News | Show all
20/06/2017

Do Good zorgarchitectuur

Artikel over de rol van ontwerp in zorgarchitectuur.

18/03/2017

Sprak er iemand over healing environment ?

Lees hier over de bijdrage van Charles Jencks en de postmoderne architectuur aan de ontmanteling van de kliniek.

22/02/2017

Pic Nic Architectuur

Een retroactief manifest voor Pic Nic the Streets als bijdrage aan de architectuurcultuur in België. Version Française

13/02/2017

Wraak op de commons

Een artikel over het nakende einde voor Agrocité en de toekomst voor architectuur onder zelfbeheer.

03/02/2017

Architectuur van de schaamteplek

Wie grip wil krijgen op de problemen van in psychiatrische ziekenhuizen, begint bij het ontwerp van de isolatiekamer.

22/12/2016

Van Utopia naar Wuustwezel

Er zijn weinig termen die zo’n beladen betekenis hebben in de architectuurgeschiedenis als utopie. Version Français

21/12/2016

Relational Architecture

Read about the production proces of the Kanunnik Petrus Jozef Triest Square in the Psychiatric Centre Caritas, Melle. Article in DutchEnglish / French

12/12/2016

Hoeveel samenwerking kan architectuur verdragen?

Artikel over de tentoonstelling 'Ensembles. Architectuur en Ambachtschap' in deSingel en Vlaams Architectuurinstituut.

15/10/2016

Bouwstenen voor het psychiatrisch centrum van de toekomst

Lees meer over de visieontwikkeling rond het psychiatrisch centrum van de toekomst gepubliceerd in Psyche.

03/10/2016

Eco-politiek in Brussel: Bas Smets en de Brussels Urban Landscape Biennial

Artikel over het nut en nadeel van landschapsarchitectuur als instrument voor regionale ontwikkeling in Brussel.

28/09/2016

Architectuur vol van verlangen

Artikel naar aanleiding van de opening van het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein in Melle.

26/09/2016

(Re)Politicize!

Proud to present the A+261 issue on architecture and politics - Dutch and French edition.

21/09/2016

Architectuur met schaduw

De 20ste eeuw baarde vele duivelspacten tussen architectuur en politiek. Opvallend genoeg wordt de architectuur van het Italiaanse fascisme tot op vandaag geprezen omwille van haar abstracte vormentaal. Dergelijke rehabilitatie is de architectuur van het Derde Rijk nooit te beurt gevallen. België heeft zo zijn eigen kleine trauma in de relatie met de politiek.

24/06/2016

Ingebedde architecten

Lees meer over de architectuur van oorlog en vrede

07/06/2016

Vakmannen aan het front

Een recensie over de bijdrage van Bravoure in de Architectuurbiennale van Venetie.

04/06/2016

Toiletemmers in Werelderfgoed

Er is iets curieus met de inrichting van de gevangenis van Merksplas, waar enkele weken geleden een opstand uitbrak. De geschiedenis van de site reflecteert een utopisch beeld van de gevangenis van de toekomst, de manier waarop omgegaan wordt met die geschiedenis symboliseert dan weer de gemiste kansen.

04/12/2015

FPC Gent: geen markt, geen gevangenis

De opening van het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent zorgt na één jaar werking voor een grote opluchting - zelfs bij voormalige critici. De juiste vraag is niet of aanvankelijke bezorgheid terecht was, maar wel of de opluchting niet een beetje voorbarig is? 


28/10/2015

Het penitentiair verdriet van België

In de bouw van het gevangenisdorp Haren vormen de lokale en regionale overheid samen front met de actiegroepen tegen de federale overheid - of toch niet? Hoe kunnen we de knoop tussen activisme en politiek ontwarren?

23/10/2015

Een psychiatrisch centrum bouwen we samen

Ook architectuur heeft zijn plaats op de Vlaamse Hersteldagen. Doe mee op 18 november in de Vooruit.

01/09/2015

Eindelijk een kennisplatform voor humane gevangenisarchitectuur

De website www.prisongear.be presenteert het onderzoek naar een humane gevangenisarchitectuur.

07/04/2015

Ontmanteling van de psychiatrische kliniek

Lees de gevalstudies over zorgarchitectuur in Vlaanderen gepubliceerd in Psyche

22/10/2014

Een sterke leefomgeving begint met ruimteregie

Wat deelt een onafgewerkte verkeersinfrastructuur in Godsheide, een vervallen vierkantshoeve in Grote Spouwen, een gesloten mijnkatedraal in de Eisdense Tuiwijk en een geplande gevangenis op Domein Riegersvliet?


21/08/2014

Wie is er bang van het Bouwmeestercollege?

Iedereen lijkt het roerend eens dat de Vlaamse architectuur zonder de Bouwmeester overgeleverd is aan de wetten van de markt en de willekeur van het politieke bedrijf. Lees de opinie 'De Bouwmeester en de onheilsprofeten'.

20/12/2013

A humane prison is coming to your neighbourhood

As part of the Conflict & Design Triennial the knowledge platform Prison Gear presents design studies that pave the way for a humane prison in Leopoldsburg, Belgium.

16/12/2013

Een humane gevangenis komt naar je toe

Als onderdeel van de Conflict & Design Triënnale presenteert Prison Gear twee visieontwerpen voor de toekomstige gevangenis op het militaire domein Reigersvliet in Leopoldsburg.

09/10/2013

Limburg City / Stad Limburg

Read the memorandum of the Limburg Europa Workshop / Lees de projectnota van Atelier Limburg Europa

15/09/2013

The dismantling of the psychiatric clinic

Read the case studies on care architecture in Flanders

21/08/2013

Wat is ontwerpend onderzoek?

Drie vragen over ontwerpend onderzoek, drie antwoorden vanuit de Noorderkempen.

10/04/2013

Heeft een gemeenplaats ook een gemene waarde ?

Commentaarstuk bij het Architectuurboek n° 10: Radicale Gemeenplaatsen - Europese architectuur uit Vlaanderen

03/02/2013

Is onzichtbare psychiatrische zorg mogelijk?

Review van de opstart Pilootprojecten Zorg door de Vlaams Bouwmeester

06/11/2012

Limburg heeft ambitie / Limburg has ambition

Presentatie van de Startnota Provinciaal Bouwmeester Limburg / Presentation Initial Memo Limburg Government Architect

12/10/2012

Hoeveel vernieuwing kan de gevangenis verdragen ?

Lees hoe de modernisatie van de gevangenisarchitectuur in handen van Stéphane Beel begon en eindige bij het Ducpétiaux-model.

12/07/2012

San Gimignano aan de Zenne

Lees de column naar aanleiding van de Keukentoren van XDGA

11/04/2012

Sociaal-realisme of zelfcensuur

Met Jonas Staal schreef BAVO een pleidooi voor een nieuw sociaal-realisme in de kunst. Sociaal-realisme is broodnodig in het tijdperk van de hysterische reproductie.

21/02/2012

Nu ook een schreeuw om architectuur!

Niet occupy-en, maar de gevestigde orde verleiden om in crisistijden te investeren in leuke projecten. Lees hier meer over de Studio for Unsollicited Architecture.

20/01/2012

Gesloten architectuur is ook humaan

Lees meer over Fleur Agema's gevangenismodel

21/11/2011

Waarom kunstenaars niet fascistisch genoeg zijn

Lees het artikel in het decembernummer van Rekto:Verso.

12/09/2011

De Culturele Elite

Lees de bijdrage.

29/08/2011

Artist Participation in South Africa

The international PR campaign to showcase Rotterdam's robust policy on artist participation is now also tapping into the emerging African art markets.

17/06/2011

Denkverbod op liberale kunst

Column over de stellingenoorlog naar aanleiding van de aangekondigde bezuinigingen in de cultuursector.

07/06/2011

Maak liberaal kunstbeleid liberaal

Lees BAVO's advies aan staatssecretaris Zijlstra met betrekking tot de noodgedwongen keuzen die de cultuursector in Nederland te wachten staat.

18/03/2011

International promotion campaign of the Office for Artist Participation kicks off

The City of Edinburgh will be the first to host an international promotion event of Rotterdam's innovative cultural policies for enforcing the participation of artists in heightening a city's competitiveness and securing social peace on the local level.

28/02/2011

Culture and Contestation

The essay 'Neo-Liberalism with Dutch Characteristics: The Big Fix-Up of the Netherlands and the Practice of Embedded Cultural Activism' is published in the book volume 'Culture and Contestation in the New Century'.

19/01/2011

Art and Activism

BAVO's essay 'Artists... one more effort to be really political!' is published in the volume 'Art and Activism in the age of Globalisation'.

20/10/2010

Boek verschenen: Too Active To Act

Het boek biedt een kritische analyse van de maatschappelijke betrokkenheid van culturele actoren in Nederland in de afgelopen tien jaar.

OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

De gevangenis als oplossing voor internering

project: OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

date: 14/06/2014

author: BAVO

source: Psyche

status: article

Download PDF

De penibele situatie van geïnterneerden krijgt vandaag veel aandacht. En terecht. Bij gebrek aan gepaste huisvesting verblijven veel forensisch psychiatrische patiënten in de gevangenis zonder noemenswaardige verzorging – om niet te zeggen zonder zorg. Bovendien valt de reeds kwetsbare groep in de gevangenis te beurt aan de gebruikelijke kwellingen van de opsluiting – die Gresham Sykes reeds in 1958 neerpende.

De bouw van forensisch psychiatrische centra (FPC) is voorzien binnen het Masterplan 2008-2012-2016 opgemaakt door FOD Justitie en uitgevoerd door de Regie der Gebouwen. Een infrastructuur voor forensische psychiatrie moet een einde maken aan de verwarring van detentie en zorg. Het nieuwe FPC Gent werd in mei 2014 geopend. Het ontwerp ervan gebeurde onder tijdsdruk niet zonder slag of stoot (zie Psyche 24/3). Ook de keuze van Sodexo als exploitant is niet onbesproken.

In Haren (Brussel) wordt het nieuwe medium risk FPC gepland als onderdeel van een zogenaamd gevangenisdorp. Op de uiterste grens van het Brussels Gewest worden de bestaande gevangenissen van Sint-Gillis, Vorst en Berkendael gecentraliseerd en uitgebreid tot een grootschalig complex (met een oppervlakte van 18 ha) dat plaats biedt aan 1.190 gedetineerden verdeeld over acht entiteiten: twee arresthuizen (306 plaatsen), strafhuis mannen (224 ), open vrouwengevangenis (60), gesloten vrouwengevangenis (100), jongereninstelling (30), FPC (144) en voorziening beperkte detentie (20)

Het gevangenisdorp werd ontworpen door het architectenkantoor Buro II. Het ontwerp verschilt op het eerste gezicht sterk van de traditionele Ducpétiaux-gevangenis. De stervorm is louter gericht op eenzame opsluiting. De cel is er het elementaire deeltje van een complex waarbinnen werk, ontspanning en contact met de buitenwereld een bijkomstigheid is.

Het ontwerp van Buro II presenteert de gevangenis als een normaal maatschappelijk fenomeen.

In de eerste plaats is gestreefd naar landschappelijke integratie. Een vloeiende gevangenismuur zorgt voor een zachte breuklijn naar het omliggende groen. De hoogteverschillen in het terrein zorgen voor visuele relaties met de buitenwereld. Ook wordt de bestaande Keelbeekweg gebruikt als centrale circulatie-as van het gevangenisdorp.

In de tweede plaats is gezocht naar een echte leefomgeving. De gevangenis van Haren biedt een dorpsstructuur met verspreide verblijfseenheden, arbeidsplaatsen, stadhuis (met ruimte voor o.a. intake, administratie, bezoek en rechtspraak) en dorpsplein (buiten de gevangenispoort). Op die manier ontstaat een (quasi) normaal woon-werkverkeer binnen het domein.

Tenslotte staat ook het samen wonen centraal. Kleinschalige gebouwen staan kriskras verspreid over het terrein. De gevels worden gedifferentieerd door het materiaalgebruik, afhankelijk van de doelgroep die het huisvest. Elk gebouw is opgebouwd uit een reeks: drie leefeenheden (ca. 32 plaatsen) binnen drie clusters (ca. 96) binnen één entiteit (ca. 300) Binnen de leefeenheden worden de cellen geschikt rondom een open, gemeenschappelijke woonkamer.

Het ontwerp voor het gevangenisdorp vormt op een aantal punten een gevoelige verbetering voor de gebruiker. Toch is het opvallend hoe vernieuwende criminologische concepten zoals differentiatie en kleinschaligheid (o.a. uitgewerkt binnen het alternatieve detentieproject van vzw De Huizen) probleemloos verzoend worden met de aloude logica van het totaalinstituut.

Het nieuwe gevangenisdorp Haren is en blijft een penitentiaire ruimte waarbinnen het totale leven van de gebruiker zich afspeelt - nu zelfs met rechtspraak incluis. Behalve de zichtlijnen is er op geen enkele manier een substantiële relatie uitgewerkt met de buitenwereld. De geplande open vrouwenafdeling met strijkatelier wordt geridiculiseerd door de grote afstand tot de omliggende woonkernen.

De verschillende doelgroepen leven in het gevangenisdorp binnen opgeknipte leefeenheden, maar wel binnen één groot ommuurd terrein. Het is dus niet mogelijk om binnen de leefeenheden in te spelen op individuele noden en zo nodig een meer open of gesloten detentieregime of zorgaanbod uit te werken. Het is daarom correcter om te spreken over beheerseenheden die de gevangenis compartimenteren, niet differentiëren.

Het nieuwe gevangenisdorp Haren lijkt de klok van de geschiedenis terug te draaien. Na eerst bijzondere doelgroepen (landlopers, jongeren, psychiatrische patiënten, etc.) uit het penitentiaire complex te halen, komen binnenkort alle doelgroepen weer samen in één grote verzamelplaats van delinquentie. In het gevangenisdorp gaat iedereen binnen via één grote poort en zijn gedetineerden en geïnterneerden vooral aangewezen op elkaar.

Veel valt de architect niet te verwijten als kleine onderaannemer binnen een publiek-private samenwerking. De bijzonder hoge financiële inzet en verantwoordelijkheid bepalen de speelruimte. De fel gecontesteerde private uitbating door Sodexo van het FPC Gent is klein bier in vergelijking met het private gevangenisdorp. Het ontwerp, de bouw, de financiering én het onderhoud van het gevangenisdorp gebeuren door Cafasso Consortium – een associatie van bouwbedrijven, investeringsbedrijven en managementbedrijven. Enkel de exploitatie is vooralsnog een taak van FOD Justitie.

Innovatie is sowieso ook gebonden aan de parameters van de opdracht.In Haren lag vast: de idee van het gevangenisdorp, de marginale locatiekeuze en de differentiatie binnen één ommuurd terrein. FOD Justitie plukte hiervoor enkele nuttige ideeën uit een criminologische studie van de Koning Boudewijnstichting uitgevoerd door professoren Kristel Beyens (VUB), Elli Gilbert (VUB) en Marie-Sophie Devresse (UCL).

De woorden van Michel Foucault lijken meer dan ooit van toepassing op de forensische psychiatrie in Brussel: de gevangenis wordt gebruikt als remedie voor de gevangenis. Straf en zorg dreigen in het gevangenisdorp Haren andermaal verward te worden – zowel op vlak van institutioneel aanbod als maatschappelijke perceptie. De ambitie om forensisch psychiatrische patiënten gepast te verzorgen en zo mogelijk te re-integreren is ijdel in het licht van de systematische verwijdering van de verzorgingscentra uit de maatschappij en de opsluiting binnen het gevangeniswezen.

References

Artikel gepubliceerd in Psyche, jaargang 26 (2), juni 2014, uitgave van VVGG