News | Show all
17/10/2017

Verslaafd aan architectuur

Een artikel over de betekenis van de Biertempel discussie voor de architectuurcultuur in België

05/10/2017

Wafels, bier en architectuur

Een artikel naar aanleiding van de herbestemming van de Beurs in Brussel tot biertempel naar ontwerp van Robbrecht & Daem Architecten.

18/09/2017

Creatio ex nihilo

Column #1 over de oorsprongsmythen van de architectuur

03/08/2017

Zorg dragen voor architectuur

Artikel over gebruik en postproductie in de architectuur naar aanleiding van het Jozef Plein in PC Cartias (Melle).

20/06/2017

Do Good architectuur

Artikel over de rol van ontwerp in zorgarchitectuur.

18/03/2017

Sprak er iemand over healing environment ?

Lees hier over de bijdrage van Charles Jencks en de postmoderne architectuur aan de ontmanteling van de kliniek.

22/02/2017

Pic Nic Architectuur

Een retroactief manifest voor Pic Nic the Streets als bijdrage aan de architectuurcultuur in België. Version Française

13/02/2017

Wraak op de commons

Een artikel over het nakende einde voor Agrocité en de toekomst voor architectuur onder zelfbeheer.

03/02/2017

Architectuur van de schaamteplek

Wie grip wil krijgen op de problemen van in psychiatrische ziekenhuizen, begint bij het ontwerp van de isolatiekamer.

22/12/2016

Van Utopia naar Wuustwezel

Er zijn weinig termen die zo’n beladen betekenis hebben in de architectuurgeschiedenis als utopie. Version Français

21/12/2016

Relational Architecture

Read about the production proces of the Kanunnik Petrus Jozef Triest Square in the Psychiatric Centre Caritas, Melle. Article in DutchEnglish / French

12/12/2016

Hoeveel samenwerking kan architectuur verdragen?

Artikel over de tentoonstelling 'Ensembles. Architectuur en Ambachtschap' in deSingel en Vlaams Architectuurinstituut.

15/10/2016

Bouwstenen voor het psychiatrisch centrum van de toekomst

Lees meer over de visieontwikkeling rond het psychiatrisch centrum van de toekomst gepubliceerd in Psyche.

03/10/2016

Eco-politiek in Brussel: Bas Smets en de Brussels Urban Landscape Biennial

Artikel over het nut en nadeel van landschapsarchitectuur als instrument voor regionale ontwikkeling in Brussel.

28/09/2016

Architectuur vol van verlangen

Artikel naar aanleiding van de opening van het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein in Melle.

26/09/2016

(Re)Politicize!

Proud to present the A+261 issue on architecture and politics - Dutch and French edition.

21/09/2016

Architectuur met schaduw

De 20ste eeuw baarde vele duivelspacten tussen architectuur en politiek. Opvallend genoeg wordt de architectuur van het Italiaanse fascisme tot op vandaag geprezen omwille van haar abstracte vormentaal. Dergelijke rehabilitatie is de architectuur van het Derde Rijk nooit te beurt gevallen. België heeft zo zijn eigen kleine trauma in de relatie met de politiek.

24/06/2016

Ingebedde architecten

Lees meer over de architectuur van oorlog en vrede

07/06/2016

Vakmannen aan het front

Een recensie over de bijdrage van Bravoure in de Architectuurbiennale van Venetie.

04/06/2016

Toiletemmers in Werelderfgoed

Er is iets curieus met de inrichting van de gevangenis van Merksplas, waar enkele weken geleden een opstand uitbrak. De geschiedenis van de site reflecteert een utopisch beeld van de gevangenis van de toekomst, de manier waarop omgegaan wordt met die geschiedenis symboliseert dan weer de gemiste kansen.

04/12/2015

FPC Gent: geen markt, geen gevangenis

De opening van het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent zorgt na één jaar werking voor een grote opluchting - zelfs bij voormalige critici. De juiste vraag is niet of aanvankelijke bezorgheid terecht was, maar wel of de opluchting niet een beetje voorbarig is? 


28/10/2015

Het penitentiair verdriet van België

In de bouw van het gevangenisdorp Haren vormen de lokale en regionale overheid samen front met de actiegroepen tegen de federale overheid - of toch niet? Hoe kunnen we de knoop tussen activisme en politiek ontwarren?

23/10/2015

Een psychiatrisch centrum bouwen we samen

Ook architectuur heeft zijn plaats op de Vlaamse Hersteldagen. Doe mee op 18 november in de Vooruit.

01/09/2015

Eindelijk een kennisplatform voor humane gevangenisarchitectuur

De website www.prisongear.be presenteert het onderzoek naar een humane gevangenisarchitectuur.

07/04/2015

Ontmanteling van de psychiatrische kliniek

Lees de gevalstudies over zorgarchitectuur in Vlaanderen gepubliceerd in Psyche

22/10/2014

Een sterke leefomgeving begint met ruimteregie

Wat deelt een onafgewerkte verkeersinfrastructuur in Godsheide, een vervallen vierkantshoeve in Grote Spouwen, een gesloten mijnkatedraal in de Eisdense Tuiwijk en een geplande gevangenis op Domein Riegersvliet?


21/08/2014

Wie is er bang van het Bouwmeestercollege?

Iedereen lijkt het roerend eens dat de Vlaamse architectuur zonder de Bouwmeester overgeleverd is aan de wetten van de markt en de willekeur van het politieke bedrijf. Lees de opinie 'De Bouwmeester en de onheilsprofeten'.

20/12/2013

A humane prison is coming to your neighbourhood

As part of the Conflict & Design Triennial the knowledge platform Prison Gear presents design studies that pave the way for a humane prison in Leopoldsburg, Belgium.

16/12/2013

Een humane gevangenis komt naar je toe

Als onderdeel van de Conflict & Design Triënnale presenteert Prison Gear twee visieontwerpen voor de toekomstige gevangenis op het militaire domein Reigersvliet in Leopoldsburg.

09/10/2013

Limburg City / Stad Limburg

Read the memorandum of the Limburg Europa Workshop / Lees de projectnota van Atelier Limburg Europa

15/09/2013

The dismantling of the psychiatric clinic

Read the case studies on care architecture in Flanders

21/08/2013

Wat is ontwerpend onderzoek?

Drie vragen over ontwerpend onderzoek, drie antwoorden vanuit de Noorderkempen.

10/04/2013

Heeft een gemeenplaats ook een gemene waarde ?

Commentaarstuk bij het Architectuurboek n° 10: Radicale Gemeenplaatsen - Europese architectuur uit Vlaanderen

03/02/2013

Is onzichtbare psychiatrische zorg mogelijk?

Review van de opstart Pilootprojecten Zorg door de Vlaams Bouwmeester

06/11/2012

Limburg heeft ambitie / Limburg has ambition

Presentatie van de Startnota Provinciaal Bouwmeester Limburg / Presentation Initial Memo Limburg Government Architect

12/10/2012

Hoeveel vernieuwing kan de gevangenis verdragen ?

Lees hoe de modernisatie van de gevangenisarchitectuur in handen van Stéphane Beel begon en eindige bij het Ducpétiaux-model.

12/07/2012

San Gimignano aan de Zenne

Lees de column naar aanleiding van de Keukentoren van XDGA

11/04/2012

Sociaal-realisme of zelfcensuur

Met Jonas Staal schreef BAVO een pleidooi voor een nieuw sociaal-realisme in de kunst. Sociaal-realisme is broodnodig in het tijdperk van de hysterische reproductie.

21/02/2012

Nu ook een schreeuw om architectuur!

Niet occupy-en, maar de gevestigde orde verleiden om in crisistijden te investeren in leuke projecten. Lees hier meer over de Studio for Unsollicited Architecture.

20/01/2012

Gesloten architectuur is ook humaan

Lees meer over Fleur Agema's gevangenismodel

21/11/2011

Waarom kunstenaars niet fascistisch genoeg zijn

Lees het artikel in het decembernummer van Rekto:Verso.

12/09/2011

De Culturele Elite

Lees de bijdrage.

29/08/2011

Artist Participation in South Africa

The international PR campaign to showcase Rotterdam's robust policy on artist participation is now also tapping into the emerging African art markets.

17/06/2011

Denkverbod op liberale kunst

Column over de stellingenoorlog naar aanleiding van de aangekondigde bezuinigingen in de cultuursector.

07/06/2011

Maak liberaal kunstbeleid liberaal

Lees BAVO's advies aan staatssecretaris Zijlstra met betrekking tot de noodgedwongen keuzen die de cultuursector in Nederland te wachten staat.

18/03/2011

International promotion campaign of the Office for Artist Participation kicks off

The City of Edinburgh will be the first to host an international promotion event of Rotterdam's innovative cultural policies for enforcing the participation of artists in heightening a city's competitiveness and securing social peace on the local level.

28/02/2011

Culture and Contestation

The essay 'Neo-Liberalism with Dutch Characteristics: The Big Fix-Up of the Netherlands and the Practice of Embedded Cultural Activism' is published in the book volume 'Culture and Contestation in the New Century'.

19/01/2011

Art and Activism

BAVO's essay 'Artists... one more effort to be really political!' is published in the volume 'Art and Activism in the age of Globalisation'.

20/10/2010

Boek verschenen: Too Active To Act

Het boek biedt een kritische analyse van de maatschappelijke betrokkenheid van culturele actoren in Nederland in de afgelopen tien jaar.

DE JANSSENS WERKEN

De Lange Wapper: een aannemersbrug

project: DE JANSSENS WERKEN

date: 28/09/2009

author: BAVO

source: ArchiNed

status: article

In Antwerpen woedt al een paar jaar een felle strijd rond één van de grootste geplande architecturale bouwwerken in de recente Vlaamse geschiedenis: een kilometerslange dubbeldeksbrug opgehangen aan twee pylonen en zwevend over een deel van de stad. Deze brug - ook wel ‘Lange Wapper’ genoemd - werd ontworpen door Laurent Ney en ingebed in een landschap ontworpen door Paul Robbrecht.

De majestueuze brug moet het koninginnestuk worden van de zogenaamde Oosterweelverbinding die de Antwerpse ring zal sluiten om zo een einde te maken aan de steeds toenemende verkeersellende (Nederlanders niet onbekend). Vakjury en betrokken politici waren aanvankelijk lyrisch over het ontwerp van Ney. In één elegante geste zou de brug het verkeer stroomlijnen, kansen creëren voor de herontwikkeling van enkele verloederde havenbuurten en Antwerpen resoluut op de kaart van architectuursteden prikken. Kortom, de Lange Wapper zou voor Antwerpen doen wat de Erasmusbrug deed voor Rotterdam. Sinds de presentatie van het ontwerp aan het grote publiek in het najaar van 2006 is de Lange Wapper echter steeds meer veranderd van een architecturaal wonderproject tot een passioneel twistpunt.

De problemen begonnen toen een Antwerpse actiegroep, stRaten-generaal, argumenteerde dat de brug het stadscentrum te dicht naderde en kwalijke gevolgen zou hebben op vlak van stedelijke ontwikkeling en verkeersafwikkeling. Met tal van vrijwilligers werkten zij een alternatief tracé uit. Ondertussen overtuigde actiegroep Ademloos het publiek van de kwalijke gevolgen van fijn stof en dwong zij een referendum af (gepland voor najaar 2009). Beide actiegroepen mobiliseerden ook jan en alleman om niet minder dan 17.000 bezwaarschriften in te dienen naar aanleiding van het openbaar onderzoek binnen de aanvraag voor de stedenbouwkundige vergunning, dat op dit ogenblik nog loopt.

Klap op de vuurpijl kwam met de Burgemeester van Antwerpen, Patrick Janssens, die als eerste politicus van de regerende regionale coalitie gehoor gaf aan de grieven van de actiegroepen. Janssens uitte openlijk zijn twijfel over het voorliggende ontwerp en bestelde een alternatievenstudie bij het studiebureau Arup/Sum waarin ook het alternatieve voorstel van stRatengeneraal bestudeerd diende te worden. Hiermee werden de lokale actiegroepen voor het eerst officieel erkend als volwaardige gesprekspartner in het Oosterweeldossier. Het gevolg is dat niet alleen de actiegroepen en de sturende partijen van de publiekprivate samenwerking lijnrecht tegenover elkaar staan, maar er nu ook openlijke verdeeldheid heerst binnen de laatste groep zelf.

Over de totale patstelling rond de brug kun je rouwen of blij zijn, het leidde wel tot een uniek maatschappelijk debat – zowel in de media en de politiek als op straat – en een nooit geziene publieke mobilisatie rond een architecturaal object. Zonder twijfel een zeldzaamheid in Vlaanderen. Toch is het opvallend dat het ontwerp van de brug zelf nooit ter discussie is gesteld. De reden hiervoor is dat het belangrijkste argument van het aannemersconsortium THV Noriant voor het bouwen van de brug precies de hoge kwaliteit is van het ontwerp van toparchitecten Ney en Robbrecht. Dit engagement van de aannemer voor architecturale kwaliteit bleek echter vooral opportunistisch van aard (het binnenhalen van de opdracht) alsook strategisch (want wie is er tegen kwaliteit?).

Zo vonden er drastische aanpassingen aan het ontwerp plaats tussen de wedstrijdfase en de recent ingediende bouwaanvraag. De meest opvallende wijziging betreft de geometrie van de twee pyloonkoppen die niet langer bestaan uit open naaldvormen en daarom (door de samenvoeging van de krachten uit de verschillende tuien) een aanzienlijke verzwaring vereisen van de pylonen zelf. Hiermee zijn de pylonen in het uiteindelijke ontwerp slechts een schim van haar slanke, elegante voorgangers en wordt de architecturale uniekheid van de brug in één klap ongedaan gemaakt. Iedereen met ook maar een beetje inzicht in de bouwpraktijk zal inzien hoe deze ontwerpbeslissing eerder is ingegeven door het eenvoudiger en goedkopere productieproces van gesloten pyloonkoppen, dan door een streven naar architecturale uitmuntendheid. Dit laatste wordt bevestigd door tal van documenten en uitspraken waaruit blijkt dat zowel de opdrachtgever als architect volstrekt machteloos stonden tegenover deze aannemersinterventie.

Gezien vanuit Nederland zal deze scheve machtsverhouding tussen aannemer, opdrachtgever en architect vast opgevat worden als een jammerlijke doch min of meer normale gang van zaken – elk ontwerp passeert immers vroeg of laat de rekenmeester van de ontwikkelaar of aannemer. In België echter is het autonome opereren van de architect bij wet verzekerd, precies ter bescherming tegen grillen van de opdrachtgever en het garanderen van de architecturale kwaliteit tegenover het kruideniersinstinct van de aannemer. Dat binnen het ontwerp van het belangrijkste Vlaamse bouwwerk in decennia, de architect ongestraft buitenspel gezet wordt door de aannemer is dan ook in belangrijke mate te wijten aan de Vlaamse architectengemeenschap zelf, die tot op heden nagenoeg afwezig bleef in het debat.

Het stilzwijgen van de Vlaams Bouwmeester over de sterk ingekrompen architecturale kwaliteit van de Lange Wapper is begrijpelijk vanuit zijn nauwe betrokkenheid bij het dossier – al zou je van een Bouwmeester een minder slaafs optreden verwachten. Maar het is vooral onbegrijpelijk dat beroepsorganisaties, die zich sinds jaar en dag opwerpen als de beschermheren van de unieke autonomie van de Vlaamse architectuur, compleet afwezig blijven in het debat. Zo valt de passieve rol van de Orde van Architecten op aangezien zij toch de officiële waakhond is van de bij wet geregelde autonomie van de architect en zelfs de macht heeft om disciplinair op te treden. Het Vlaams Architectuurinstituut blijkt dan weer geplaagd te worden door haar rechtstreeks politieke patronaat en de dwang om enkel goed nieuws te verkopen over het ontwerp van de Lange Wapper. Verder valt ook de oorverdovende stilte op binnen de architectuurfaculteiten. Terwijl de geleerde professoren en onderzoekers hun carrière en bekendheid verworven hebben in het uitvoerig theoretiseren van een autonome Vlaamse architectuurcultuur, lijkt niemand de noodzaak te voelen om de nobele principes in de praktijk te verdedigen met betrekking tot de Lange Wapper.

Het wrede lot van de architectuur in het hele project is niettemin poëtisch. De architecturale ambitie werd bijzonder hoog ingezet en binnen de offerteaanvraag ingeschreven als gunningcriterium. De offerteaanvraag werd bovendien opgevat als een soort architectuurwedstrijd met internationale jury onder leiding van de Vlaams Bouwmeester (de zogenaamde ‘Kwaliteitskamer’). Het ontwerpvoorstel van Norman Foster (ingediend door aannemersgroep THV Antwerpse Bouwwerken) werd vroeg geweerd omdat het afweek van de voorschriften van de opdrachtgever (het ontwerp zag af van de dubbeldeksconstructie). Het verhaal wil dat het tweede voorstel van THV Loro geweigerd werd omdat de relatief onbekende architecten (Wilkinson Eyre Architects) onvoldoende eigen stem in het ontwerp hadden. De argumentatie binnen de Kwaliteitskamer was dat zij 'geen brug van een aannemer' wou omdat de Antwerpse bevolking beter verdient. En laat dit nu precies zijn waarmee Antwerpen vandaag opgescheept zit: een brug van een andere aannemer voor wie noch de stem van de opdrachtgever, noch de stem van de eigen ontwerper en noch de stem van de lokale bevolking kan opwegen tegen de wet van het profijt en gemak.

References

Tekst gepubliceerd op ArchiNed: http://www.archined.nl/opinie/de-lange-wapper-een-aannemersbrug/