News | Show all
17/10/2017

Verslaafd aan architectuur

Een artikel over de betekenis van de Biertempel discussie voor de architectuurcultuur in België

05/10/2017

Wafels, bier en architectuur

Een artikel naar aanleiding van de herbestemming van de Beurs in Brussel tot biertempel naar ontwerp van Robbrecht & Daem Architecten.

18/09/2017

Creatio ex nihilo

Column #1 over de oorsprongsmythen van de architectuur

03/08/2017

Zorg dragen voor architectuur

Artikel over gebruik en postproductie in de architectuur naar aanleiding van het Jozef Plein in PC Cartias (Melle).

20/06/2017

Do Good architectuur

Artikel over de rol van ontwerp in zorgarchitectuur.

18/03/2017

Sprak er iemand over healing environment ?

Lees hier over de bijdrage van Charles Jencks en de postmoderne architectuur aan de ontmanteling van de kliniek.

22/02/2017

Pic Nic Architectuur

Een retroactief manifest voor Pic Nic the Streets als bijdrage aan de architectuurcultuur in België. Version Française

13/02/2017

Wraak op de commons

Een artikel over het nakende einde voor Agrocité en de toekomst voor architectuur onder zelfbeheer.

03/02/2017

Architectuur van de schaamteplek

Wie grip wil krijgen op de problemen van in psychiatrische ziekenhuizen, begint bij het ontwerp van de isolatiekamer.

22/12/2016

Van Utopia naar Wuustwezel

Er zijn weinig termen die zo’n beladen betekenis hebben in de architectuurgeschiedenis als utopie. Version Français

21/12/2016

Relational Architecture

Read about the production proces of the Kanunnik Petrus Jozef Triest Square in the Psychiatric Centre Caritas, Melle. Article in DutchEnglish / French

12/12/2016

Hoeveel samenwerking kan architectuur verdragen?

Artikel over de tentoonstelling 'Ensembles. Architectuur en Ambachtschap' in deSingel en Vlaams Architectuurinstituut.

15/10/2016

Bouwstenen voor het psychiatrisch centrum van de toekomst

Lees meer over de visieontwikkeling rond het psychiatrisch centrum van de toekomst gepubliceerd in Psyche.

03/10/2016

Eco-politiek in Brussel: Bas Smets en de Brussels Urban Landscape Biennial

Artikel over het nut en nadeel van landschapsarchitectuur als instrument voor regionale ontwikkeling in Brussel.

28/09/2016

Architectuur vol van verlangen

Artikel naar aanleiding van de opening van het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein in Melle.

26/09/2016

(Re)Politicize!

Proud to present the A+261 issue on architecture and politics - Dutch and French edition.

21/09/2016

Architectuur met schaduw

De 20ste eeuw baarde vele duivelspacten tussen architectuur en politiek. Opvallend genoeg wordt de architectuur van het Italiaanse fascisme tot op vandaag geprezen omwille van haar abstracte vormentaal. Dergelijke rehabilitatie is de architectuur van het Derde Rijk nooit te beurt gevallen. België heeft zo zijn eigen kleine trauma in de relatie met de politiek.

24/06/2016

Ingebedde architecten

Lees meer over de architectuur van oorlog en vrede

07/06/2016

Vakmannen aan het front

Een recensie over de bijdrage van Bravoure in de Architectuurbiennale van Venetie.

04/06/2016

Toiletemmers in Werelderfgoed

Er is iets curieus met de inrichting van de gevangenis van Merksplas, waar enkele weken geleden een opstand uitbrak. De geschiedenis van de site reflecteert een utopisch beeld van de gevangenis van de toekomst, de manier waarop omgegaan wordt met die geschiedenis symboliseert dan weer de gemiste kansen.

04/12/2015

FPC Gent: geen markt, geen gevangenis

De opening van het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent zorgt na één jaar werking voor een grote opluchting - zelfs bij voormalige critici. De juiste vraag is niet of aanvankelijke bezorgheid terecht was, maar wel of de opluchting niet een beetje voorbarig is? 


28/10/2015

Het penitentiair verdriet van België

In de bouw van het gevangenisdorp Haren vormen de lokale en regionale overheid samen front met de actiegroepen tegen de federale overheid - of toch niet? Hoe kunnen we de knoop tussen activisme en politiek ontwarren?

23/10/2015

Een psychiatrisch centrum bouwen we samen

Ook architectuur heeft zijn plaats op de Vlaamse Hersteldagen. Doe mee op 18 november in de Vooruit.

01/09/2015

Eindelijk een kennisplatform voor humane gevangenisarchitectuur

De website www.prisongear.be presenteert het onderzoek naar een humane gevangenisarchitectuur.

07/04/2015

Ontmanteling van de psychiatrische kliniek

Lees de gevalstudies over zorgarchitectuur in Vlaanderen gepubliceerd in Psyche

22/10/2014

Een sterke leefomgeving begint met ruimteregie

Wat deelt een onafgewerkte verkeersinfrastructuur in Godsheide, een vervallen vierkantshoeve in Grote Spouwen, een gesloten mijnkatedraal in de Eisdense Tuiwijk en een geplande gevangenis op Domein Riegersvliet?


21/08/2014

Wie is er bang van het Bouwmeestercollege?

Iedereen lijkt het roerend eens dat de Vlaamse architectuur zonder de Bouwmeester overgeleverd is aan de wetten van de markt en de willekeur van het politieke bedrijf. Lees de opinie 'De Bouwmeester en de onheilsprofeten'.

20/12/2013

A humane prison is coming to your neighbourhood

As part of the Conflict & Design Triennial the knowledge platform Prison Gear presents design studies that pave the way for a humane prison in Leopoldsburg, Belgium.

16/12/2013

Een humane gevangenis komt naar je toe

Als onderdeel van de Conflict & Design Triënnale presenteert Prison Gear twee visieontwerpen voor de toekomstige gevangenis op het militaire domein Reigersvliet in Leopoldsburg.

09/10/2013

Limburg City / Stad Limburg

Read the memorandum of the Limburg Europa Workshop / Lees de projectnota van Atelier Limburg Europa

15/09/2013

The dismantling of the psychiatric clinic

Read the case studies on care architecture in Flanders

21/08/2013

Wat is ontwerpend onderzoek?

Drie vragen over ontwerpend onderzoek, drie antwoorden vanuit de Noorderkempen.

10/04/2013

Heeft een gemeenplaats ook een gemene waarde ?

Commentaarstuk bij het Architectuurboek n° 10: Radicale Gemeenplaatsen - Europese architectuur uit Vlaanderen

03/02/2013

Is onzichtbare psychiatrische zorg mogelijk?

Review van de opstart Pilootprojecten Zorg door de Vlaams Bouwmeester

06/11/2012

Limburg heeft ambitie / Limburg has ambition

Presentatie van de Startnota Provinciaal Bouwmeester Limburg / Presentation Initial Memo Limburg Government Architect

12/10/2012

Hoeveel vernieuwing kan de gevangenis verdragen ?

Lees hoe de modernisatie van de gevangenisarchitectuur in handen van Stéphane Beel begon en eindige bij het Ducpétiaux-model.

12/07/2012

San Gimignano aan de Zenne

Lees de column naar aanleiding van de Keukentoren van XDGA

11/04/2012

Sociaal-realisme of zelfcensuur

Met Jonas Staal schreef BAVO een pleidooi voor een nieuw sociaal-realisme in de kunst. Sociaal-realisme is broodnodig in het tijdperk van de hysterische reproductie.

21/02/2012

Nu ook een schreeuw om architectuur!

Niet occupy-en, maar de gevestigde orde verleiden om in crisistijden te investeren in leuke projecten. Lees hier meer over de Studio for Unsollicited Architecture.

20/01/2012

Gesloten architectuur is ook humaan

Lees meer over Fleur Agema's gevangenismodel

21/11/2011

Waarom kunstenaars niet fascistisch genoeg zijn

Lees het artikel in het decembernummer van Rekto:Verso.

12/09/2011

De Culturele Elite

Lees de bijdrage.

29/08/2011

Artist Participation in South Africa

The international PR campaign to showcase Rotterdam's robust policy on artist participation is now also tapping into the emerging African art markets.

17/06/2011

Denkverbod op liberale kunst

Column over de stellingenoorlog naar aanleiding van de aangekondigde bezuinigingen in de cultuursector.

07/06/2011

Maak liberaal kunstbeleid liberaal

Lees BAVO's advies aan staatssecretaris Zijlstra met betrekking tot de noodgedwongen keuzen die de cultuursector in Nederland te wachten staat.

18/03/2011

International promotion campaign of the Office for Artist Participation kicks off

The City of Edinburgh will be the first to host an international promotion event of Rotterdam's innovative cultural policies for enforcing the participation of artists in heightening a city's competitiveness and securing social peace on the local level.

28/02/2011

Culture and Contestation

The essay 'Neo-Liberalism with Dutch Characteristics: The Big Fix-Up of the Netherlands and the Practice of Embedded Cultural Activism' is published in the book volume 'Culture and Contestation in the New Century'.

19/01/2011

Art and Activism

BAVO's essay 'Artists... one more effort to be really political!' is published in the volume 'Art and Activism in the age of Globalisation'.

20/10/2010

Boek verschenen: Too Active To Act

Het boek biedt een kritische analyse van de maatschappelijke betrokkenheid van culturele actoren in Nederland in de afgelopen tien jaar.

OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

Geloofsbelijdenis van de Vlaamse architectuur

project: OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

date: 24/05/2012

author: BAVO

source: Ons Erfdeel

status: review

 


Met Rooted in the Real: Writings on Architecture verschijnt voor het eerst een bloemlezing van Geert Bekaert (1928) in het Engels. Naar eigen zeggen ontsluit redacteur Christophe van Gerrewey zo het werk van de meest bepalende architectuurcriticus van het Nederlandse taalgebied voor een internationaal publiek. De Engelstalige uitgave is ook mooi meegenomen voor de Nederlandstalige lezers, die voor het eerst een compacte en directe toegang krijgen tot een schier oeverloos oeuvre. Bekaert is een veelschrijver en zijn teksten zijn geplaatst in de meest uiteenlopende publicaties, wat ze voor een leek niet altijd even toegankelijk maakt. Terwijl zijn verzamelde werk zowat elke tekst van de auteur samenbrengt in een negendelige uitgave (samen vierduizend bladzijden) biedt Rooted in the Real een handige selectie van wat insiders beschouwen als sleutelteksten tot Bekaerts oeuvre.

Men zou de gevarieerde onderwerpen van Rooted in the Real onrecht aandoen door ze in deze recensie kort aan te halen. Het is interessanter om hier het redactionele kader te reconstrueren waarin de auteur verschijnt als meest bepalende architectuurcriticus van Vlaanderen. Uniek is dat Geert Bekaert als enige een persoonlijk oeuvre in de Vlaamse architectuurkritiek opgebouwd heeft. Dat is bewonderenswaardig, maar tegelijk is het symptomatisch voor het onprofessionele karakter van de architectuurkritiek. Schrijven over architectuur is in Vlaanderen een vrijetijdsbezigheid, iets wat men doet als de dagtaak voorbij is. Wat schrijvende architecten betreft, hoeft dat niet te verwonderen: zij onderhouden ook een eigen ontwerppraktijk en respecteren zo een vorm van belangeloosheid. Wel verwonderlijk is dat architectuurkritiek ook voor academici niet meer dan een vrijetijdsbesteding blijkt in de marge van het wetenschappelijke onderzoek.

Het succes van Geert Bekaert is – paradoxaal genoeg – het feit dat hij zijn toevlucht zocht in maatschappelijke dienstverlening, iets wat vandaag in academische kringen meewarig wordt bekeken. De teksten van Bekaert zijn ontstaan als filmscripts, krantencommentaren, opiniebijdragen in architectuurmagazines, landschapsteksten in architectuurmonografieën, lofredes bij vernissages, populaire overheidscampagnes enzovoort. In dit verband spreekt Van Gerrewey over een naadloze aansluiting van Bekaerts werk op het “zijn” van de auteur. De titels in Rooted in the Real tonen dat elke tekst een concrete aanleiding had: een toegekende prijs, een opening van een biënnale,…. Dat betekent tegelijk dat Bekaert alleen schreef over architectuur en architecten waarmee hij een persoonlijk engagement aanging. Op die manier biedt de inhoudstafel ook een soort biografische schets van de auteur.

Het oeuvre van Bekaert valt niet alleen samen met zijn persoon, maar ook met de architectuurcultuur in Vlaanderen. Redacteur Van Gerrewey poneert in dit verband dat Bekaert niet één bepaalde theorie aanhing en dat hij ook geen school maakte. Dat was ook niet nodig omdat zijn teksten onmiddellijk herkend werden als fundamenten van de architectuurcultuur in Vlaanderen. Men kan gerust stellen dat de zaken waar Bekaert niet over schreef, niet van tel zijn in de Vlaamse architectuurwereld. De onderwerpen van Bekaert zijn de unieke stukken architectuur van onder meer Stéphane Beel, Xaveer De Geyter, Maarten van Severen, 51N4E en Office KGDVS (Kersten Geers en David van Severen). Bekaert gaf het werk van deze heren een onderbouwing waarbij de rest bleek afsteken als een gedachteloze en vervangbare bouwproductie. De begrippen, opvattingen en denkkaders die hij hierbij hanteerde, hebben een generatie getekend. Samen vormen ze de taal waarin men in Vlaanderen tot op vandaag spreekt over architectuur.

Een bepalend begrip dat Bekaert introduceerde, was de “architectuur als gemeenplaats”. Het zit ook vervat in de titel van het essay waarmee deel twee van Rooted in the Real opent. In elke tekst bevraagt en bevestigt Bekaert het belang van architectuur op een alledaags niveau. Van Gerrewey situeert deze opvatting binnen de Belgische architectuurcultuur. Die bestaat, behalve de oeuvres van Victor Horta en Henry Van de Velde, slechts uit een ongedifferentieerd veld van individuele eengezinswoningen en overheidsgebouwen. In groot contrast hiermee staat de Nederlandse architectuurcultuur waarin geschiedenis geschreven is, school gemaakt werd en nog steeds grote discussies gevoerd worden. Dat is mogelijk door het groot aandeel (semi-)overheidseigendom in de steden en de publieke regulering van de bouwproductie. Trouw aan zijn Vlaamse afkomst belicht Bekaert het bijzondere karakter van elk specifiek ontwerp, waardoor zijn impliciete kritiek voor hetzelfde geld verschijnt als een gelaten glorificatie. De auteur rekende op die manier af met eerdere postmarxistische opvattingen waarin architectuur naar voren geschoven wordt als surrogaatoplossing voor maatschappelijke problemen.

De afwijzing van een kritische architectuur past in de moedige poging van Bekaert om architectuur te emanciperen als een volwaardige culturele discipline – wat destijds ongetwijfeld nodig was. Opmerkelijk is dat hij in deze emancipatiestrijd de architectuur een eigen wezen toedichtte, een wezen dat bovendien op zoek is naar zichzelf. Bekaert plaatste de architectuur zo op hetzelfde niveau als de taal: een onvervangbare aanwezigheid die aan alle andere menselijke bezigheden voorafgaat. Net als onze gesprekken is architectuur de substantie van de realiteit die wij dagelijks beleven. Hiermee vestigde hij een geloof dat gangbaar is in de Vlaamse architectuurcultuur: de hand van de architect is een instrument dat in nederige dienst staat van een hogere, kosmische macht op zoek naar zelfverwezenlijking.

Van Gerrewey verbindt deze opvattingen van een zichzelf realiserende architectuur met de katholieke achtergrond van Bekaert, die geruime tijd als jezuïet door het leven ging. Deze christelijke inspiratie vormt de basis van Bekaerts humanistische kijk op architectuur. “Wat is de taak van de architect?”, schreef hij. Zijn antwoord: het leven levendig houden. Architectuur is de aardse belichaming van het leven en doet alles wat ze kan doen om mensen in staat te stellen te bestaan. Met de introductie van deze cryptoreligieuze tautologie heeft Bekaert het fundament gelegd voor de vandaag ontluikende architectuurcultuur in Vlaanderen. Lectuur van de geloofsartikelen die in Rooted in the Real samengebracht zijn, is dan ook aanbevolen voor iedereen die zich bezighoudt met de Vlaamse architectuurcultuur.

 

References

Geert Bekaert, Rooted in the Real: writings on architecture by Geert Bekaert, onder redactie van Christophe Van Gerrewey, #87 in de reeks Vlees en Beton, vzw Editions & Productions, Universiteit Gent, 2011, 450 p.

Review gepubliceerd in Ons Erfdeel, jaargang 55, nummer 4, november 2012