News | Show all
18/03/2017

Sprak er iemand over healing environment ?

Lees hier over de bijdrage van Charles Jencks en de postmoderne architectuur aan de ontmanteling van de kliniek.

22/02/2017

Pic Nic Architectuur

Een retroactief manifest voor Pic Nic the Streets als bijdrage aan de architectuurcultuur in België. Version Française

13/02/2017

Wraak op de commons

Een artikel over het nakende einde voor Agrocité en de toekomst voor architectuur onder zelfbeheer.

03/02/2017

Architectuur van de schaamteplek

Wie grip wil krijgen op de problemen van in psychiatrische ziekenhuizen, begint bij het ontwerp van de isolatiekamer.

22/12/2016

Van Utopia naar Wuustwezel

Er zijn weinig termen die zo’n beladen betekenis hebben in de architectuurgeschiedenis als utopie. Version Français

21/12/2016

Relational Architecture

Read about the production proces of the Kanunnik Petrus Jozef Triest Square in the Psychiatric Centre Caritas, Melle. Article in DutchEnglish / French

12/12/2016

Hoeveel samenwerking kan architectuur verdragen?

Artikel over de tentoonstelling 'Ensembles. Architectuur en Ambachtschap' in deSingel en Vlaams Architectuurinstituut.

15/10/2016

Bouwstenen voor het psychiatrisch centrum van de toekomst

Lees meer over de visieontwikkeling rond het psychiatrisch centrum van de toekomst gepubliceerd in Psyche.

03/10/2016

Eco-politiek in Brussel: Bas Smets en de Brussels Urban Landscape Biennial

Artikel over het nut en nadeel van landschapsarchitectuur als instrument voor regionale ontwikkeling in Brussel.

28/09/2016

Architectuur vol van verlangen

Artikel naar aanleiding van de opening van het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein in Melle.

26/09/2016

(Re)Politicize!

Proud to present the A+261 issue on architecture and politics - Dutch and French edition.

21/09/2016

Architectuur met schaduw

De 20ste eeuw baarde vele duivelspacten tussen architectuur en politiek. Opvallend genoeg wordt de architectuur van het Italiaanse fascisme tot op vandaag geprezen omwille van haar abstracte vormentaal. Dergelijke rehabilitatie is de architectuur van het Derde Rijk nooit te beurt gevallen. België heeft zo zijn eigen kleine trauma in de relatie met de politiek.

24/06/2016

Ingebedde architecten

Lees meer over de architectuur van oorlog en vrede

07/06/2016

Vakmannen aan het front

Een recensie over de bijdrage van Bravoure in de Architectuurbiennale van Venetie.

04/06/2016

Toiletemmers in Werelderfgoed

Er is iets curieus met de inrichting van de gevangenis van Merksplas, waar enkele weken geleden een opstand uitbrak. De geschiedenis van de site reflecteert een utopisch beeld van de gevangenis van de toekomst, de manier waarop omgegaan wordt met die geschiedenis symboliseert dan weer de gemiste kansen.

04/12/2015

FPC Gent: geen markt, geen gevangenis

De opening van het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent zorgt na één jaar werking voor een grote opluchting - zelfs bij voormalige critici. De juiste vraag is niet of aanvankelijke bezorgheid terecht was, maar wel of de opluchting niet een beetje voorbarig is? 


28/10/2015

Het penitentiair verdriet van België

In de bouw van het gevangenisdorp Haren vormen de lokale en regionale overheid samen front met de actiegroepen tegen de federale overheid - of toch niet? Hoe kunnen we de knoop tussen activisme en politiek ontwarren?

23/10/2015

Een psychiatrisch centrum bouwen we samen

Ook architectuur heeft zijn plaats op de Vlaamse Hersteldagen. Doe mee op 18 november in de Vooruit.

01/09/2015

Eindelijk een kennisplatform voor humane gevangenisarchitectuur

De website www.prisongear.be presenteert het onderzoek naar een humane gevangenisarchitectuur.

07/04/2015

Ontmanteling van de psychiatrische kliniek

Lees de gevalstudies over zorgarchitectuur in Vlaanderen gepubliceerd in Psyche

22/10/2014

Een sterke leefomgeving begint met ruimteregie

Wat deelt een onafgewerkte verkeersinfrastructuur in Godsheide, een vervallen vierkantshoeve in Grote Spouwen, een gesloten mijnkatedraal in de Eisdense Tuiwijk en een geplande gevangenis op Domein Riegersvliet?


21/08/2014

Wie is er bang van het Bouwmeestercollege?

Iedereen lijkt het roerend eens dat de Vlaamse architectuur zonder de Bouwmeester overgeleverd is aan de wetten van de markt en de willekeur van het politieke bedrijf. Lees de opinie 'De Bouwmeester en de onheilsprofeten'.

20/12/2013

A humane prison is coming to your neighbourhood

As part of the Conflict & Design Triennial the knowledge platform Prison Gear presents design studies that pave the way for a humane prison in Leopoldsburg, Belgium.

16/12/2013

Een humane gevangenis komt naar je toe

Als onderdeel van de Conflict & Design Triënnale presenteert Prison Gear twee visieontwerpen voor de toekomstige gevangenis op het militaire domein Reigersvliet in Leopoldsburg.

09/10/2013

Limburg City / Stad Limburg

Read the memorandum of the Limburg Europa Workshop / Lees de projectnota van Atelier Limburg Europa

15/09/2013

The dismantling of the psychiatric clinic

Read the case studies on care architecture in Flanders

21/08/2013

Wat is ontwerpend onderzoek?

Drie vragen over ontwerpend onderzoek, drie antwoorden vanuit de Noorderkempen.

10/04/2013

Heeft een gemeenplaats ook een gemene waarde ?

Commentaarstuk bij het Architectuurboek n° 10: Radicale Gemeenplaatsen - Europese architectuur uit Vlaanderen

03/02/2013

Is onzichtbare psychiatrische zorg mogelijk?

Review van de opstart Pilootprojecten Zorg door de Vlaams Bouwmeester

06/11/2012

Limburg heeft ambitie / Limburg has ambition

Presentatie van de Startnota Provinciaal Bouwmeester Limburg / Presentation Initial Memo Limburg Government Architect

12/10/2012

Hoeveel vernieuwing kan de gevangenis verdragen ?

Lees hoe de modernisatie van de gevangenisarchitectuur in handen van Stéphane Beel begon en eindige bij het Ducpétiaux-model.

12/07/2012

San Gimignano aan de Zenne

Lees de column naar aanleiding van de Keukentoren van XDGA

11/04/2012

Sociaal-realisme of zelfcensuur

Met Jonas Staal schreef BAVO een pleidooi voor een nieuw sociaal-realisme in de kunst. Sociaal-realisme is broodnodig in het tijdperk van de hysterische reproductie.

21/02/2012

Nu ook een schreeuw om architectuur!

Niet occupy-en, maar de gevestigde orde verleiden om in crisistijden te investeren in leuke projecten. Lees hier meer over de Studio for Unsollicited Architecture.

20/01/2012

Gesloten architectuur is ook humaan

Lees meer over Fleur Agema's gevangenismodel

21/11/2011

Waarom kunstenaars niet fascistisch genoeg zijn

Lees het artikel in het decembernummer van Rekto:Verso.

12/09/2011

De Culturele Elite

Lees de bijdrage.

29/08/2011

Artist Participation in South Africa

The international PR campaign to showcase Rotterdam's robust policy on artist participation is now also tapping into the emerging African art markets.

17/06/2011

Denkverbod op liberale kunst

Column over de stellingenoorlog naar aanleiding van de aangekondigde bezuinigingen in de cultuursector.

07/06/2011

Maak liberaal kunstbeleid liberaal

Lees BAVO's advies aan staatssecretaris Zijlstra met betrekking tot de noodgedwongen keuzen die de cultuursector in Nederland te wachten staat.

18/03/2011

International promotion campaign of the Office for Artist Participation kicks off

The City of Edinburgh will be the first to host an international promotion event of Rotterdam's innovative cultural policies for enforcing the participation of artists in heightening a city's competitiveness and securing social peace on the local level.

28/02/2011

Culture and Contestation

The essay 'Neo-Liberalism with Dutch Characteristics: The Big Fix-Up of the Netherlands and the Practice of Embedded Cultural Activism' is published in the book volume 'Culture and Contestation in the New Century'.

19/01/2011

Art and Activism

BAVO's essay 'Artists... one more effort to be really political!' is published in the volume 'Art and Activism in the age of Globalisation'.

20/10/2010

Boek verschenen: Too Active To Act

Het boek biedt een kritische analyse van de maatschappelijke betrokkenheid van culturele actoren in Nederland in de afgelopen tien jaar.

OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

Wonen in een gesticht

project: OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

date: 07/11/2012

author: BAVO

source: Psyche

status: article

 

Download pdf

Ontwerpend onderzoek binnen PC Sint-Amandus Beernem

De vermaatschappelijking van de geestelijke gezondheidszorg kent haar grenzen. Traditionele gestichten behouden bestaansrecht in het licht van de zorgbehoefte naar prikkelarme omgevingen. Tegelijk vertegenwoordigen de gestichten een aanzienlijk ruimtelijk en symbolisch kapitaal dat vanuit zakelijk oogpunt niet zomaar opgeheven wordt.

In deze context lanceerde UR Architects een ontwerpend onderzoek naar de toekomst van het Psychiatrisch Centrum Sint-Amandus in Beernem. Dit gebeurde op vraag van het Vlaams Architectuurinstituut in het raamwerk van het programma ‘Jonge makers, denkers, dromers’.

Het ontwerpend onderzoek omvat een beperkte analyse van de site. Hieruit bleek het ontbreken van een samenhangende, doordachte visie op de ruimtelijke ontwikkeling van het instellingsterrein. Wat vandaag door het leven gaat als ruimtelijk masterplan is eerder een technische vertaalslag van beddencapaciteit naar gebouwd volume. Ook bestaat een weinig transparante koehandel met erfgoeddiensten omtrent het behoud van het één of andere gebouw.

De veronachtzaming van kwaliteitsdoelstellingen op vlak van architectuur, ruimte en erfgoed staat in schril contrast met de prominente aanwezigheid van het psychiatrisch centrum in Beernem. Sint-Amandus biedt met 470 bedden in het ziekenhuis en 147 bedden in het verzorgingstehuis onderdak aan een groot aantal inwoners van Beernem. De sterke link maakt dat in de regio de namen Sint-Amandus en Beernem inwisselbaar zijn.

Het tweede luik van het ontwerpend onderzoek doet het voorstel om de zogenaamde Oude Bouw te voorzien van een genormaliseerd woonprogramma. Het 19de Eeuws gebouw van niet minder dan 180 meter lengte bevat enkele unieke kenmerken – qua schaal, imago, ligging en omgeving – die goed aansluit op lokale vraag naar lofts, driekamerappartementen, gezinswoningen met tuin, serviceflats en kangoeroewoningen. Hiermee ontstaat een opportuniteit om een leefomgeving te creëren waarin patiënten opgenomen worden in een niet-klinische werkelijkheid.

De Oude Bouw wordt aan de achterzijde uitgebreid met een nieuwe afdeling psychogeriatrie. Hiermee wordt het traditionele straatzicht op de Oude Bouw gerespecteerd. Belangrijker is de suggestie van een bouwblok met een gemengd woonprogramma op diverse bouwniveau’s. Zo biedt het dak van de nieuwbouw een uitgestrekte groene ruimte voor de woningen. De centrale ligging garandeert een gemakkelijk aansluiting op de sporthal, feestzaal, kapel en andere faciliteiten.

Een ontwerpend onderzoek betekent dat afgeweken wordt van de vaak dwangmatige dienstbaarheid van een ontwerpopdracht. UR Architects wil met een visionair ontwerp praktische ontwerpkennis genereren rond concrete vraagstellingen die doorgaans in een bouwopdracht niet eens aan bod komen.

In de eerste plaats wil het voorstel begin maken van een ruimtelijk masterplan die het instellingsterrein vanuit een positieve visie hertekent. De verdichting in en rond de Oude Bouw initieert niet alleen een nieuw ruimtegebruik, maar ook gebruik van de aanwezige faciliteiten, zoals het theatergebouw, apotheek, sporthal, kapel, enzovoorts. Het landschap en de onderlinge zichtrelaties functioneren hierbij als verbindende schakel.

In de tweede plaats roept het ontwerpend onderzoek een halt toe aan de permanente cyclus van afbraak en nieuwbouw. De introductie van een alternatief programma in de Oude Bouw biedt een zinvol scenario voor het behoud van ander zorgerfgoed dat vandaag op de slooplijst staat – zoals de modernistische kapel. Reden van sloop is doorgaans de regel dat de bevoegde overheidsdienst VIPA enkel nieuwbouw subsidieert én de idee dat gedateerde ziekenhuisarchitectuur stigmatiserend werkt.

Tenslotte realiseert het nieuwe programma in de Oude Bouw een omgekeerde vermaatschappelijking van de geestelijke gezondheidszorg. De vermaatschappelijking van de zorg staat voor het inbedden van de residentiële zorg in het normale stedelijke weefsel – door middel van o.a. PVT’s en aanleunwoningen. Het voorstel brengt naar Nederlands model in omgekeerde zin een normaal woonprogramma binnen in het hart van de resterende acute zorg. Sint-Amandus krijgt hierdoor de kans te ontwikkelen tot een genormaliseerde woonomgeving.

Op die manier zien we hoe de woonmarkt ingezet wordt als instrument om te komen tot doelstellingen op vlak van ruimtelijke kwaliteit, erfgoedbehoud én zorgvisie. Of de marktwerking de hoge verwachtingen zal waarmaken, valt bij gebrek aan voorgaande moeilijk te voorspellen. De hamvraag is echter of alle betrokken partijen klaar zijn voor de vermarkting van Sint-Amandus.

Een graadmeter van draagvlak was de presentatie van het ontwerpend onderzoek in het Vlaams Architectuurinstituut waar voor veel betrokkenen present waren. Opmerkelijk is dat het publiek vooral méér verwachte van omgekeerde vermaatschappelijking in Sint-Amandus.

Enerzijds ontstond verwarring rond de nogal generieke marktvraag. Het ontwerpend onderzoek schept geen duidelijkheid omtrent de behoefte onder patiënten naar zonevreemde woonprogramma’s op het instellingsterrein. Evenmin wordt duidelijk in hoeverre ook de patiënt veranderende woonverlangens koestert die niet passen binnen het huidige aanbod. Het mengen van psychiatrische zorg met woonprogramma’s voor ouderen of mindervaliden lijkt dan weer de klok terug te draaien. Vanuit de verwarring rees de vraag in hoeverre sociale en culturele functies niet een doeltreffender middel zijn voor omgekeerde vermaatschappelijking.

Anderzijds was de focus op de monumentale Oude Bouw té voor de hand liggend. De verkeerde suggestie van een exclusief woonprogramma werd in de hand gewerkt door een bij het haar getrokken discussie over gentrificatie. Pertinent in de opmerkingen hierover is dat de nieuwe groep woonconsumenten in de Oude Bouw niets veranderen aan de isolatie van het instellingsterrein binnen het normale dorpsweefsel van Beernem – dat zich vooralsnog situeert aan de andere zijde van de E40. Deze discussie kwam scherp naar voren in de vraag of de aanleg van een echte dorpsstructuur op Sint-Amandus niet beter past binnen de doelstelling van een omgekeerde vermaatschappelijking.

Om de toekomst van Sint-Amandus in beweging te zetten, zal het ontwerpend onderzoek moeten aantonen dat omgekeerde vermaatschappelijking geen gemakkelijkheidsoplossing is.

 

References

 

Artikel gepubliceerd in Psyche, jaargang 24 (4), december 2012, uitgave van VVGG

 

Het ontwerpend onderzoek 'De toekomst van het gesticht'  werd op 25 september 2012 gepresenteerd in het Vlaams Architectuurinstituut tijdens een debat met Nikolaas Vande Keere en Regis Verplaetse (UR architects), René Stockman (generaal-overste van de congregatie van de Broeders van Liefde), Prof. Em. Luc Verpoest (KULeuven), Wivina De Meester (onder meer oprichtster en bezielster Huize Monnikenheide), Christoph Grafe en Katrien Vandermarliere (VAi).