News | Show all
17/10/2017

Verslaafd aan architectuur

Een artikel over de discussie rond de Biertempel en haar betekenis voor de architectuurcultuur in België

05/10/2017

Wafels, bier en architectuur

Een artikel naar aanleiding van de herbestemming van de Beurs in Brussel tot biertempel naar ontwerp van Robbrecht & Daem Architecten.

18/09/2017

Creatio ex nihilo

Column #1 over de oorsprongsmythen van de architectuur

03/08/2017

Zorg dragen voor architectuur

Artikel over gebruik en postproductie in de architectuur naar aanleiding van het Jozef Plein in PC Cartias (Melle).

20/06/2017

Do Good architectuur

Artikel over de rol van ontwerp in zorgarchitectuur.

18/03/2017

Sprak er iemand over healing environment ?

Lees hier over de bijdrage van Charles Jencks en de postmoderne architectuur aan de ontmanteling van de kliniek.

22/02/2017

Pic Nic Architectuur

Een retroactief manifest voor Pic Nic the Streets als bijdrage aan de architectuurcultuur in België. Version Française

13/02/2017

Wraak op de commons

Een artikel over het nakende einde voor Agrocité en de toekomst voor architectuur onder zelfbeheer.

03/02/2017

Architectuur van de schaamteplek

Wie grip wil krijgen op de problemen van in psychiatrische ziekenhuizen, begint bij het ontwerp van de isolatiekamer.

22/12/2016

Van Utopia naar Wuustwezel

Er zijn weinig termen die zo’n beladen betekenis hebben in de architectuurgeschiedenis als utopie. Version Français

21/12/2016

Relational Architecture

Read about the production proces of the Kanunnik Petrus Jozef Triest Square in the Psychiatric Centre Caritas, Melle. Article in DutchEnglish / French

12/12/2016

Hoeveel samenwerking kan architectuur verdragen?

Artikel over de tentoonstelling 'Ensembles. Architectuur en Ambachtschap' in deSingel en Vlaams Architectuurinstituut.

15/10/2016

Bouwstenen voor het psychiatrisch centrum van de toekomst

Lees meer over de visieontwikkeling rond het psychiatrisch centrum van de toekomst gepubliceerd in Psyche.

03/10/2016

Eco-politiek in Brussel: Bas Smets en de Brussels Urban Landscape Biennial

Artikel over het nut en nadeel van landschapsarchitectuur als instrument voor regionale ontwikkeling in Brussel.

28/09/2016

Architectuur vol van verlangen

Artikel naar aanleiding van de opening van het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein in Melle.

26/09/2016

(Re)Politicize!

Proud to present the A+261 issue on architecture and politics - Dutch and French edition.

21/09/2016

Architectuur met schaduw

De 20ste eeuw baarde vele duivelspacten tussen architectuur en politiek. Opvallend genoeg wordt de architectuur van het Italiaanse fascisme tot op vandaag geprezen omwille van haar abstracte vormentaal. Dergelijke rehabilitatie is de architectuur van het Derde Rijk nooit te beurt gevallen. België heeft zo zijn eigen kleine trauma in de relatie met de politiek.

24/06/2016

Ingebedde architecten

Lees meer over de architectuur van oorlog en vrede

07/06/2016

Vakmannen aan het front

Een recensie over de bijdrage van Bravoure in de Architectuurbiennale van Venetie.

04/06/2016

Toiletemmers in Werelderfgoed

Er is iets curieus met de inrichting van de gevangenis van Merksplas, waar enkele weken geleden een opstand uitbrak. De geschiedenis van de site reflecteert een utopisch beeld van de gevangenis van de toekomst, de manier waarop omgegaan wordt met die geschiedenis symboliseert dan weer de gemiste kansen.

04/12/2015

FPC Gent: geen markt, geen gevangenis

De opening van het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent zorgt na één jaar werking voor een grote opluchting - zelfs bij voormalige critici. De juiste vraag is niet of aanvankelijke bezorgheid terecht was, maar wel of de opluchting niet een beetje voorbarig is? 


28/10/2015

Het penitentiair verdriet van België

In de bouw van het gevangenisdorp Haren vormen de lokale en regionale overheid samen front met de actiegroepen tegen de federale overheid - of toch niet? Hoe kunnen we de knoop tussen activisme en politiek ontwarren?

23/10/2015

Een psychiatrisch centrum bouwen we samen

Ook architectuur heeft zijn plaats op de Vlaamse Hersteldagen. Doe mee op 18 november in de Vooruit.

01/09/2015

Eindelijk een kennisplatform voor humane gevangenisarchitectuur

De website www.prisongear.be presenteert het onderzoek naar een humane gevangenisarchitectuur.

07/04/2015

Ontmanteling van de psychiatrische kliniek

Lees de gevalstudies over zorgarchitectuur in Vlaanderen gepubliceerd in Psyche

22/10/2014

Een sterke leefomgeving begint met ruimteregie

Wat deelt een onafgewerkte verkeersinfrastructuur in Godsheide, een vervallen vierkantshoeve in Grote Spouwen, een gesloten mijnkatedraal in de Eisdense Tuiwijk en een geplande gevangenis op Domein Riegersvliet?


21/08/2014

Wie is er bang van het Bouwmeestercollege?

Iedereen lijkt het roerend eens dat de Vlaamse architectuur zonder de Bouwmeester overgeleverd is aan de wetten van de markt en de willekeur van het politieke bedrijf. Lees de opinie 'De Bouwmeester en de onheilsprofeten'.

20/12/2013

A humane prison is coming to your neighbourhood

As part of the Conflict & Design Triennial the knowledge platform Prison Gear presents design studies that pave the way for a humane prison in Leopoldsburg, Belgium.

16/12/2013

Een humane gevangenis komt naar je toe

Als onderdeel van de Conflict & Design Triënnale presenteert Prison Gear twee visieontwerpen voor de toekomstige gevangenis op het militaire domein Reigersvliet in Leopoldsburg.

09/10/2013

Limburg City / Stad Limburg

Read the memorandum of the Limburg Europa Workshop / Lees de projectnota van Atelier Limburg Europa

15/09/2013

The dismantling of the psychiatric clinic

Read the case studies on care architecture in Flanders

21/08/2013

Wat is ontwerpend onderzoek?

Drie vragen over ontwerpend onderzoek, drie antwoorden vanuit de Noorderkempen.

10/04/2013

Heeft een gemeenplaats ook een gemene waarde ?

Commentaarstuk bij het Architectuurboek n° 10: Radicale Gemeenplaatsen - Europese architectuur uit Vlaanderen

03/02/2013

Is onzichtbare psychiatrische zorg mogelijk?

Review van de opstart Pilootprojecten Zorg door de Vlaams Bouwmeester

06/11/2012

Limburg heeft ambitie / Limburg has ambition

Presentatie van de Startnota Provinciaal Bouwmeester Limburg / Presentation Initial Memo Limburg Government Architect

12/10/2012

Hoeveel vernieuwing kan de gevangenis verdragen ?

Lees hoe de modernisatie van de gevangenisarchitectuur in handen van Stéphane Beel begon en eindige bij het Ducpétiaux-model.

12/07/2012

San Gimignano aan de Zenne

Lees de column naar aanleiding van de Keukentoren van XDGA

11/04/2012

Sociaal-realisme of zelfcensuur

Met Jonas Staal schreef BAVO een pleidooi voor een nieuw sociaal-realisme in de kunst. Sociaal-realisme is broodnodig in het tijdperk van de hysterische reproductie.

21/02/2012

Nu ook een schreeuw om architectuur!

Niet occupy-en, maar de gevestigde orde verleiden om in crisistijden te investeren in leuke projecten. Lees hier meer over de Studio for Unsollicited Architecture.

20/01/2012

Gesloten architectuur is ook humaan

Lees meer over Fleur Agema's gevangenismodel

21/11/2011

Waarom kunstenaars niet fascistisch genoeg zijn

Lees het artikel in het decembernummer van Rekto:Verso.

12/09/2011

De Culturele Elite

Lees de bijdrage.

29/08/2011

Artist Participation in South Africa

The international PR campaign to showcase Rotterdam's robust policy on artist participation is now also tapping into the emerging African art markets.

17/06/2011

Denkverbod op liberale kunst

Column over de stellingenoorlog naar aanleiding van de aangekondigde bezuinigingen in de cultuursector.

07/06/2011

Maak liberaal kunstbeleid liberaal

Lees BAVO's advies aan staatssecretaris Zijlstra met betrekking tot de noodgedwongen keuzen die de cultuursector in Nederland te wachten staat.

18/03/2011

International promotion campaign of the Office for Artist Participation kicks off

The City of Edinburgh will be the first to host an international promotion event of Rotterdam's innovative cultural policies for enforcing the participation of artists in heightening a city's competitiveness and securing social peace on the local level.

28/02/2011

Culture and Contestation

The essay 'Neo-Liberalism with Dutch Characteristics: The Big Fix-Up of the Netherlands and the Practice of Embedded Cultural Activism' is published in the book volume 'Culture and Contestation in the New Century'.

19/01/2011

Art and Activism

BAVO's essay 'Artists... one more effort to be really political!' is published in the volume 'Art and Activism in the age of Globalisation'.

20/10/2010

Boek verschenen: Too Active To Act

Het boek biedt een kritische analyse van de maatschappelijke betrokkenheid van culturele actoren in Nederland in de afgelopen tien jaar.

OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

Kliniek wordt stedelijk gebied

project: OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

date: 12/08/2013

author: BAVO

source: Psyche

status: article



De verstedelijking van Vlaanderen heeft op veel plaatsen de ruimtelijke segregatie van psychiatrische instellingen ongedaan gemaakt. De stedelijke dichtheid zorgde voor een spontane vermaatschappelijking van de psychiatrische zorg. De campus Sint-Jan Baptist in Zelzate is echter door haar ligging onmogelijk te integreren in het stedelijke weefsel.
Oorspronkelijk is de campus Sint-Jan Baptist uitgebouwd als buitenverblijf voor het psychiatrische ziekenhuis Dr. Guislain in Gent – dat door de stedelijke uitbreiding zijn groene omgeving verloren zag gaan. Vandaag ligt het psychiatrische ziekenhuis ingesloten tussen de expresweg N49 Knokke-Antwerpen, de R4 naar Gent, de staalfabriek ArcelorMittal en het kanaal Gent-Terneuzen. Hiermee is er zo goed als geen alternatief op de ruimtelijke segregatie van psychiatrie in Zelzate.
De Broeders van Liefde bewandelen twee pistes om de vermaatschappelijking van de psychiatrische zorg alsnog te bewerkstelligen. Enerzijds wordt de opvang en behandeling van patiënten zoveel mogelijk buiten de muren van de instelling georganiseerd. Hiertoe werden begeleide woontrajecten opgezet in de woonkernen van Zelzate. Het gaat dan om dagcentra, opvangwoningen (waarin familiesituaties gesimuleerd worden) en verzorgingstehuizen (o.a. PVT Krekelmuyter).
Anderzijds wordt de campus ruimtelijk gereorganiseerd om zo zijn karakter als non-plek zoveel mogelijk teniet te doen. De integratie van de zorgcampus in de stad Zelzate mag dan schier onmogelijk zijn, Sint-Jan Baptist kan wel uitgroeien tot een volwaardig stedelijk gebied. Hiertoe werd in 2004 een ruimtelijk masterplan opgesteld dat door een aantal strategische nieuwbouwprojecten een gevoel van samenhang creëert. Door de jaren verrees aan de achterzijde van het indrukwekkende 250 meter lange hoofdgebouw (daterend uit de 19de eeuw) een versnipperd landschap van paviljoenen.
De Opnamedienst Lumen – gerealiseerd in 2010 naar een ontwerp van architect Patrick Lefebure – is de hoeksteen van het ruimtelijk masterplan. In de regionale opnamedienst komen patiënten korte tijd voor opname, observatie en diagnose. . Behandeling is beperkt tot korte trajecten en nazorg. Op die manier is de dienst een centraal punt in het uitgebreide aanbod verspreid over de campus en de regio.
Opvallend is de situering van de toegang van de opnamedienst aan de oostzijde van de campus. Het is een begin van de nieuwe centrale as die de campus van binnenuit ontsluit. In de praktijk was deze zij-ingang al lang de informele toegangsweg tot het ziekenhuis en de paviljoenen die verspreid liggen aan de achterzijde van het 19de-eeuwse complex. Op dezelfde as bevinden zich o.a. het psychiatrische verzorgingstehuis (PVT) en het noodgebouw voor forensische opvang.
Kenmerkend aan het ontwerp is ook het duidelijk afgelijnd volume. De centrale doelstelling is het benutten van de restruimte als een levende overgangsruimte. Dat staat in schril contrast met de paviljoengedachte die op het eind van de twintigste eeuw gehanteerd werd. Elke afdeling werd in een afzonderlijk paviljoen ondergebracht op een veilige afstand van elkaar. Het resultaat was een versnippering van de campus met veel nutteloze tussenruimte. Met de invulling van de laatste als tuin, plein of ontspanningsplek kan wat nu een vaag terrein is, functioneren als verbindend element tussen de verschillende paviljoenen.
De patio’s  zijn de elementaire deeltjes van het gebouw. Het is een gemeenschappelijke ruimte die plaats biedt voor ontmoeting, maar toch geborgen is door het welomlijnd geheel van de opnamedienst. Tegelijk doorbreken de patio’s de muren van de psychiatrische instelling en bieden de patiënten zo een uitkijk op een andere wereld buiten de instelling. Het onthaal, de apotheek, de dagopvang en de open unit situeren zich daarom aan de noordgevel rond halfopen patio’s. De crisisunit en gesloten unit situeren zich aan de zuidzijde rond ingesloten patio’s, waardoor alsnog licht, lucht en ruimte binnendringt in deze gesloten afdelingen. Zelfs de isoleercellen kregen – heel ongewoon – een eigen interne patio, waardoor de patiënten in time-out op een eigen buitenruimte uitkijken.
Het tweede principe dat het ontwerp structureert, is de brede, centrale gang. Het vormt een ruggengraat die vanuit de inkom alle verschillende units en diensten aaneenrijgt. De interne gangen vertrekken als gesloten lussen vanuit de centrale gang. Op verschillende manieren is gezocht om de gang te ontdoen van de gebruikelijke klinische functionaliteit. Zo vormt de inkomhal en centrale koepel een lichtkunstwerk van Joost van Zanden dat een speels kleureffect reflecteert in de centrale gang. Veel minder visueel aanwezig, maar daarom niet minder belangrijk is de weloverwogen breedte van de gangen in de opnamedienst. Via een procedureslag bij de afwijkingscommissie Binnenlandse Zaken kon de normering aangepast worden van 2,4 naar 1,8 meter – een afmeting die veel meer geborgenheid biedt aan patiënten en praktisch mogelijk is omdat in een opnamedienst niet met bedden gerold wordt.
Opnamedienst Lumen is de hoeksteen van de modernisatie van de campus Sint-Jan Baptist. Veel is gelegen aan de toekomstige bouwopdrachten, zoals de in aanbouw zijnde geriatrische eenheid en de geplande forensische eenheid. Evenveel – of misschien wel meer – is gelegen aan de eventuele afbraak van het immense hoofdgebouw en de vervangende bouwprojecten. Pas dan zal blijken of de structurerende principes van de opnamedienst draagkrachtig genoeg zijn om ook de hele zorgcampus om te vormen tot een complex, maar welomlijnd stadsdeel.

References
Artikel gepubliceerd in Psyche, jaargang 25 (3), september 2013, uitgave VVGG