News | Show all
17/10/2017

Verslaafd aan architectuur

Een artikel over de discussie rond de Biertempel en haar betekenis voor de architectuurcultuur in België

05/10/2017

Wafels, bier en architectuur

Een artikel naar aanleiding van de herbestemming van de Beurs in Brussel tot biertempel naar ontwerp van Robbrecht & Daem Architecten.

18/09/2017

Creatio ex nihilo

Column #1 over de oorsprongsmythen van de architectuur

03/08/2017

Zorg dragen voor architectuur

Artikel over gebruik en postproductie in de architectuur naar aanleiding van het Jozef Plein in PC Cartias (Melle).

20/06/2017

Do Good architectuur

Artikel over de rol van ontwerp in zorgarchitectuur.

18/03/2017

Sprak er iemand over healing environment ?

Lees hier over de bijdrage van Charles Jencks en de postmoderne architectuur aan de ontmanteling van de kliniek.

22/02/2017

Pic Nic Architectuur

Een retroactief manifest voor Pic Nic the Streets als bijdrage aan de architectuurcultuur in België. Version Française

13/02/2017

Wraak op de commons

Een artikel over het nakende einde voor Agrocité en de toekomst voor architectuur onder zelfbeheer.

03/02/2017

Architectuur van de schaamteplek

Wie grip wil krijgen op de problemen van in psychiatrische ziekenhuizen, begint bij het ontwerp van de isolatiekamer.

22/12/2016

Van Utopia naar Wuustwezel

Er zijn weinig termen die zo’n beladen betekenis hebben in de architectuurgeschiedenis als utopie. Version Français

21/12/2016

Relational Architecture

Read about the production proces of the Kanunnik Petrus Jozef Triest Square in the Psychiatric Centre Caritas, Melle. Article in DutchEnglish / French

12/12/2016

Hoeveel samenwerking kan architectuur verdragen?

Artikel over de tentoonstelling 'Ensembles. Architectuur en Ambachtschap' in deSingel en Vlaams Architectuurinstituut.

15/10/2016

Bouwstenen voor het psychiatrisch centrum van de toekomst

Lees meer over de visieontwikkeling rond het psychiatrisch centrum van de toekomst gepubliceerd in Psyche.

03/10/2016

Eco-politiek in Brussel: Bas Smets en de Brussels Urban Landscape Biennial

Artikel over het nut en nadeel van landschapsarchitectuur als instrument voor regionale ontwikkeling in Brussel.

28/09/2016

Architectuur vol van verlangen

Artikel naar aanleiding van de opening van het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein in Melle.

26/09/2016

(Re)Politicize!

Proud to present the A+261 issue on architecture and politics - Dutch and French edition.

21/09/2016

Architectuur met schaduw

De 20ste eeuw baarde vele duivelspacten tussen architectuur en politiek. Opvallend genoeg wordt de architectuur van het Italiaanse fascisme tot op vandaag geprezen omwille van haar abstracte vormentaal. Dergelijke rehabilitatie is de architectuur van het Derde Rijk nooit te beurt gevallen. België heeft zo zijn eigen kleine trauma in de relatie met de politiek.

24/06/2016

Ingebedde architecten

Lees meer over de architectuur van oorlog en vrede

07/06/2016

Vakmannen aan het front

Een recensie over de bijdrage van Bravoure in de Architectuurbiennale van Venetie.

04/06/2016

Toiletemmers in Werelderfgoed

Er is iets curieus met de inrichting van de gevangenis van Merksplas, waar enkele weken geleden een opstand uitbrak. De geschiedenis van de site reflecteert een utopisch beeld van de gevangenis van de toekomst, de manier waarop omgegaan wordt met die geschiedenis symboliseert dan weer de gemiste kansen.

04/12/2015

FPC Gent: geen markt, geen gevangenis

De opening van het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent zorgt na één jaar werking voor een grote opluchting - zelfs bij voormalige critici. De juiste vraag is niet of aanvankelijke bezorgheid terecht was, maar wel of de opluchting niet een beetje voorbarig is? 


28/10/2015

Het penitentiair verdriet van België

In de bouw van het gevangenisdorp Haren vormen de lokale en regionale overheid samen front met de actiegroepen tegen de federale overheid - of toch niet? Hoe kunnen we de knoop tussen activisme en politiek ontwarren?

23/10/2015

Een psychiatrisch centrum bouwen we samen

Ook architectuur heeft zijn plaats op de Vlaamse Hersteldagen. Doe mee op 18 november in de Vooruit.

01/09/2015

Eindelijk een kennisplatform voor humane gevangenisarchitectuur

De website www.prisongear.be presenteert het onderzoek naar een humane gevangenisarchitectuur.

07/04/2015

Ontmanteling van de psychiatrische kliniek

Lees de gevalstudies over zorgarchitectuur in Vlaanderen gepubliceerd in Psyche

22/10/2014

Een sterke leefomgeving begint met ruimteregie

Wat deelt een onafgewerkte verkeersinfrastructuur in Godsheide, een vervallen vierkantshoeve in Grote Spouwen, een gesloten mijnkatedraal in de Eisdense Tuiwijk en een geplande gevangenis op Domein Riegersvliet?


21/08/2014

Wie is er bang van het Bouwmeestercollege?

Iedereen lijkt het roerend eens dat de Vlaamse architectuur zonder de Bouwmeester overgeleverd is aan de wetten van de markt en de willekeur van het politieke bedrijf. Lees de opinie 'De Bouwmeester en de onheilsprofeten'.

20/12/2013

A humane prison is coming to your neighbourhood

As part of the Conflict & Design Triennial the knowledge platform Prison Gear presents design studies that pave the way for a humane prison in Leopoldsburg, Belgium.

16/12/2013

Een humane gevangenis komt naar je toe

Als onderdeel van de Conflict & Design Triënnale presenteert Prison Gear twee visieontwerpen voor de toekomstige gevangenis op het militaire domein Reigersvliet in Leopoldsburg.

09/10/2013

Limburg City / Stad Limburg

Read the memorandum of the Limburg Europa Workshop / Lees de projectnota van Atelier Limburg Europa

15/09/2013

The dismantling of the psychiatric clinic

Read the case studies on care architecture in Flanders

21/08/2013

Wat is ontwerpend onderzoek?

Drie vragen over ontwerpend onderzoek, drie antwoorden vanuit de Noorderkempen.

10/04/2013

Heeft een gemeenplaats ook een gemene waarde ?

Commentaarstuk bij het Architectuurboek n° 10: Radicale Gemeenplaatsen - Europese architectuur uit Vlaanderen

03/02/2013

Is onzichtbare psychiatrische zorg mogelijk?

Review van de opstart Pilootprojecten Zorg door de Vlaams Bouwmeester

06/11/2012

Limburg heeft ambitie / Limburg has ambition

Presentatie van de Startnota Provinciaal Bouwmeester Limburg / Presentation Initial Memo Limburg Government Architect

12/10/2012

Hoeveel vernieuwing kan de gevangenis verdragen ?

Lees hoe de modernisatie van de gevangenisarchitectuur in handen van Stéphane Beel begon en eindige bij het Ducpétiaux-model.

12/07/2012

San Gimignano aan de Zenne

Lees de column naar aanleiding van de Keukentoren van XDGA

11/04/2012

Sociaal-realisme of zelfcensuur

Met Jonas Staal schreef BAVO een pleidooi voor een nieuw sociaal-realisme in de kunst. Sociaal-realisme is broodnodig in het tijdperk van de hysterische reproductie.

21/02/2012

Nu ook een schreeuw om architectuur!

Niet occupy-en, maar de gevestigde orde verleiden om in crisistijden te investeren in leuke projecten. Lees hier meer over de Studio for Unsollicited Architecture.

20/01/2012

Gesloten architectuur is ook humaan

Lees meer over Fleur Agema's gevangenismodel

21/11/2011

Waarom kunstenaars niet fascistisch genoeg zijn

Lees het artikel in het decembernummer van Rekto:Verso.

12/09/2011

De Culturele Elite

Lees de bijdrage.

29/08/2011

Artist Participation in South Africa

The international PR campaign to showcase Rotterdam's robust policy on artist participation is now also tapping into the emerging African art markets.

17/06/2011

Denkverbod op liberale kunst

Column over de stellingenoorlog naar aanleiding van de aangekondigde bezuinigingen in de cultuursector.

07/06/2011

Maak liberaal kunstbeleid liberaal

Lees BAVO's advies aan staatssecretaris Zijlstra met betrekking tot de noodgedwongen keuzen die de cultuursector in Nederland te wachten staat.

18/03/2011

International promotion campaign of the Office for Artist Participation kicks off

The City of Edinburgh will be the first to host an international promotion event of Rotterdam's innovative cultural policies for enforcing the participation of artists in heightening a city's competitiveness and securing social peace on the local level.

28/02/2011

Culture and Contestation

The essay 'Neo-Liberalism with Dutch Characteristics: The Big Fix-Up of the Netherlands and the Practice of Embedded Cultural Activism' is published in the book volume 'Culture and Contestation in the New Century'.

19/01/2011

Art and Activism

BAVO's essay 'Artists... one more effort to be really political!' is published in the volume 'Art and Activism in the age of Globalisation'.

20/10/2010

Boek verschenen: Too Active To Act

Het boek biedt een kritische analyse van de maatschappelijke betrokkenheid van culturele actoren in Nederland in de afgelopen tien jaar.

OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

Slakkengang voor internering

project: OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

date: 10/08/2012

author: BAVO

source: Psyche

status: article


Download pdf

Ontwerp Forensisch Psychiatrisch Centrum Gent

De vermaatschappelijking van de psychiatrie kent haar grenzen in de forensische psychiatrie. De internering van de patiënt kan hoogstens in het perspectief geplaatst worden van resocialisatie. Het gebruik van het zogenaamde slakkengang-model in het ontwerp voor het Forensisch Psychiatrisch Centrum Gent (FPCG) is in dit verband interessant.

De eerste gesloten interneringsinstelling in Vlaanderen voorziet in 272 bedden en gaat gepaard met een investering van ca. 80 miljoen euro. Het FPC is gegroeid vanuit de vraag naar een centrum voor psychiatrische zorg met een medium tot hoog risico. Forensische psychiatrie wordt tot op heden in het beste geval toegediend in een gespecialiseerde gevangenisvleugel en dat is in strijd met elementaire rechtsprincipes. Internering is immers geen straf.

Het nieuwe programma zorgde ervoor dat de federale ministeries van Justitie, Volksgezondheid en Financiën (Regie der Gebouwen) geen beroep konden doen op een toepasselijke bestekken en dito praktijkvoorbeelden. De start vanaf het witte blad beloofde veel kansen, maar evenveel uitdagingen. Zo moest het FPC afstand nemen van de ruimere expertise in gevangenisbouw ten voordele van het zorgprogramma.

Ook werd na 5 jaar overleggen en ontwerpen het bouwproces gestart in afwachting van de aanstelling van een exploitant. De ambigue rechtsstatus van de geïnterneerde spiegelt zich in het toekomstig personeel van het FPC waarvan het onduidelijk blijft of het nu om verzorgers of cipiers gaat. Hierdoor ontstond een dispuut tussen de betrokken ministeries over wie in welke mate de hoge werkingskosten van het FPC zal betalen. Het ontwerp gebeurt hiermee niet alleen over de hoofden van de patiënt, maar ook van het personeel.

Een bijkomend probleem is dat de adviesgroep die in het leven geroepen werd om het ontwerp van het FPCG te informeren als mogelijke exploitant verschijnt. Platform Forensisch Psychiatrisch Centrum Gent (PFPCG) verzamelde alle relevante partijen uit de zorgsector onder leiding van Martin Vanden Hende – die met Centrum OBRA ondersteuning biedt aan verstandelijk gehandicapte geïnterneerden in de gevangenis van Gent. Nu het PFPCG wil meedingen in de openbare aanbestedingsprocedure voor exploitatie mag zij haar informerende rol niet meer vervullen.

Een expertengroep binnen het kabinet van Laurette Onkelinx, toenmalige Minister van Justitie, formuleerde het theoretisch concept. In de eerste plaats moest het FPC voorbij observatie en veiligheid voorzien in een kwalitatief zorgterrein. Een te grote nadruk op de interne en externe veiligheid heeft immers een negatieve invloed op het therapeutische klimaat. De noodzakelijke bescherming van de maatschappij en de interne veiligheid in het centrum mag geen afbreuk doen aan een individueel behandelingstraject waarin vallen en opstaan mogelijk blijft.

In de tweede plaats moest het FPC binnen de perimeter van het centrum plaats maken voor verschillende kleinschalige units waarin per ziektebeeld een afzonderlijk regime geldt en gevarieerd wordt met de grootte van leefgroepen. Vooral het verschil tussen lang en kortverblijf is hierbij cruciaal. Hierbij werd gevraagd om ruime groenvoorzieningen in functie van therapeutische doeleinden.

Een vacant terrein in de Wondelgemse Meersen bleek meest geschikt zowel naar vorm van het terrein, beschikbaarheid als stedenbouwkundige inbedding. Het bouwterrein in het havengebied van Gent wordt omsloten door de Wiedauwkaai, een spoorweg, een (toekomstige) stelplaats van De Lijn, een recyclagebedrijf en de rivierbedding van de Lieve. Stad Gent voorzag een nieuwe ontsluiting langs de spoorweg om zo de bewoners van de Limbastraat te vrijwaren.

Het ontwerp werd opgemaakt door het Gentse architectenbureau Abscis aangevuld met de Nederlandse know-how van De Jong Gortemaker Algra. Het ontwerp baseert zich op het principe van wat zij een ‘slakkengang’ noemen. Het gaat om een gelijkvloers circuit waarbinnen de patiënt doorstroomt tussen verschillende zorgfasen die elk een eigen beveiligingsregime kennen – behandeling, werktherapie en resocialisatie in respectievelijk de high, medium en low care.

De zorgfasen worden ondergebracht in paviljoenen die waaiervormig staan op een H-vormige rondgang. De paviljoenen krijgen de vorm van een traditionele ziekenhuisgang waarin de kamerdeuren niet rechtstreeks op elkaar uitgeven, maar gescheiden worden door een technische zone. De rondgang omarmt de gemeenschappelijke ruimten met o.a. de werkplaatsen, therapieruimtes, technische dienst en sporthal. Op de tweede verdieping bevinden zich de administratieve ruimtes, die niet of bij uitzondering toegankelijk zijn voor patiënten.

Met betrekking tot het eerste uitgangspunt beoogt de functionele splitsing van enerzijds wonen en anderzijds dagbesteding (werken, ontspannen en behandelen) een normaal dagritme. Als tijdens de nachturen en het weekend de personeelsbezetting echter terug geschroefd wordt, liggen de woonpaviljoenen afgesneden van de gemeenschapszones. De kleurrijke gevelornamenten kunnen op die momenten moeilijk verbergen dat het FPC gereduceerd wordt tot cellencomplex.

Met betrekking tot het tweede uitgangspunt is het vreemd dat het ontwerp vrijwel identieke paviljoenen voorziet, zowel op vlak van aantal kamers, circulatie en gemeenschappelijke voorzieningen. Hierdoor is er weinig flexibiliteit mogelijk in de organisatie van de afdeling en komen diverse ziektebeelden onvermijdelijk bij elkaar. De afdelingen staan ook niet in relatie tot de schaarse groenvoorzieningen die bovendien té klein zijn voor een moestuin of boerderij.

Sowieso wordt in de vooronderstelling van vlekkeloze doorstroming doorheen de zorgfasen vergeten dat bij vele patiënten het ziektebeeld eerder onveranderlijk is. In die gevallen is promotie naar paviljoenen met meer open regimes eerder onwaarschijnlijk laat staan dat er sprake is van uitstroom. Aangezien internering geen vast eindpunt kent, moet rekening gehouden worden dat voor sommigen het FPC de facto functioneert als een permanent om niet te zeggen levenslang woonverblijf.

In dit licht is het nodig om het FPC op te vatten als een woonzorgmilieu en de ambities overeenkomstig bij te stellen. Helaas werd de inhoudelijke feedback op het ontwerpproces beperkt waardoor het FPC zich vandaag presenteert als een vermomde gevangenis met resocialisatie en behandelingsmogelijkheden. De toekomstige exploitant van het FPC wordt hiermee gedwongen een nieuw gebouw in gebruik te nemen dat reeds bij de eerste dag nood heeft aan renovatie.

 

References

 

Artikel gepubliceerd in Psyche, jaargang 24 (3), september 2012, een uitgave van VVGG