af binnen het kader van een algemene bewaking van de architecturale en ruimtelijke kwaliteit van de leefomgeving in Vlaanderen. Is een dergelijk scenario niet juist een mogelijkheid om een ambitieus vierde hoofdstuk te breien aan de werking van de Bouwmeester en haar werking blijvend te verankeren in de uitbouw van Vlaanderen?


References

Een korte versie van dit artikel werd gepubliceerd als opinie in De Standaard 21/8 onder de titel 'De Bouwmeester en de onheilsprofeten'