News | Show all
18/03/2017

Sprak er iemand over healing environment ?

Lees hier over de bijdrage van Charles Jencks en de postmoderne architectuur aan de ontmanteling van de kliniek.

22/02/2017

Pic Nic Architectuur

Een retroactief manifest voor Pic Nic the Streets als bijdrage aan de architectuurcultuur in België. Version Française

13/02/2017

Wraak op de commons

Een artikel over het nakende einde voor Agrocité en de toekomst voor architectuur onder zelfbeheer.

03/02/2017

Architectuur van de schaamteplek

Wie grip wil krijgen op de problemen van in psychiatrische ziekenhuizen, begint bij het ontwerp van de isolatiekamer.

22/12/2016

Van Utopia naar Wuustwezel

Er zijn weinig termen die zo’n beladen betekenis hebben in de architectuurgeschiedenis als utopie. Version Français

21/12/2016

Relational Architecture

Read about the production proces of the Kanunnik Petrus Jozef Triest Square in the Psychiatric Centre Caritas, Melle. Article in DutchEnglish / French

12/12/2016

Hoeveel samenwerking kan architectuur verdragen?

Artikel over de tentoonstelling 'Ensembles. Architectuur en Ambachtschap' in deSingel en Vlaams Architectuurinstituut.

15/10/2016

Bouwstenen voor het psychiatrisch centrum van de toekomst

Lees meer over de visieontwikkeling rond het psychiatrisch centrum van de toekomst gepubliceerd in Psyche.

03/10/2016

Eco-politiek in Brussel: Bas Smets en de Brussels Urban Landscape Biennial

Artikel over het nut en nadeel van landschapsarchitectuur als instrument voor regionale ontwikkeling in Brussel.

28/09/2016

Architectuur vol van verlangen

Artikel naar aanleiding van de opening van het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein in Melle.

26/09/2016

(Re)Politicize!

Proud to present the A+261 issue on architecture and politics - Dutch and French edition.

21/09/2016

Architectuur met schaduw

De 20ste eeuw baarde vele duivelspacten tussen architectuur en politiek. Opvallend genoeg wordt de architectuur van het Italiaanse fascisme tot op vandaag geprezen omwille van haar abstracte vormentaal. Dergelijke rehabilitatie is de architectuur van het Derde Rijk nooit te beurt gevallen. België heeft zo zijn eigen kleine trauma in de relatie met de politiek.

24/06/2016

Ingebedde architecten

Lees meer over de architectuur van oorlog en vrede

07/06/2016

Vakmannen aan het front

Een recensie over de bijdrage van Bravoure in de Architectuurbiennale van Venetie.

04/06/2016

Toiletemmers in Werelderfgoed

Er is iets curieus met de inrichting van de gevangenis van Merksplas, waar enkele weken geleden een opstand uitbrak. De geschiedenis van de site reflecteert een utopisch beeld van de gevangenis van de toekomst, de manier waarop omgegaan wordt met die geschiedenis symboliseert dan weer de gemiste kansen.

04/12/2015

FPC Gent: geen markt, geen gevangenis

De opening van het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent zorgt na één jaar werking voor een grote opluchting - zelfs bij voormalige critici. De juiste vraag is niet of aanvankelijke bezorgheid terecht was, maar wel of de opluchting niet een beetje voorbarig is? 


28/10/2015

Het penitentiair verdriet van België

In de bouw van het gevangenisdorp Haren vormen de lokale en regionale overheid samen front met de actiegroepen tegen de federale overheid - of toch niet? Hoe kunnen we de knoop tussen activisme en politiek ontwarren?

23/10/2015

Een psychiatrisch centrum bouwen we samen

Ook architectuur heeft zijn plaats op de Vlaamse Hersteldagen. Doe mee op 18 november in de Vooruit.

01/09/2015

Eindelijk een kennisplatform voor humane gevangenisarchitectuur

De website www.prisongear.be presenteert het onderzoek naar een humane gevangenisarchitectuur.

07/04/2015

Ontmanteling van de psychiatrische kliniek

Lees de gevalstudies over zorgarchitectuur in Vlaanderen gepubliceerd in Psyche

22/10/2014

Een sterke leefomgeving begint met ruimteregie

Wat deelt een onafgewerkte verkeersinfrastructuur in Godsheide, een vervallen vierkantshoeve in Grote Spouwen, een gesloten mijnkatedraal in de Eisdense Tuiwijk en een geplande gevangenis op Domein Riegersvliet?


21/08/2014

Wie is er bang van het Bouwmeestercollege?

Iedereen lijkt het roerend eens dat de Vlaamse architectuur zonder de Bouwmeester overgeleverd is aan de wetten van de markt en de willekeur van het politieke bedrijf. Lees de opinie 'De Bouwmeester en de onheilsprofeten'.

20/12/2013

A humane prison is coming to your neighbourhood

As part of the Conflict & Design Triennial the knowledge platform Prison Gear presents design studies that pave the way for a humane prison in Leopoldsburg, Belgium.

16/12/2013

Een humane gevangenis komt naar je toe

Als onderdeel van de Conflict & Design Triënnale presenteert Prison Gear twee visieontwerpen voor de toekomstige gevangenis op het militaire domein Reigersvliet in Leopoldsburg.

09/10/2013

Limburg City / Stad Limburg

Read the memorandum of the Limburg Europa Workshop / Lees de projectnota van Atelier Limburg Europa

15/09/2013

The dismantling of the psychiatric clinic

Read the case studies on care architecture in Flanders

21/08/2013

Wat is ontwerpend onderzoek?

Drie vragen over ontwerpend onderzoek, drie antwoorden vanuit de Noorderkempen.

10/04/2013

Heeft een gemeenplaats ook een gemene waarde ?

Commentaarstuk bij het Architectuurboek n° 10: Radicale Gemeenplaatsen - Europese architectuur uit Vlaanderen

03/02/2013

Is onzichtbare psychiatrische zorg mogelijk?

Review van de opstart Pilootprojecten Zorg door de Vlaams Bouwmeester

06/11/2012

Limburg heeft ambitie / Limburg has ambition

Presentatie van de Startnota Provinciaal Bouwmeester Limburg / Presentation Initial Memo Limburg Government Architect

12/10/2012

Hoeveel vernieuwing kan de gevangenis verdragen ?

Lees hoe de modernisatie van de gevangenisarchitectuur in handen van Stéphane Beel begon en eindige bij het Ducpétiaux-model.

12/07/2012

San Gimignano aan de Zenne

Lees de column naar aanleiding van de Keukentoren van XDGA

11/04/2012

Sociaal-realisme of zelfcensuur

Met Jonas Staal schreef BAVO een pleidooi voor een nieuw sociaal-realisme in de kunst. Sociaal-realisme is broodnodig in het tijdperk van de hysterische reproductie.

21/02/2012

Nu ook een schreeuw om architectuur!

Niet occupy-en, maar de gevestigde orde verleiden om in crisistijden te investeren in leuke projecten. Lees hier meer over de Studio for Unsollicited Architecture.

20/01/2012

Gesloten architectuur is ook humaan

Lees meer over Fleur Agema's gevangenismodel

21/11/2011

Waarom kunstenaars niet fascistisch genoeg zijn

Lees het artikel in het decembernummer van Rekto:Verso.

12/09/2011

De Culturele Elite

Lees de bijdrage.

29/08/2011

Artist Participation in South Africa

The international PR campaign to showcase Rotterdam's robust policy on artist participation is now also tapping into the emerging African art markets.

17/06/2011

Denkverbod op liberale kunst

Column over de stellingenoorlog naar aanleiding van de aangekondigde bezuinigingen in de cultuursector.

07/06/2011

Maak liberaal kunstbeleid liberaal

Lees BAVO's advies aan staatssecretaris Zijlstra met betrekking tot de noodgedwongen keuzen die de cultuursector in Nederland te wachten staat.

18/03/2011

International promotion campaign of the Office for Artist Participation kicks off

The City of Edinburgh will be the first to host an international promotion event of Rotterdam's innovative cultural policies for enforcing the participation of artists in heightening a city's competitiveness and securing social peace on the local level.

28/02/2011

Culture and Contestation

The essay 'Neo-Liberalism with Dutch Characteristics: The Big Fix-Up of the Netherlands and the Practice of Embedded Cultural Activism' is published in the book volume 'Culture and Contestation in the New Century'.

19/01/2011

Art and Activism

BAVO's essay 'Artists... one more effort to be really political!' is published in the volume 'Art and Activism in the age of Globalisation'.

20/10/2010

Boek verschenen: Too Active To Act

Het boek biedt een kritische analyse van de maatschappelijke betrokkenheid van culturele actoren in Nederland in de afgelopen tien jaar.

OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

Kunst binnen en buiten de kliniek

project: OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

date: 01/12/2013

author: BAVO

source: Psyche

status: article


Kunst heeft een opmerkelijke functie in de context van de geestelijke gezondheid. Binnen de publieke overheidsopdrachten voor het architecturale ontwerp van zorginstellingen is het gebruikelijk om een budget te reserveren voor zogenaamde kunstintegratie. Zo werd kunstenaar Joost van Zanden betrokken in het ontwerp van de Opnamedienst Lumen van PC Sint-Jan Baptist in Zelzate. De bekleding van het glazen portaal en een lichtkoepel werpen een spectraal licht op de witte en kale ziekenhuismuren.

De kunstwerken zijn beperkt, maar verdedigbaar. De kleurrijke interventies verbergen de klinische functionaliteit van de brede, kille gangen in de opnamedienst. Wettelijke normen en technische vereisten zorgen voor de typische, geestdodende ziekenhuisomgeving zoals we het kennen vandaag. Kunst komt in dit geval tegemoet aan datgene wat in de zorgarchitectuur soms zo moeilijk blijkt: de creatie van een huiselijke omgeving voor verzorging of behandeling.

Kunstintegratie is niet altijd even succesvol. Zo werd op het dakterras van Hotel Min in de Antwerpse Seefhoek een bushalte met lantaarnpaal en vuilnisbak geïnstalleerd. Het betreft een kunstwerk van Koen Theys waarbij de kunstcel van de Vlaams Bouwmeester optrad als bemiddelaar. Het kunstwerk creëert een rustpunt op de interne wandeling doorheen het forensisch psychiatrisch verzorgingstehuis. Geïnterneerden verblijven er bij wijze van proef in een halfopen regime aan het eind van een behandelingstraject in OPZ Rekem.

Het dakterras is vandaag niet langer toegankelijk voor dagelijks gebruik. De huishoudelijke beslissing komt niet op rekening van de kunstenaar, maar wijst wel op het dwangmatige karakter van het kunstwerk. Problematisch is niet alleen de veiligheid van het dakterras, maar ook haar beperkte nutswaarde. De afsluiting van het kunstwerk toont dat niemand in Hotel Min vragende partij is voor dergelijke kunstintegratie. Daar bovenop komt het positieve stigma van de bushalte. Het kunstwerk vestigt onnodig aandacht op de labiele geestestoestand van de gasten die aan het eindpunt van een behandeling staan.

De bushalte druist in tegen de ‘onzichtbare zorg’ die Hotel Min aanbiedt in een onopvallende stedelijke omgeving. Een andere functie van kunst in de geestelijke gezondheidszorg is dan ook dringend nodig. De vraag is of kunst ook een bijdrage kan leveren aan de normalisering van de geestelijke gezondheidszorg.

We denken in de eerste plaats aan Museum Dr. Guislain in Gent. De uitzonderlijke kunsttentoonstellingen richten zich niet zozeer op patiënten, maar naar een breed publiek – vaak ook met kunst geproduceerd door patiënten. Hiermee sluit Museum Dr. Guislain de cirkel van de vermaatschappelijking. Het is een wettelijke verplichting om uitbehandelde doelgroepen uit het psychiatrische complex te halen en in de maatschappij te faciliteren. Met het museum vindt de buitenstaander de omgekeerde weg naar de psychiatrische kliniek – niet voor zorg of behandeling, maar voor culturele en vormende activiteiten.

In PZ Sint-Norbertus in Duffel zien we eenzelfde dubbele beweging in de vermaatschappelijking. Ook hier worden PVT’s in het dorpscentrum ingericht en ook hier worden de hoge instellingsmuren geslecht om het instellingsterrein toegankelijk te maken voor iedereen. In dit geval zorgt de organisatie van een triënnale voor beeldende kunst met alom bekende kunstenaars voor extra toeloop. Veel kunstwerken worden bovendien behouden als permanente installatie in de parkachtige omgeving. Zo zijn o.a. ‘The Stone Garden’ van Orla Barry en ‘Kapel van het Niets’ van Thierry De Cordier een blijvend resultaat van de Triënnale uit 2010.

De triënnale neemt het stigma van de psychiatrie weg. Maar het titelloze werk van Wim Cuyvers in de editie 2013 gaat nog een stap verder. Het werk bestaat uit twee voorstellen. Het eerste voorstel graaft een put op de voormalige stortplaats van het ziekenhuis. De interventie past in de fascinatie van Wim Cuyvers voor afval als indicatie van de existentiële ruimte. In het tweede voorstel wordt een patiënt een verblijf van een week aangeboden op Le Montavoix – een refuge die de kunstenaar inrichtte in de Franse Jura. De communicatie tijdens het verblijf gebeurt formeel via het uitwisselen van kaartjes die later publiek gemaakt worden. De enige, bepaalde activiteit bestaat uit een cartografie van het terrein van Le Montavoix op basis van drie referentiekaarten.

Voorstel 2 heft de opdracht tot kunstintegratie op. Het neemt een persoon weg uit het industrieel-klinische complex van de psychiatrie en biedt een toevluchtsoord. Op die plaats wordt de patiënt opgenomen in een vreemd spel van woorden en kaarten. Hiermee beantwoordt het kunstwerk uiteindelijk – al zal dat nooit de bedoeling geweest zijn – aan het streven van de Wet naar een genormaliseerde zorg. Voorstel 2 toont ook dat de opdracht van een onzichtbare zorg misschien wel buiten de architectuur gezocht moet worden.


 

References

Artikel gepubliceerd in Psyche, jaargang 25 (4), december 2013, uitgave van VVGG