News | Show all
03/08/2017

Zorg dragen voor architectuur

Artikel over gebruik en postproductie in de architectuur naar aanleiding van het Jozef Plein in PC Cartias (Melle).

20/06/2017

Do Good zorgarchitectuur

Artikel over de rol van ontwerp in zorgarchitectuur.

18/03/2017

Sprak er iemand over healing environment ?

Lees hier over de bijdrage van Charles Jencks en de postmoderne architectuur aan de ontmanteling van de kliniek.

22/02/2017

Pic Nic Architectuur

Een retroactief manifest voor Pic Nic the Streets als bijdrage aan de architectuurcultuur in België. Version Française

13/02/2017

Wraak op de commons

Een artikel over het nakende einde voor Agrocité en de toekomst voor architectuur onder zelfbeheer.

03/02/2017

Architectuur van de schaamteplek

Wie grip wil krijgen op de problemen van in psychiatrische ziekenhuizen, begint bij het ontwerp van de isolatiekamer.

22/12/2016

Van Utopia naar Wuustwezel

Er zijn weinig termen die zo’n beladen betekenis hebben in de architectuurgeschiedenis als utopie. Version Français

21/12/2016

Relational Architecture

Read about the production proces of the Kanunnik Petrus Jozef Triest Square in the Psychiatric Centre Caritas, Melle. Article in DutchEnglish / French

12/12/2016

Hoeveel samenwerking kan architectuur verdragen?

Artikel over de tentoonstelling 'Ensembles. Architectuur en Ambachtschap' in deSingel en Vlaams Architectuurinstituut.

15/10/2016

Bouwstenen voor het psychiatrisch centrum van de toekomst

Lees meer over de visieontwikkeling rond het psychiatrisch centrum van de toekomst gepubliceerd in Psyche.

03/10/2016

Eco-politiek in Brussel: Bas Smets en de Brussels Urban Landscape Biennial

Artikel over het nut en nadeel van landschapsarchitectuur als instrument voor regionale ontwikkeling in Brussel.

28/09/2016

Architectuur vol van verlangen

Artikel naar aanleiding van de opening van het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein in Melle.

26/09/2016

(Re)Politicize!

Proud to present the A+261 issue on architecture and politics - Dutch and French edition.

21/09/2016

Architectuur met schaduw

De 20ste eeuw baarde vele duivelspacten tussen architectuur en politiek. Opvallend genoeg wordt de architectuur van het Italiaanse fascisme tot op vandaag geprezen omwille van haar abstracte vormentaal. Dergelijke rehabilitatie is de architectuur van het Derde Rijk nooit te beurt gevallen. België heeft zo zijn eigen kleine trauma in de relatie met de politiek.

24/06/2016

Ingebedde architecten

Lees meer over de architectuur van oorlog en vrede

07/06/2016

Vakmannen aan het front

Een recensie over de bijdrage van Bravoure in de Architectuurbiennale van Venetie.

04/06/2016

Toiletemmers in Werelderfgoed

Er is iets curieus met de inrichting van de gevangenis van Merksplas, waar enkele weken geleden een opstand uitbrak. De geschiedenis van de site reflecteert een utopisch beeld van de gevangenis van de toekomst, de manier waarop omgegaan wordt met die geschiedenis symboliseert dan weer de gemiste kansen.

04/12/2015

FPC Gent: geen markt, geen gevangenis

De opening van het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent zorgt na één jaar werking voor een grote opluchting - zelfs bij voormalige critici. De juiste vraag is niet of aanvankelijke bezorgheid terecht was, maar wel of de opluchting niet een beetje voorbarig is? 


28/10/2015

Het penitentiair verdriet van België

In de bouw van het gevangenisdorp Haren vormen de lokale en regionale overheid samen front met de actiegroepen tegen de federale overheid - of toch niet? Hoe kunnen we de knoop tussen activisme en politiek ontwarren?

23/10/2015

Een psychiatrisch centrum bouwen we samen

Ook architectuur heeft zijn plaats op de Vlaamse Hersteldagen. Doe mee op 18 november in de Vooruit.

01/09/2015

Eindelijk een kennisplatform voor humane gevangenisarchitectuur

De website www.prisongear.be presenteert het onderzoek naar een humane gevangenisarchitectuur.

07/04/2015

Ontmanteling van de psychiatrische kliniek

Lees de gevalstudies over zorgarchitectuur in Vlaanderen gepubliceerd in Psyche

22/10/2014

Een sterke leefomgeving begint met ruimteregie

Wat deelt een onafgewerkte verkeersinfrastructuur in Godsheide, een vervallen vierkantshoeve in Grote Spouwen, een gesloten mijnkatedraal in de Eisdense Tuiwijk en een geplande gevangenis op Domein Riegersvliet?


21/08/2014

Wie is er bang van het Bouwmeestercollege?

Iedereen lijkt het roerend eens dat de Vlaamse architectuur zonder de Bouwmeester overgeleverd is aan de wetten van de markt en de willekeur van het politieke bedrijf. Lees de opinie 'De Bouwmeester en de onheilsprofeten'.

20/12/2013

A humane prison is coming to your neighbourhood

As part of the Conflict & Design Triennial the knowledge platform Prison Gear presents design studies that pave the way for a humane prison in Leopoldsburg, Belgium.

16/12/2013

Een humane gevangenis komt naar je toe

Als onderdeel van de Conflict & Design Triënnale presenteert Prison Gear twee visieontwerpen voor de toekomstige gevangenis op het militaire domein Reigersvliet in Leopoldsburg.

09/10/2013

Limburg City / Stad Limburg

Read the memorandum of the Limburg Europa Workshop / Lees de projectnota van Atelier Limburg Europa

15/09/2013

The dismantling of the psychiatric clinic

Read the case studies on care architecture in Flanders

21/08/2013

Wat is ontwerpend onderzoek?

Drie vragen over ontwerpend onderzoek, drie antwoorden vanuit de Noorderkempen.

10/04/2013

Heeft een gemeenplaats ook een gemene waarde ?

Commentaarstuk bij het Architectuurboek n° 10: Radicale Gemeenplaatsen - Europese architectuur uit Vlaanderen

03/02/2013

Is onzichtbare psychiatrische zorg mogelijk?

Review van de opstart Pilootprojecten Zorg door de Vlaams Bouwmeester

06/11/2012

Limburg heeft ambitie / Limburg has ambition

Presentatie van de Startnota Provinciaal Bouwmeester Limburg / Presentation Initial Memo Limburg Government Architect

12/10/2012

Hoeveel vernieuwing kan de gevangenis verdragen ?

Lees hoe de modernisatie van de gevangenisarchitectuur in handen van Stéphane Beel begon en eindige bij het Ducpétiaux-model.

12/07/2012

San Gimignano aan de Zenne

Lees de column naar aanleiding van de Keukentoren van XDGA

11/04/2012

Sociaal-realisme of zelfcensuur

Met Jonas Staal schreef BAVO een pleidooi voor een nieuw sociaal-realisme in de kunst. Sociaal-realisme is broodnodig in het tijdperk van de hysterische reproductie.

21/02/2012

Nu ook een schreeuw om architectuur!

Niet occupy-en, maar de gevestigde orde verleiden om in crisistijden te investeren in leuke projecten. Lees hier meer over de Studio for Unsollicited Architecture.

20/01/2012

Gesloten architectuur is ook humaan

Lees meer over Fleur Agema's gevangenismodel

21/11/2011

Waarom kunstenaars niet fascistisch genoeg zijn

Lees het artikel in het decembernummer van Rekto:Verso.

12/09/2011

De Culturele Elite

Lees de bijdrage.

29/08/2011

Artist Participation in South Africa

The international PR campaign to showcase Rotterdam's robust policy on artist participation is now also tapping into the emerging African art markets.

17/06/2011

Denkverbod op liberale kunst

Column over de stellingenoorlog naar aanleiding van de aangekondigde bezuinigingen in de cultuursector.

07/06/2011

Maak liberaal kunstbeleid liberaal

Lees BAVO's advies aan staatssecretaris Zijlstra met betrekking tot de noodgedwongen keuzen die de cultuursector in Nederland te wachten staat.

18/03/2011

International promotion campaign of the Office for Artist Participation kicks off

The City of Edinburgh will be the first to host an international promotion event of Rotterdam's innovative cultural policies for enforcing the participation of artists in heightening a city's competitiveness and securing social peace on the local level.

28/02/2011

Culture and Contestation

The essay 'Neo-Liberalism with Dutch Characteristics: The Big Fix-Up of the Netherlands and the Practice of Embedded Cultural Activism' is published in the book volume 'Culture and Contestation in the New Century'.

19/01/2011

Art and Activism

BAVO's essay 'Artists... one more effort to be really political!' is published in the volume 'Art and Activism in the age of Globalisation'.

20/10/2010

Boek verschenen: Too Active To Act

Het boek biedt een kritische analyse van de maatschappelijke betrokkenheid van culturele actoren in Nederland in de afgelopen tien jaar.

OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

Architectuur, schuld en boete

project: OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

date: 22/03/2011

author: BAVO

source: ArchiNed

status: article

Wat is de verantwoordelijkheid van architectuur voor de golven van geweld die onze westerse steden plagen, met Parijs 2005 als meest recente voorbeeld? Wouter Vanstiphout sprak erover in Leuven. En hoewel de titel van de lezing– Blame the architect! – anders doet vermoeden, pleitte Vanstiphout de architect vrij van schuld.

De programmering van Wouter Vanstiphout binnen de lezingenreeks van Stad en Architectuur (Leuven) is opmerkelijk, een voordracht van een niet-architect in een architectuurlezingenreeks gaat in tegen de aloude traditie dat Vlaamse architectuur voor zichzelf spreekt. ‘Architectuur is architectuur is architectuur’ is de mantra en de theorie moet zich plichtsbewust toespitsen op het uitlichten van unieke oeuvres. Vanstiphout bewijst echter de waarde van een architectuurtheorie als een eigen, zelfstandige en professionele praktijk.

Bij aanvang van de lezing gaf Vanstiphout een toelichting op zijn ongebruikelijke beroepsuitoefening. De architectuurhistoricus nieuwe stijl is in de eerste plaats een enthousiaste navolger van de ideologie van ‘het overal mee willen bemoeien’. In zijn verschillende levens bemoeide Vanstiphout zich dan ook met de praktijk van het bouwen, ontwerpen en beleid maken onder diverse namen: Crimson, Wimby, Inti, leerstoel Ontwerp als Politiek en wat nog komen mag.

Deze architectuurhistoricus nieuwe stijl is in de tweede plaats een persoon zonder eigenschappen. Dat kwam in de lezing over architectuur, stedenbouw en rellen andermaal helder naar voren. Vanstiphout maakte van meet af aan duidelijk dat zijn eigen standpunt in de schuldvraag onduidelijk is. Wat volgde was een uitermate boeiende en even onnavolgbare reconstructie van de verantwoordelijkheid van de architecturale discipline in stedelijk geweld.

Het selecte architectenpubliek werd stil bij de fenomenologie van het stedelijke geweld die Vanstiphout opvoerde en waarvan hij af en toe aangaf zelf de verbanden niet meer te begrijpen. In het verhaal tekenden zich enkele lijnen af die ons naar de schuldvraag brengen.

1)    De stedelijke rellen verspreiden zich volgens bouwkundige typologie, niet naar geografische locatie. Tijdens de rellen in 2005 vormden de modernistische voorwijken van Parijs de brandhaarden van geweld. De rellen verspreidden zich als een bacteriële ziekte naar de voorwijken van Lyon, Rijsel, en vele andere steden. De hoge werkloosheid onder jongeren in deze wijken creëerde een bevreemdend dagritme van ’s ochtends slapen en ’s middags herrie schoppen.

2)    De brandende modernistische wijken worden toegeschreven aan de peetvader van de moderne architectuur, Le Corbusier. Hiermee krijgt niet de politieke opdrachtgever van de woonwijken de schuld, maar wel de persoon die de esthetische meerwaarde ervan garandeerde en/of het concept ervoor bedacht. Net als in het rattenexperiment van John Calhoun wordt de beperkte leefruimte gezien als voedingsbodem voor deviant gedrag onder jongeren verwend door de welvaartstaat.

3)    Architecten wijzen een schuldbekentenis af en plegen zo verraad aan hun diepste wil om de wereld te veranderen. Deze afwijzing is terug te voeren op de kruistocht die Jane Jacobs lanceerde tegen de antisociale, machinale en antistedelijke woningproductie. Het geloof in de macht van architectuur blijft bestaan in president Sarkozy’s mobilisatie van een keurkorps sterarchitecten – Rogers, Nouvel, MVRDV, De Portzamparc, e.v.a. voor een nieuw ongedeeld Parijs.

4)    Stedelijke rellen starten met een alledaags politioneel optreden dat voor één keer niet gepikt wordt door de slachtoffers - een onschuldig voorval is de vonk voor hoogoplopende woede-uitbarstingen. Met een nauwkeurige 3-D reconstructie van de inval in een Detroitse blind pig (een dranklokaal dat na sluitingtijd nog open is), toont Vanstiphout dat de plaats van het delict voldoet aan alle normen die Jane Jacobs opstelde voor gezellige buurten op mensenmaat.

5)    De modernistische woonwijken vormen het ideale decor om jongeren onder controle te krijgen en te houden. In de Broadwater Farm rellen (Tottenham, Londen 1985) werden de West-Indische oproerkraaiers door de politiek uit de nabijgelegen Victoriaanse woonwijk teruggedrongen naar de modernistische woonwijk. In de rafelranden en breuklijnen van de woonwijken ontstond een kat en muis spel tussen jongeren en politie.

6)    Rellen zijn geen geïsoleerde gebeurtenis, maar treden op in een seizoen van stedelijke oproer. De rellen in Detroit strekten zich uit over enkele jaren. De rellen in Broadwater volgden een week na rellen in het Londense Brixton. In Los Angeles was zelfs sprake van een vertraagd effect: terwijl de trigger in 1991 lag (Rodney King wordt uit de auto geslagen), barsten de rellen pas los in 1992 (de rechtszaak kent uitsluitend blanke juryleden).

7)    De media is een onmisbare factor in stedelijke rellen. Terwijl over de rellen in Detroit met enige afstand gepubliceerd werd, zijn de rellen in Broadwater een vette kluif voor de Britse tabloid-pers. In LA jaagt de media de rellen zelfs aan door hun dagelijkse live-verslaggeving, en in Parijs wordt de media een strategisch strijdmiddel voor zowel de jongeren als Nicolas Sarkozy, toen nog minister van Binnenlandse zaken.

8)    In de populaire cultuur associëren de jongeren zich met de modernistische woonwijken. Vanstiphout verwijst naar onder andere de Motown muziekbeweging, de blanke punk van The Clash, de gangsta rap in LA en de stadsfilm La Haine. In alle gevallen figureert de moderne stad als dystopisch decor.

9)    Het stedelijke geweld loopt parallel met idealistische stadsvernieuwingsprojecten. Wat in de ogen van planners een Messiaanse daad lijkt, vormt voor de rebellerende jeugd een monsterlijke misdaad. En niet onterecht, stedelijke vernieuwing is vaak synoniem met sociale zuivering. Het geweld richt zich dus niet tegen vorm of typologie, maar de plannen die voor eens en voor altijd de woonomstandigheden van de misnoegde massa moet verbeteren.

Met deze en nog andere observaties deconstrueert Vanstiphout zorgvuldig de verantwoordelijkheid van de architect in de stedelijk geweldexplosies. In de afsluitende beschouwing wordt de architect zelfs helemaal vrijgepleit ten nadele van overmoedige planners. In dit licht is het heel begrijpelijk dat Vanstiphout zijn eerdere architecturale geloof in New Towns wegzet als een heilloze weg. Hiermee loopt hij in lijn met het pragmatisme waarmee geweldexplosies in Nederland tot nog toe vermeden werden. Nederlandse stadsvernieuwingsprojecten nemen steevast de vorm aan van kleine, gerichte, afgelijnde ingrepen waardoor sociale zuivering heel geleidelijk optreed. Onnodige opschudding wordt tegelijk preventief opgevangen door de palliatieve zorgen van een legertje culturele agenten – daar is Wimby! het beste voorbeeld van.
References

Wouter Vanstiphout hield zijn lezing op 3 maart in STUK, Leuven. De bijeenkomst was georganiseerd door Stad en Architectuur.

Gepubliceerd op ArchiNed, 22/03/2011