News | Show all
17/10/2017

Verslaafd aan architectuur

Een artikel over de discussie rond de Biertempel en haar betekenis voor de architectuurcultuur in België

05/10/2017

Wafels, bier en architectuur

Een artikel naar aanleiding van de herbestemming van de Beurs in Brussel tot biertempel naar ontwerp van Robbrecht & Daem Architecten.

18/09/2017

Creatio ex nihilo

Column #1 over de oorsprongsmythen van de architectuur

03/08/2017

Zorg dragen voor architectuur

Artikel over gebruik en postproductie in de architectuur naar aanleiding van het Jozef Plein in PC Cartias (Melle).

20/06/2017

Do Good architectuur

Artikel over de rol van ontwerp in zorgarchitectuur.

18/03/2017

Sprak er iemand over healing environment ?

Lees hier over de bijdrage van Charles Jencks en de postmoderne architectuur aan de ontmanteling van de kliniek.

22/02/2017

Pic Nic Architectuur

Een retroactief manifest voor Pic Nic the Streets als bijdrage aan de architectuurcultuur in België. Version Française

13/02/2017

Wraak op de commons

Een artikel over het nakende einde voor Agrocité en de toekomst voor architectuur onder zelfbeheer.

03/02/2017

Architectuur van de schaamteplek

Wie grip wil krijgen op de problemen van in psychiatrische ziekenhuizen, begint bij het ontwerp van de isolatiekamer.

22/12/2016

Van Utopia naar Wuustwezel

Er zijn weinig termen die zo’n beladen betekenis hebben in de architectuurgeschiedenis als utopie. Version Français

21/12/2016

Relational Architecture

Read about the production proces of the Kanunnik Petrus Jozef Triest Square in the Psychiatric Centre Caritas, Melle. Article in DutchEnglish / French

12/12/2016

Hoeveel samenwerking kan architectuur verdragen?

Artikel over de tentoonstelling 'Ensembles. Architectuur en Ambachtschap' in deSingel en Vlaams Architectuurinstituut.

15/10/2016

Bouwstenen voor het psychiatrisch centrum van de toekomst

Lees meer over de visieontwikkeling rond het psychiatrisch centrum van de toekomst gepubliceerd in Psyche.

03/10/2016

Eco-politiek in Brussel: Bas Smets en de Brussels Urban Landscape Biennial

Artikel over het nut en nadeel van landschapsarchitectuur als instrument voor regionale ontwikkeling in Brussel.

28/09/2016

Architectuur vol van verlangen

Artikel naar aanleiding van de opening van het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein in Melle.

26/09/2016

(Re)Politicize!

Proud to present the A+261 issue on architecture and politics - Dutch and French edition.

21/09/2016

Architectuur met schaduw

De 20ste eeuw baarde vele duivelspacten tussen architectuur en politiek. Opvallend genoeg wordt de architectuur van het Italiaanse fascisme tot op vandaag geprezen omwille van haar abstracte vormentaal. Dergelijke rehabilitatie is de architectuur van het Derde Rijk nooit te beurt gevallen. België heeft zo zijn eigen kleine trauma in de relatie met de politiek.

24/06/2016

Ingebedde architecten

Lees meer over de architectuur van oorlog en vrede

07/06/2016

Vakmannen aan het front

Een recensie over de bijdrage van Bravoure in de Architectuurbiennale van Venetie.

04/06/2016

Toiletemmers in Werelderfgoed

Er is iets curieus met de inrichting van de gevangenis van Merksplas, waar enkele weken geleden een opstand uitbrak. De geschiedenis van de site reflecteert een utopisch beeld van de gevangenis van de toekomst, de manier waarop omgegaan wordt met die geschiedenis symboliseert dan weer de gemiste kansen.

04/12/2015

FPC Gent: geen markt, geen gevangenis

De opening van het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent zorgt na één jaar werking voor een grote opluchting - zelfs bij voormalige critici. De juiste vraag is niet of aanvankelijke bezorgheid terecht was, maar wel of de opluchting niet een beetje voorbarig is? 


28/10/2015

Het penitentiair verdriet van België

In de bouw van het gevangenisdorp Haren vormen de lokale en regionale overheid samen front met de actiegroepen tegen de federale overheid - of toch niet? Hoe kunnen we de knoop tussen activisme en politiek ontwarren?

23/10/2015

Een psychiatrisch centrum bouwen we samen

Ook architectuur heeft zijn plaats op de Vlaamse Hersteldagen. Doe mee op 18 november in de Vooruit.

01/09/2015

Eindelijk een kennisplatform voor humane gevangenisarchitectuur

De website www.prisongear.be presenteert het onderzoek naar een humane gevangenisarchitectuur.

07/04/2015

Ontmanteling van de psychiatrische kliniek

Lees de gevalstudies over zorgarchitectuur in Vlaanderen gepubliceerd in Psyche

22/10/2014

Een sterke leefomgeving begint met ruimteregie

Wat deelt een onafgewerkte verkeersinfrastructuur in Godsheide, een vervallen vierkantshoeve in Grote Spouwen, een gesloten mijnkatedraal in de Eisdense Tuiwijk en een geplande gevangenis op Domein Riegersvliet?


21/08/2014

Wie is er bang van het Bouwmeestercollege?

Iedereen lijkt het roerend eens dat de Vlaamse architectuur zonder de Bouwmeester overgeleverd is aan de wetten van de markt en de willekeur van het politieke bedrijf. Lees de opinie 'De Bouwmeester en de onheilsprofeten'.

20/12/2013

A humane prison is coming to your neighbourhood

As part of the Conflict & Design Triennial the knowledge platform Prison Gear presents design studies that pave the way for a humane prison in Leopoldsburg, Belgium.

16/12/2013

Een humane gevangenis komt naar je toe

Als onderdeel van de Conflict & Design Triënnale presenteert Prison Gear twee visieontwerpen voor de toekomstige gevangenis op het militaire domein Reigersvliet in Leopoldsburg.

09/10/2013

Limburg City / Stad Limburg

Read the memorandum of the Limburg Europa Workshop / Lees de projectnota van Atelier Limburg Europa

15/09/2013

The dismantling of the psychiatric clinic

Read the case studies on care architecture in Flanders

21/08/2013

Wat is ontwerpend onderzoek?

Drie vragen over ontwerpend onderzoek, drie antwoorden vanuit de Noorderkempen.

10/04/2013

Heeft een gemeenplaats ook een gemene waarde ?

Commentaarstuk bij het Architectuurboek n° 10: Radicale Gemeenplaatsen - Europese architectuur uit Vlaanderen

03/02/2013

Is onzichtbare psychiatrische zorg mogelijk?

Review van de opstart Pilootprojecten Zorg door de Vlaams Bouwmeester

06/11/2012

Limburg heeft ambitie / Limburg has ambition

Presentatie van de Startnota Provinciaal Bouwmeester Limburg / Presentation Initial Memo Limburg Government Architect

12/10/2012

Hoeveel vernieuwing kan de gevangenis verdragen ?

Lees hoe de modernisatie van de gevangenisarchitectuur in handen van Stéphane Beel begon en eindige bij het Ducpétiaux-model.

12/07/2012

San Gimignano aan de Zenne

Lees de column naar aanleiding van de Keukentoren van XDGA

11/04/2012

Sociaal-realisme of zelfcensuur

Met Jonas Staal schreef BAVO een pleidooi voor een nieuw sociaal-realisme in de kunst. Sociaal-realisme is broodnodig in het tijdperk van de hysterische reproductie.

21/02/2012

Nu ook een schreeuw om architectuur!

Niet occupy-en, maar de gevestigde orde verleiden om in crisistijden te investeren in leuke projecten. Lees hier meer over de Studio for Unsollicited Architecture.

20/01/2012

Gesloten architectuur is ook humaan

Lees meer over Fleur Agema's gevangenismodel

21/11/2011

Waarom kunstenaars niet fascistisch genoeg zijn

Lees het artikel in het decembernummer van Rekto:Verso.

12/09/2011

De Culturele Elite

Lees de bijdrage.

29/08/2011

Artist Participation in South Africa

The international PR campaign to showcase Rotterdam's robust policy on artist participation is now also tapping into the emerging African art markets.

17/06/2011

Denkverbod op liberale kunst

Column over de stellingenoorlog naar aanleiding van de aangekondigde bezuinigingen in de cultuursector.

07/06/2011

Maak liberaal kunstbeleid liberaal

Lees BAVO's advies aan staatssecretaris Zijlstra met betrekking tot de noodgedwongen keuzen die de cultuursector in Nederland te wachten staat.

18/03/2011

International promotion campaign of the Office for Artist Participation kicks off

The City of Edinburgh will be the first to host an international promotion event of Rotterdam's innovative cultural policies for enforcing the participation of artists in heightening a city's competitiveness and securing social peace on the local level.

28/02/2011

Culture and Contestation

The essay 'Neo-Liberalism with Dutch Characteristics: The Big Fix-Up of the Netherlands and the Practice of Embedded Cultural Activism' is published in the book volume 'Culture and Contestation in the New Century'.

19/01/2011

Art and Activism

BAVO's essay 'Artists... one more effort to be really political!' is published in the volume 'Art and Activism in the age of Globalisation'.

20/10/2010

Boek verschenen: Too Active To Act

Het boek biedt een kritische analyse van de maatschappelijke betrokkenheid van culturele actoren in Nederland in de afgelopen tien jaar.

URBAN POLITICS

Groeten uit Pretoria

project: URBAN POLITICS

date: 29/09/2009

author: BAVO

source: ArchiNed

status: review

Pretoria valt vaak ten onrechte van de te-doen-lijstjes af bij bezoeken aan Zuid-Afrika. De belangrijkste reden hiervoor is echter tegelijk wat Pretoria zo interessant maakt: haar verleden, heden en toekomst als Apartheidstad.


Van de vier grootste steden in Zuid-Afrika mist Pretoria ongetwijfeld de onmiddellijke verleidingskracht of fascinerende werking die uitgaat van haar ‘grotere broers’ Johannesburg, Kaapstad of Durban. Dit is enigszins vreemd aangezien zij op architecturaal vlak allerminst hoeft onder te doen voor deze steden. Zo beschikt Pretoria over een groot aantal hoogmodernistische gebouwen zoals de overbekende gebouwen van de University of South Africa of het Nationale Staatstheater. Ook heel wat recente realisaties zoals de nieuwe Nationale Bibliotheek, het nieuwe hoofdkwartier van het Ministerie voor Handel en Industrie of het Freedom Park complex. Met name de laatste twee zijn mooie voorbeelden van wat je de Afrikaanse Renaissancestijl zou kunnen noemen. Het gaat dan om architecturale symboolprojecten – in de regel overheidsgebouwen of musea – die de nieuwe, multiraciale en ‘inclusieve’ identiteit van het postapartheidsregime moeten uitdragen en een belangrijk instrument vormen van het nationale wederopbouw- en helingsproces. Het resultaat is een eclectische en bombastische assemblage van modernistische en organische vormen (van bijenkorven tot grotten) uitgevoerd in de meest uiteenlopende materialen (beton, baksteen, natuursteen, allerlei metaal- en houtsoorten, stro, enzovoorts). Maar ook op stedenbouwkundig vlak bezit Pretoria – met wijken zoals Sunnyside en Arcadia – van ’s lands meest consequent doorgevoerde modernistische stadswijken. De stad is tenslotte ook mooi gelegen tussen, en uitgespreid over een reeks van heuvels en heuvelruggen.


Apartheidstad nummer één


De belangrijkste reden waarom Pretoria niettemin vaak van de te-doen-lijstjes afvalt – afgezien van een verplicht bezoek aan zaken zoals Sir Herbert Baker’s Union Buildings – is tegelijk wat de stad interessant maakt, zij het dan in de klinische zin van het woord ‘interessant’. Pretoria is historisch gezien – en nog steeds – hét bastion van de Afrikaners, de belangrijkste trekkers achter de apartheidsdoctrine. Zo was Pretoria de hoofdstad van de eerste zogenaamde boerenrepubliek in het midden van de negentiende eeuw alsook van het apartheidsregime. Het befaamde Voortrekkermonument is hier het levende bewijs van: een soort totaalkunstwerk dat de blanke suprematie van de Afrikaners zonder pardon propagandeert en hiermee een absolute aanrader. Ook vandaag nog is van de ca. 600.000 inwoners een kleine twee derde Afrikaans, wat uniek is in vergelijking tot de andere grootsteden. Al geven deze statistieken een vertekend beeld, want als je Pretoria bekijkt als onderdeel van de recent opgerichte stadsregio City of Tshwane die ook de vroegere townships insluit, dan zijn de Afrikaners weer veruit in de minderheid. Zo telt de grootste ‘zwarte’ township in Tshwane (Mamelodi) maar liefst een miljoen inwoners. Niettemin zijn de Afrikaners in Pretoria zelf in de meerderheid en straalt hun oerconservatieve mentaliteit en levensstijl onvermijdelijk af op het stadslandschap en het algemene gevoel van de stad.

Als hoofdstad van het zogenaamde Afrikanerdom werd de stedenbouwkundige doctrine van het Apartheidsregime van alle grote Zuid-Afrikaanse steden er het meest consequent toegepast. De apartheidsdoctrine kwam er op neer dat alle niet-blanke bevolkingsgroepen (zwarten, kleurlingen en Indiërs) uit de stad werden geplaatst, naar ofwel townships aan de rand, hetzij nog verder weg naar de zogenaamde thuislanden, zodat de stad zelf zuiver blank kon zijn. Aangezien de niet-blanke bevolkingsgroepen niettemin welkom waren voor de laaggeschoolde jobs, zorgde een metropolitaans pendelsysteem ervoor dat de blanke stad dagelijks voorzien werd van goedkope werkkrachten. De afstand tot de blanke stad (minimaal 10 tot 15 km weg van het centrum), alsook de inbedding in het landschap (veelal goed weggestoken in de geografie van het landschap) moesten de townships uit het zicht houden. In de regel bevonden zij zich ook buiten de gemeentelijke grenzen van de apartheidstad. Men sprak hierbij van een ‘afzonderlijk stadsysteem’ dat de stedenbouwkundige tegenhanger vormde van de meer algemene apartheidsdoctrine van de ‘gescheiden ontwikkeling’ (beide misleidend neutrale en technische termen die een politiek van rassenhaat en economische exploitatie moesten verbergen).

De trek naar het Oosten


Vijftien jaar na de val van apartheid wordt de stedelijke logica van Pretoria nog steeds gekenmerkt door deze gescheiden ontwikkeling – zij het dan met enigszins gewijzigde scheidslijnen. De belangrijkste stedelijke gebeurtenis in de jaren voor en na de regimewissel in 1994 was de massale intocht van de arme zwarte bevolking in de modernistische bouwblokken in het stadscentrum en – zowel gevolg als oorzaak hiervan – de uittocht van alle blanken en/of kapitaalkrachtigen. De belangrijkste vluchtlijn van deze laatste groep was oostwaarts. Pretoria is in die richting het laatste decennium dan ook exponentieel gegroeid, in de vorm van een eindeloze, monotone opeenhoping van afgegrendelde woongemeenschappen – waarvan de stijl van de één al meer wansmakelijk is als de veiligheidsvoorzieningen van de andere compleet paranoïde. Zwaarbewaakte toegangspoorten met slagbomen zijn de norm, sommige hebben zelfs een dubbele ommuring! In het zog van deze ontwikkelingen volgden ontelbare winkelcentra en kantoorcomplexen. In korte tijdspanne ontstond zo een heus nieuw stedelijk zwaartepunt, een hele nieuwe stad zelfs – zij het dan één gebaseerd op een gedecentreerd, suburbaan model – die in grote mate zelfvoorzienend is. De hoofdzakelijk blanke en kapitaalkrachtige bewoners hebben het oorspronkelijke stadscentrum eigenlijk niet meer nodig, tenzij als doorgangsgebied of voor een aantal administratieve kwesties, beide zaken die de ‘Oost-Pretorianen’ tot het absolute minimum proberen te beperken en die aanleiding geven tot eindeloze klachten en frustraties of – in het beste geval – straffe verhalen.

De trek naar het oosten is in die mate geëvolueerd dat de laatste nieuwe afgesloten gemeenschappen de stadsgrenzen hebben overgestoken naar het nabijgelegen gemeentelijke district Metsweding. Steeds meer stukken grond in dit hoofdzakelijk landelijke gebied worden opgekocht en herontwikkeld tot luxueuze, private wooncomplexen. Deze trend zegt minder over het ruimtegebrek binnen de stadsgrenzen dan over het verlangen van de kapitaalkrachtigen om vooral niets meer met Pretoria te maken te hebben. Het gebruik van termen zoals ‘estate’, ‘farm’, ‘creek’ of ‘lakes’ in de namen van deze wooncomplexen moet vooral overtuigen dat deze niet langer tot de stad behoren, maar eerder tot een landelijke idylle. Al behoren deze ontwikkelingen geografisch en functioneel uiteraard nog steeds tot Pretoria (de enige echte stad in Metsweding ligt zo’n 50km verderop) en profiteren ze volop mee van haar goede voorzieningen en infrastructuur zonder de ‘lasten’ ervan te dragen in de vorm van bijvoorbeeld gemeentelijke belastingen. Deze trend van exurbane woongemeenschappen is veelzeggend over de radicale ommezwaai van Pretoria, in minder dan een decennium tijd, van een stad met de meest ontwikkelde moderne en zelfs modernistische stadscentra en voorsteden van het land, naar de totale omarming van niet enkel een suburbane maar zelfs antistedelijke en rurale levensstijl en mentaliteit.

Verschroeide aarde


De lotgevallen van het oude stadshart en zakencentrum sinds de val van apartheid zijn in veel opzichten een exacte omkering van de schijnbaar grenzeloze ontwikkelingen in het oosten. Door de massale stadsvlucht van de kapitaalkrachtige, blanke bevolking voor en na de regimewissel verdampte het economische draagvlak van het centrum in enkele jaren tijd, iets waarvan het nog steeds niet is hersteld. Massale desinvestering op zowat alle vlakken (wat je zou kunnen zien als een soort tactiek van verschroeide aarde van de kant van de blanken/kapitaalkrachtigen) in combinatie met een overbevolking en overconcentratie van sociaal-economisch zwakken, geven de stad een verloederde, afgeleefde en verpauperde indruk. Symptomatisch voor de socio-economische status van het centrum zijn de welig tierende pandjeshuizen, naast drankwinkels één van de meest succesvolle handelszaken. De voornaamste nieuwe investeringen in de stad betreffen vooral overheidsgebouwen, zoals de nieuwe nationale bibliotheek of het nieuwe ministerie voor handel en industrie, alhoewel het zelfs hier de trend is om deze buiten het centrum te plaatsen, ondanks de vele leegstaande percelen.

Dit alles geeft aan het ‘historische’ stadscentrum een vaak surreële kwaliteit. Het biedt de indruk van een zakencentrum (goed te vergelijken met een CBD Amerikaanse stijl) dat verstard is in haar architecturale ontwikkeling ergens in de jaren zeventig en tachtig en is overgenomen door tien keer het bedoelde aantal inwoners alsook gebruikt wordt voor doeleinden die omgekeerd evenredig zijn met de vrij formele en monumentale gebouwen en infrastructuur. Met name de talrijke winkelpassages bieden een paradoxaal gevoel van vergane glorie (met veelal leegstaande of vergeelde etalages) gecombineerd met een Afrikaanse buzz als gevolg van de levendigheid van haar gebruikers en nieuwe functies (zoals de talrijke internetwinkels en kapsalons). Het noordwestelijke deel van de stad lijkt nog het meest op een apocalyptisch rampgebied waar havelozen op lege percelen vuurtjes stoken naast afgeleefde hoogbouwtorens van twintig tot dertig verdiepingen. Niettemin heeft het stadscentrum, maar ook aangrenzende voorsteden zoals Sunnyside en Arcadia, ondanks of juist door deze economische onderontwikkeling – en in schril contrast tot het nieuwe stedelijke centrum in het oosten – het meest levendige en grootstedelijke karakter en je kunt er eindeloos gefascineerd ronddolen.

Van Marabastad tot Silver Lakes en terug


De beste manier om de gescheiden en onevenwichtige stedelijke ontwikkeling van Pretoria aan de lijve te ondervinden is dan ook om een tocht door de stad te ondernemen van het westen naar het oosten (of in omgekeerde richting naargelang de voorkeur). Dergelijke tocht begint dan idealiter in Marabastad (ook wel aangeduid op kaarten als ‘Asiatic Bazar’) helemaal in het Noordwesten van de stad (één van de weinige ontruimde multiraciale gebieden in Zuid-Afrika die niet compleet gesloopt werden) en eindigt in één van de exurbane woongemeenschappen in het oosten van de stad zoals Silver Lakes. Interessante tussenstops onderweg zijn:
- De nieuwe Nationale Bibliotheek (hoek van Struben en Andries, Pretoria Central).
- Freedom Park (op de heuvel Salvokop ten Zuiden van het centrum met een mooi uitzicht over het centrum en de gebouwen van de Universiteit van Zuid-Afrika).
- Ministerie voor Handel en Industrie (hoek van Esselen en Meintjies, Sunnyside).
- Esselen Straat en omgeving.
- Nieuw publiek openlucht zwembad (hoek van Bourke en Jorissen, Sunnyside).
- Arcadia Park en omgeving (bij het Pretoria Art Museum).
- ‘The Fields’ ontwikkeling in Hatfield (Burnett tussen Festival en Hilda), één van de weinige stedelijke herontwikkelingsprojecten.
- De shopping centra Brooklyn Mall (recentelijk gerenoveerd met een heus ‘design square’) en Menlyn Mall (de grootste shopping mall in Afrika ten zuiden van de Sahara).
- Lynnwood en Atterbury straat zijn interessante assen om helemaal uit te rijden. Deze straten vertrekken iets ten oosten van de voorsteden als drukke, suburbane verkeersaders en lopen helemaal tot voorbij de oostelijke stadsgrenzen waar ze veranderen in een stoffig zandpad dat de buitengelegen woongemeenschappen moet bevoorraden, zo kun je het hele gamma beleven van suburbia tot exurbia.

Voor wiens maag en zenuwen te zeer op de proef gesteld worden de fastfood en mall-cultuur kunnen de volgende koffie- of lunchplekjes een verademing zijn, alle met een terras op het voetpad uitkijkend op de straat, waarvan er slechts een handvol bestaan in Pretoria:
- Tribeca (Vermeulen straat nr. 220, Pretoria Central).
- Libelle (hoek van Johnston en Jorissen straat, Sunnyside).
- Café Delicious (13th St. nr. 71, Menlo Park).

References

Artikel gepubliceerd 7-9-2009 op ArchiNed http://www.archined.nl/nieuws/september/groeten-uit-pretoria/