News | Show all
17/10/2017

Verslaafd aan architectuur

Een artikel over de betekenis van de Biertempel discussie voor de architectuurcultuur in België

05/10/2017

Wafels, bier en architectuur

Een artikel naar aanleiding van de herbestemming van de Beurs in Brussel tot biertempel naar ontwerp van Robbrecht & Daem Architecten.

18/09/2017

Creatio ex nihilo

Column #1 over de oorsprongsmythen van de architectuur

03/08/2017

Zorg dragen voor architectuur

Artikel over gebruik en postproductie in de architectuur naar aanleiding van het Jozef Plein in PC Cartias (Melle).

20/06/2017

Do Good architectuur

Artikel over de rol van ontwerp in zorgarchitectuur.

18/03/2017

Sprak er iemand over healing environment ?

Lees hier over de bijdrage van Charles Jencks en de postmoderne architectuur aan de ontmanteling van de kliniek.

22/02/2017

Pic Nic Architectuur

Een retroactief manifest voor Pic Nic the Streets als bijdrage aan de architectuurcultuur in België. Version Française

13/02/2017

Wraak op de commons

Een artikel over het nakende einde voor Agrocité en de toekomst voor architectuur onder zelfbeheer.

03/02/2017

Architectuur van de schaamteplek

Wie grip wil krijgen op de problemen van in psychiatrische ziekenhuizen, begint bij het ontwerp van de isolatiekamer.

22/12/2016

Van Utopia naar Wuustwezel

Er zijn weinig termen die zo’n beladen betekenis hebben in de architectuurgeschiedenis als utopie. Version Français

21/12/2016

Relational Architecture

Read about the production proces of the Kanunnik Petrus Jozef Triest Square in the Psychiatric Centre Caritas, Melle. Article in DutchEnglish / French

12/12/2016

Hoeveel samenwerking kan architectuur verdragen?

Artikel over de tentoonstelling 'Ensembles. Architectuur en Ambachtschap' in deSingel en Vlaams Architectuurinstituut.

15/10/2016

Bouwstenen voor het psychiatrisch centrum van de toekomst

Lees meer over de visieontwikkeling rond het psychiatrisch centrum van de toekomst gepubliceerd in Psyche.

03/10/2016

Eco-politiek in Brussel: Bas Smets en de Brussels Urban Landscape Biennial

Artikel over het nut en nadeel van landschapsarchitectuur als instrument voor regionale ontwikkeling in Brussel.

28/09/2016

Architectuur vol van verlangen

Artikel naar aanleiding van de opening van het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein in Melle.

26/09/2016

(Re)Politicize!

Proud to present the A+261 issue on architecture and politics - Dutch and French edition.

21/09/2016

Architectuur met schaduw

De 20ste eeuw baarde vele duivelspacten tussen architectuur en politiek. Opvallend genoeg wordt de architectuur van het Italiaanse fascisme tot op vandaag geprezen omwille van haar abstracte vormentaal. Dergelijke rehabilitatie is de architectuur van het Derde Rijk nooit te beurt gevallen. België heeft zo zijn eigen kleine trauma in de relatie met de politiek.

24/06/2016

Ingebedde architecten

Lees meer over de architectuur van oorlog en vrede

07/06/2016

Vakmannen aan het front

Een recensie over de bijdrage van Bravoure in de Architectuurbiennale van Venetie.

04/06/2016

Toiletemmers in Werelderfgoed

Er is iets curieus met de inrichting van de gevangenis van Merksplas, waar enkele weken geleden een opstand uitbrak. De geschiedenis van de site reflecteert een utopisch beeld van de gevangenis van de toekomst, de manier waarop omgegaan wordt met die geschiedenis symboliseert dan weer de gemiste kansen.

04/12/2015

FPC Gent: geen markt, geen gevangenis

De opening van het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent zorgt na één jaar werking voor een grote opluchting - zelfs bij voormalige critici. De juiste vraag is niet of aanvankelijke bezorgheid terecht was, maar wel of de opluchting niet een beetje voorbarig is? 


28/10/2015

Het penitentiair verdriet van België

In de bouw van het gevangenisdorp Haren vormen de lokale en regionale overheid samen front met de actiegroepen tegen de federale overheid - of toch niet? Hoe kunnen we de knoop tussen activisme en politiek ontwarren?

23/10/2015

Een psychiatrisch centrum bouwen we samen

Ook architectuur heeft zijn plaats op de Vlaamse Hersteldagen. Doe mee op 18 november in de Vooruit.

01/09/2015

Eindelijk een kennisplatform voor humane gevangenisarchitectuur

De website www.prisongear.be presenteert het onderzoek naar een humane gevangenisarchitectuur.

07/04/2015

Ontmanteling van de psychiatrische kliniek

Lees de gevalstudies over zorgarchitectuur in Vlaanderen gepubliceerd in Psyche

22/10/2014

Een sterke leefomgeving begint met ruimteregie

Wat deelt een onafgewerkte verkeersinfrastructuur in Godsheide, een vervallen vierkantshoeve in Grote Spouwen, een gesloten mijnkatedraal in de Eisdense Tuiwijk en een geplande gevangenis op Domein Riegersvliet?


21/08/2014

Wie is er bang van het Bouwmeestercollege?

Iedereen lijkt het roerend eens dat de Vlaamse architectuur zonder de Bouwmeester overgeleverd is aan de wetten van de markt en de willekeur van het politieke bedrijf. Lees de opinie 'De Bouwmeester en de onheilsprofeten'.

20/12/2013

A humane prison is coming to your neighbourhood

As part of the Conflict & Design Triennial the knowledge platform Prison Gear presents design studies that pave the way for a humane prison in Leopoldsburg, Belgium.

16/12/2013

Een humane gevangenis komt naar je toe

Als onderdeel van de Conflict & Design Triënnale presenteert Prison Gear twee visieontwerpen voor de toekomstige gevangenis op het militaire domein Reigersvliet in Leopoldsburg.

09/10/2013

Limburg City / Stad Limburg

Read the memorandum of the Limburg Europa Workshop / Lees de projectnota van Atelier Limburg Europa

15/09/2013

The dismantling of the psychiatric clinic

Read the case studies on care architecture in Flanders

21/08/2013

Wat is ontwerpend onderzoek?

Drie vragen over ontwerpend onderzoek, drie antwoorden vanuit de Noorderkempen.

10/04/2013

Heeft een gemeenplaats ook een gemene waarde ?

Commentaarstuk bij het Architectuurboek n° 10: Radicale Gemeenplaatsen - Europese architectuur uit Vlaanderen

03/02/2013

Is onzichtbare psychiatrische zorg mogelijk?

Review van de opstart Pilootprojecten Zorg door de Vlaams Bouwmeester

06/11/2012

Limburg heeft ambitie / Limburg has ambition

Presentatie van de Startnota Provinciaal Bouwmeester Limburg / Presentation Initial Memo Limburg Government Architect

12/10/2012

Hoeveel vernieuwing kan de gevangenis verdragen ?

Lees hoe de modernisatie van de gevangenisarchitectuur in handen van Stéphane Beel begon en eindige bij het Ducpétiaux-model.

12/07/2012

San Gimignano aan de Zenne

Lees de column naar aanleiding van de Keukentoren van XDGA

11/04/2012

Sociaal-realisme of zelfcensuur

Met Jonas Staal schreef BAVO een pleidooi voor een nieuw sociaal-realisme in de kunst. Sociaal-realisme is broodnodig in het tijdperk van de hysterische reproductie.

21/02/2012

Nu ook een schreeuw om architectuur!

Niet occupy-en, maar de gevestigde orde verleiden om in crisistijden te investeren in leuke projecten. Lees hier meer over de Studio for Unsollicited Architecture.

20/01/2012

Gesloten architectuur is ook humaan

Lees meer over Fleur Agema's gevangenismodel

21/11/2011

Waarom kunstenaars niet fascistisch genoeg zijn

Lees het artikel in het decembernummer van Rekto:Verso.

12/09/2011

De Culturele Elite

Lees de bijdrage.

29/08/2011

Artist Participation in South Africa

The international PR campaign to showcase Rotterdam's robust policy on artist participation is now also tapping into the emerging African art markets.

17/06/2011

Denkverbod op liberale kunst

Column over de stellingenoorlog naar aanleiding van de aangekondigde bezuinigingen in de cultuursector.

07/06/2011

Maak liberaal kunstbeleid liberaal

Lees BAVO's advies aan staatssecretaris Zijlstra met betrekking tot de noodgedwongen keuzen die de cultuursector in Nederland te wachten staat.

18/03/2011

International promotion campaign of the Office for Artist Participation kicks off

The City of Edinburgh will be the first to host an international promotion event of Rotterdam's innovative cultural policies for enforcing the participation of artists in heightening a city's competitiveness and securing social peace on the local level.

28/02/2011

Culture and Contestation

The essay 'Neo-Liberalism with Dutch Characteristics: The Big Fix-Up of the Netherlands and the Practice of Embedded Cultural Activism' is published in the book volume 'Culture and Contestation in the New Century'.

19/01/2011

Art and Activism

BAVO's essay 'Artists... one more effort to be really political!' is published in the volume 'Art and Activism in the age of Globalisation'.

20/10/2010

Boek verschenen: Too Active To Act

Het boek biedt een kritische analyse van de maatschappelijke betrokkenheid van culturele actoren in Nederland in de afgelopen tien jaar.

CULTURAL ACTIVISM TODAY

Toekomst voor Rotterdamse Kunst

project: CULTURAL ACTIVISM TODAY

date: 10/02/2012

author: BAVO

source: administrator

status: article

 

(Download PDF-versie)

Nota bij het visiedocument ‘Scenario’s 2020’ opgemaakt door het Directeurenoverleg Rotterdamse Kunstinstellingen

1 Inleiding

Het Directeurenoverleg Rotterdamse Kunstinstellingen heeft zich samen met Future Consult over de toekomst van de kunst gebogen. Het resultaat is de visienota Scenario’s 2020.

Scenario’s 2020 geeft de Rotterdamse kunstpraktijken opnieuw richting en stelt de positie van de publieksinstellingen hierbinnen veilig naar de toekomst.

In onderstaande tekst schetsen de krachtlijnen van Scenario’s 2020 en tonen we hoe de prikkelende scenario’s de focus van de overheid op cultureel ondernemerschap overdraagt op kunstenaars.

2 Noodzaak

De liberalisering van kunst en cultuur in Nederland brengt heel wat turbulentie met zich mee. De flinke bezuiniging in de overheidssubsidies snijden diep en confronteert zowel kunstenaars als instellingen met de onzekerheid van voortbestaan. Tegelijk zorgen de nieuwe opvattingen over de betekenis van kunst voor heel wat verwarring en coördinatieverlies.

De Rotterdamse Kunstinstellingen hebben de turbulentie in de kunstsector goed aangevoeld en antwoorden vandaag met een ambitieus visiedocument.

Scenario’s 2020 verzoent de plannen van de Staatsecretaris voor Cultuur, Halbe Zijlstra, met de bezorgheden die individuele kunstenaars geuit hebben – vaak in de vorm van luid protest – nu alweer een goed jaar geleden.

Een kunstinstelling bezetten is goed om momentum op te bouwen en iedereen aan het woord te laten. Maar met een volgehouden defensieve reactie snijdt de kunstpraktijk zichzelf in het vel. Daarom zijn de Rotterdamse kunstinstellingen bij zichzelf te rade gegaan over de toekomst van de kunst.

In de komende acht jaar zullen de Rotterdamse Kunstinstellingen nieuwe verbindingen leggen met de overheid en van hieruit kunstenaarspraktijken heroriënteren. Kunstenaars moeten andere terugverdienmodellen opzetten en vooral ook een andere public relations.

Rotterdamse Kunstinstellingen staan hiermee in een moeilijke spreidstand. Aan de ene kant loopt de communicatie met de diverse overheden – broodheer van de kunstinstellingen – moeilijk aangezien het nieuwe paradigma nog onvoldoende uitgekristalliseerd is. Aan de andere kant kunnen kunstenaars – kapitaal van de kunstinstellingen – zo moeilijk de meerwaarde van hun werk aantonen.

Scenario’s 2020 houdt scherp voor ogen dat het nieuwe paradigma helemaal niet zo nieuw is. De schokervaring onder kunstenaars wordt verzacht door het nieuwe paradigma te vertalen in enkele scenario’s die voor elke kunstenaar herkenbaar zijn.

Staatssecretaris Zijlstra heeft teveel op ramkoers gevaren en dat werkt bij kunstenaars contraproductief. Scenario’s 2020 minimaliseert de vervreemding die kunstenaars ervaren in het nieuwe paradigma. Zo verzekeren de Rotterdamse kunstinstellingen dat kunstenaars actief blijven in Rotterdam en ook het eigen voortbestaan.

3 Visie

Scenario’s 2020 legt vier scenario’ s neer. Het eerste basisscenario bouwt voort op de huidige manier waarop kunst en cultuur geliberaliseerd wordt. Vervolgens worden drie variaties uitgezet waarin de scherpe kantjes van het basisscenario vertaald worden in uitdagende toekomstperspectieven.

Het Directeurenoverleg vraagt in de vormgeving van de alternatieve scenario’s een actievere inbreng van de overheid – zonder terug te vallen in het oude paradigma van overheidsbetutteling en subsidieverslaving.

De opdracht ligt immers in het formuleren van scenario’s die het nieuwe paradigma op een frisse manier vertalen zodat ook kunstenaars zich hiermee identificeren.

We zien dat de overheid, de kunstinstellingen en de betrokken partners snel overtuigd zijn omtrent het noodzakelijke karakter van de liberalisering in de kunst.

Kunstenaars vragen een andere aanpak. Kunstenaars zijn zelfbewuste individuen die zich enkel laten overtuigen voor zover zij een kritische afstand ervaren.

Ongedwongen keuzevrijheid en interpretatievrijheid zijn de sleutels voor het succes van Scenario’s 2020. Het onderlinge samenspel tussen de vier scenario’s laat Scenario 2, 3 en 4 verschijnen als wissels op de toekomst waarin kunstenaars hun eigen weg kunnen gaan.

4 Strategie

Het Directeurenoverleg presenteert vier scenario’s. Het eerste scenario vormt de basis. De drie volgende scenario’s vormen drie variaties op het zelfde basisthema.

De variatie maakt dat de scenario’s niet uitsluitend zijn, zich hier en daar herhalen en ten dele elkaar overlappen. De diverse scenario’s stellen de kunstenaars in staat om een eigen keuze te maken en voorkomt het gevoel in één richting geduwd te worden.

De participatie van kunstenaars is wat telt voor de Rotterdamse Kunstinstellingen, niet de manier waarop.

4.1 Basisscenario

In het eerste scenario projecteert het Directeurenoverleg een ongewijzigde continuering van de huidige, beleidsarme aanpak in de liberalisering van kunst en cultuur – verpersoonlijkt door Staatsecretaris Halbe Zijlstra.

Het toekomstperspectief van de kunst ligt hierbij op de fragmentatie van het publiek, een door mediacratie beheerste productie, populistische interpretatie, eenzijdige focus op topkunst, toenemende festivalisering, enzovoorts.

Scenario 1 kadert deze destabilisering in de kunst aan de hand van twee parameters:

- Scenario 1 is beleidsarm. Het nieuwe paradigma wordt hier voorgesteld als een kwantitatief verschil (meer of minder overheid), terwijl het in essentie een kwalitatief verschil doorvoert (van overheidsopdrachten naar een vrije kunstoefening).

- Scenario 1 is ook publieksarm. De Directeuren schetsen een recht evenredige verhouding tussen het onstabiel kunstklimaat en het onstabiele bevolkingsprofiel dat vandaag in Rotterdam bestaat.

Het betreft met andere woorden twee perspectieven die voor kunstenaars als onwenselijk ervaren worden. Beide perspectieven vormen – bekeken vanuit het oude paradigma – een bedreiging voor zowel de kunstproductie (verdwijnen van overheid als goede opdrachtgever) als –consumptie (verdwijnen van geïnteresseerd publiek).

Scenario 1 speelt zo strategisch in op de angst onder kunstenaars om het cultureel ondernemerschap te stimuleren.

4.2 Variatie 1

Het tweede scenario heet de ‘Stoere Gabbers’ en bouwt voort op het eigen initiatief dat eigen is aan Rotterdamse kunst.

Het gaat om kunstenaars die een eigen actieradius uitbouwen ongeacht de windrichting die speelt op institutioneel niveau. We denken dan in de eerste plaats aankunstenaars zoals Jeanne Van Heeswijk, Kamiel Verschuren en Jonas Staal.

De productiviteit onder kunstenaars wordt aangedreven door een Do-It-Yourself mentaliteit gekoppeld aan onconventionele samenwerkingsverbanden.

De activiteit ontplooit zich buiten de platgetreden paden en bij voorkeur op arbeidsplaatsen die in de ogen van de culturele elite als wasteland aangestipt staat, zoals de wijken op Zuid. Creativiteit is immers gebaat bij minimale voorzieningen, zoals basisscholing en goedkope huisvesting, waardoor. Alle andere benodigdheden (voor inspiratie, productie, presentatie, PR, etc.) ontleend de kunstenaar aan zijn omgeving.

De zelforganisatie van de Stoere Gabbers betekent niet dat hun kunstproductie volledig los gezongen is van beleidskeuzes, kunstinstellingen of subsidiestelsels. Cruciaal is dat de kunstenaar zich opportunistisch verhoudt tot deze institutionele laag.

De kunstenaar laat zich niet leiden door ideologische ideefixen maar door arbeidsvreugde. Hierin ligt het aanknopingspunt voor de Rotterdamse Kunstinstellingen.

4.3 Variatie 2

Het derde scenario’s benoemt het Directeurenoverleg kort met HEMA. Hiermee wordt de democratische inslag van de Rotterdamse kunst opgepikt en verder uitgebouwd.
HEMA is op drie aspecten eigen aan Rotterdamse kunst:

- Breed doelgroepenbereik. Kunstenaars werken in de wijken en staan zo in contact mensen van heel divers pluimage – autochtone Rotterdammers, nieuwkomers, gemeentewerkers, enzovoorts.

- Onvoorzien marktsucces. De blootstelling aan een divers publiek biedt voortdurende inspiratie, spontane opdrachten, nieuwe productontwikkelingen en breed afzetgebied.

- Tewerkstelling en arbeidskansen. De Rotterdamse kunstmarkt toont de instroom van veel nieuwe Nederlanders – zowel in de creatieve beroepen als in de ondersteunende diensten.

Het Directeurenoverleg erkent dat deze democratisering in de Rotterdamse kunst zich tot nog toe beperkt heeft tot lokale kunstenaarsinitiatieven. Doorstroming naar de Rotterdamse Kunstinstellingen blijft beperkt. Hierdoor blijft de vernieuwing hangen in de wijken en nauw verbonden met de naam individuele kunstenaars.

Het HEMA-scenario benut het democratisch potentieel van de Rotterdamse kunst beter op institutioneel niveau. Het opent de poorten van de instelling naar kunstenaarspraktijken die normaal buiten de kunst vallen (werk van Jeanne Van Heeswijk, Kamiel Verschuren en Jonas Staal bijvoorbeeld) en dus ook naar diverse doelgroepen.

De Rotterdamse Kunstinstellingen versterken hun marktpositie als de HEMA’s van de kunst. De perceptie wordt immers doorbroken dat de Kunstinstellingen voeling missen met wat leeft in Rotterdam. Tegelijk wint het draagvlak bij individuele kunstenaars aangezien zij nu institutionele herkenning genieten voor hun alternatieve kunstbeoefening.

4.4 Variatie 3

Het vierde en laatste scenario koppelt het nieuwe paradigma met het oude onder de noemer ‘Future is now’.

Het scenario projecteert een tweesporenmodel:

- Op het eerste spoor investeert de overheid op A-merken in de Rotterdamse kunst. Het gaat dan om zowel kunstinstellingen (Boymans, WdKa, IFFR, …) als individuele kunstenaars (Joep van Lieshout, Erik van Lieshout, …) Deze beeldbepalende actoren krijgen extra mogelijkheden gegeven om zich te manifesteren (naar een internationaal publiek) en hun aanwezigheid in Rotterdam te vergroten (door middel van kunstfestivals en opmerkelijke kunst in de openbare ruimte).

- Op het tweede spoor stimuleert de overheid het eigen beheer van kunstenaars actief in de wijken. Kunstproductie in de wijken wordt aangedreven door ondernemerschap, de wil om het te maken en de voortdurende zoektocht naar opdrachten. Private kunstenaarsinitiatieven en creatieve coalities vormen een humuslaag waar echte creativiteit kan openbloeien. Overheidsinvestering werkt contraproductief.

Het Directeurenoverleg vertrouwt op de dynamiek die ontstaat tussen de twee sporen. De A-merken putten uit de humuslaag de noodzakelijke creativiteit en goedkope arbeidskrachten. De humuslaag benut de A-merken om in de leer te gaan en zichtbaarheid te verwerven. De humuslaag functioneert tevens als sociaal opvangnetwerk.

De precaire dynamiek tussen de twee sporen wordt in stand gehouden door de initiatieven, organen en podia die zich in het grijze tussengebied nestelen op gezette tijdstippen te ontmantelen. De periodieke creatieve destructie is nodig om twee redenen:

- De natuurlijke selectie van humus naar A-merk mag niet verstoord worden door smaakoordelen van zelfverklaarde culturele elites.

- De trickle-down effecten van A-merken de humuslaag voeding geven en mogen niet oneigenlijk toegeëigend worden op tussenniveaus.

5 Werking

De vier scenario’s vormen samen een instrument die kunstenaars verleidt om drager te worden van de beleidskoers die voorop gezet is.

De speculatieve aard van de scenario’s is hierbij van fundamenteel belang. De scenario’s winnen overtuigingskracht uit het feit dat het nieuwe paradigma de meeste betrokken nog onhelder voor ogen staat. Kunstenaars zien nog niet de volle draagwijdte van de beleidsopties die vandaag genomen worden door de Rijksoverheid in samenwerking met de lagere overheden. Voor beleidsmakers is het nog onduidelijk hoe de fundamentele slag naar een liberale kunst vertaald wordt op lokaal niveau en binnen particuliere gevallen.

Het is moeilijk in te schatten wat de uitwerking van die vier scenario’s is op kunstenaars op het moment dat de consequenties van het gekozen beleid wel helder is.

Tegelijk putten de scenario’s overtuigingskracht uit het feit dat ook de veranderende attitude onder de kunstenaarspopulatie nog niet volledig uitgekristalliseerd is. Het luidkeels kunstprotest tendeert vandaag onder invloed van de ontluikende kunstmarkt en Occupy-groeperingen in de richting van zelforganisatie en bezetting – een beweging die voorlopig nog in evenwicht blijft. Kunstenaars werden nog niet verplicht om hun alternatieve kijk op de werkelijkheid te vertalen in een concreet alternatief beleid.

Ook hier geldt dat moeilijk in te schatten is hoe het instrumentarium reageert als de interne contradicties in de beweging de normale kunstproductie verstoort.

In beide gevallen geldt dat de voorsprong in de tijd ten voordeel strekt van de partij die als eerste de grote sprong voorwaarts waagt.