News | Show all
22/12/2017

Uplace of Shopping K? Nee, bedankt

Artikel over de architectuur van een vals dilemma rond winkelcentra

18/12/2017

Dood van een dienstverlener

Column over het bouwen als olifant in de kamer van de architectuurcultuur.

06/12/2017

Het belachelijk sublieme in de Vlaamse architectuur

Artikel over humor als het teken van kritische afstand in de architectuur

17/10/2017

Verslaafd aan architectuur

Een artikel over de betekenis van de Biertempel discussie voor de architectuurcultuur in België

05/10/2017

Wafels, bier en architectuur

Een artikel naar aanleiding van de herbestemming van de Beurs in Brussel tot biertempel naar ontwerp van Robbrecht & Daem Architecten.

18/09/2017

Creatio ex nihilo

Column #1 over de oorsprongsmythen van de architectuur

03/08/2017

Zorg dragen voor architectuur

Artikel over gebruik en postproductie in de architectuur naar aanleiding van het Jozef Plein in PC Cartias (Melle).

20/06/2017

Do Good architectuur

Artikel over de rol van ontwerp in zorgarchitectuur.

18/03/2017

Sprak er iemand over healing environment ?

Lees hier over de bijdrage van Charles Jencks en de postmoderne architectuur aan de ontmanteling van de kliniek.

22/02/2017

Pic Nic Architectuur

Een retroactief manifest voor Pic Nic the Streets als bijdrage aan de architectuurcultuur in België. Version Française

13/02/2017

Wraak op de commons

Een artikel over het nakende einde voor Agrocité en de toekomst voor architectuur onder zelfbeheer.

03/02/2017

Architectuur van de schaamteplek

Wie grip wil krijgen op de problemen van in psychiatrische ziekenhuizen, begint bij het ontwerp van de isolatiekamer.

22/12/2016

Van Utopia naar Wuustwezel

Er zijn weinig termen die zo’n beladen betekenis hebben in de architectuurgeschiedenis als utopie. Version Français

21/12/2016

Relational Architecture

Read about the production proces of the Kanunnik Petrus Jozef Triest Square in the Psychiatric Centre Caritas, Melle. Article in DutchEnglish / French

12/12/2016

Hoeveel samenwerking kan architectuur verdragen?

Artikel over de tentoonstelling 'Ensembles. Architectuur en Ambachtschap' in deSingel en Vlaams Architectuurinstituut.

15/10/2016

Bouwstenen voor het psychiatrisch centrum van de toekomst

Lees meer over de visieontwikkeling rond het psychiatrisch centrum van de toekomst gepubliceerd in Psyche.

03/10/2016

Eco-politiek in Brussel: Bas Smets en de Brussels Urban Landscape Biennial

Artikel over het nut en nadeel van landschapsarchitectuur als instrument voor regionale ontwikkeling in Brussel.

28/09/2016

Architectuur vol van verlangen

Artikel naar aanleiding van de opening van het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein in Melle.

26/09/2016

(Re)Politicize!

Proud to present the A+261 issue on architecture and politics - Dutch and French edition.

21/09/2016

Architectuur met schaduw

De 20ste eeuw baarde vele duivelspacten tussen architectuur en politiek. Opvallend genoeg wordt de architectuur van het Italiaanse fascisme tot op vandaag geprezen omwille van haar abstracte vormentaal. Dergelijke rehabilitatie is de architectuur van het Derde Rijk nooit te beurt gevallen. België heeft zo zijn eigen kleine trauma in de relatie met de politiek.

24/06/2016

Ingebedde architecten

Lees meer over de architectuur van oorlog en vrede

07/06/2016

Vakmannen aan het front

Een recensie over de bijdrage van Bravoure in de Architectuurbiennale van Venetie.

04/06/2016

Toiletemmers in Werelderfgoed

Er is iets curieus met de inrichting van de gevangenis van Merksplas, waar enkele weken geleden een opstand uitbrak. De geschiedenis van de site reflecteert een utopisch beeld van de gevangenis van de toekomst, de manier waarop omgegaan wordt met die geschiedenis symboliseert dan weer de gemiste kansen.

04/12/2015

FPC Gent: geen markt, geen gevangenis

De opening van het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent zorgt na één jaar werking voor een grote opluchting - zelfs bij voormalige critici. De juiste vraag is niet of aanvankelijke bezorgheid terecht was, maar wel of de opluchting niet een beetje voorbarig is? 


28/10/2015

Het penitentiair verdriet van België

In de bouw van het gevangenisdorp Haren vormen de lokale en regionale overheid samen front met de actiegroepen tegen de federale overheid - of toch niet? Hoe kunnen we de knoop tussen activisme en politiek ontwarren?

23/10/2015

Een psychiatrisch centrum bouwen we samen

Ook architectuur heeft zijn plaats op de Vlaamse Hersteldagen. Doe mee op 18 november in de Vooruit.

01/09/2015

Eindelijk een kennisplatform voor humane gevangenisarchitectuur

De website www.prisongear.be presenteert het onderzoek naar een humane gevangenisarchitectuur.

07/04/2015

Ontmanteling van de psychiatrische kliniek

Lees de gevalstudies over zorgarchitectuur in Vlaanderen gepubliceerd in Psyche

22/10/2014

Een sterke leefomgeving begint met ruimteregie

Wat deelt een onafgewerkte verkeersinfrastructuur in Godsheide, een vervallen vierkantshoeve in Grote Spouwen, een gesloten mijnkatedraal in de Eisdense Tuiwijk en een geplande gevangenis op Domein Riegersvliet?


21/08/2014

Wie is er bang van het Bouwmeestercollege?

Iedereen lijkt het roerend eens dat de Vlaamse architectuur zonder de Bouwmeester overgeleverd is aan de wetten van de markt en de willekeur van het politieke bedrijf. Lees de opinie 'De Bouwmeester en de onheilsprofeten'.

20/12/2013

A humane prison is coming to your neighbourhood

As part of the Conflict & Design Triennial the knowledge platform Prison Gear presents design studies that pave the way for a humane prison in Leopoldsburg, Belgium.

16/12/2013

Een humane gevangenis komt naar je toe

Als onderdeel van de Conflict & Design Triënnale presenteert Prison Gear twee visieontwerpen voor de toekomstige gevangenis op het militaire domein Reigersvliet in Leopoldsburg.

09/10/2013

Limburg City / Stad Limburg

Read the memorandum of the Limburg Europa Workshop / Lees de projectnota van Atelier Limburg Europa

15/09/2013

The dismantling of the psychiatric clinic

Read the case studies on care architecture in Flanders

21/08/2013

Wat is ontwerpend onderzoek?

Drie vragen over ontwerpend onderzoek, drie antwoorden vanuit de Noorderkempen.

10/04/2013

Heeft een gemeenplaats ook een gemene waarde ?

Commentaarstuk bij het Architectuurboek n° 10: Radicale Gemeenplaatsen - Europese architectuur uit Vlaanderen

03/02/2013

Is onzichtbare psychiatrische zorg mogelijk?

Review van de opstart Pilootprojecten Zorg door de Vlaams Bouwmeester

06/11/2012

Limburg heeft ambitie / Limburg has ambition

Presentatie van de Startnota Provinciaal Bouwmeester Limburg / Presentation Initial Memo Limburg Government Architect

12/10/2012

Hoeveel vernieuwing kan de gevangenis verdragen ?

Lees hoe de modernisatie van de gevangenisarchitectuur in handen van Stéphane Beel begon en eindige bij het Ducpétiaux-model.

12/07/2012

San Gimignano aan de Zenne

Lees de column naar aanleiding van de Keukentoren van XDGA

11/04/2012

Sociaal-realisme of zelfcensuur

Met Jonas Staal schreef BAVO een pleidooi voor een nieuw sociaal-realisme in de kunst. Sociaal-realisme is broodnodig in het tijdperk van de hysterische reproductie.

21/02/2012

Nu ook een schreeuw om architectuur!

Niet occupy-en, maar de gevestigde orde verleiden om in crisistijden te investeren in leuke projecten. Lees hier meer over de Studio for Unsollicited Architecture.

20/01/2012

Gesloten architectuur is ook humaan

Lees meer over Fleur Agema's gevangenismodel

21/11/2011

Waarom kunstenaars niet fascistisch genoeg zijn

Lees het artikel in het decembernummer van Rekto:Verso.

12/09/2011

De Culturele Elite

Lees de bijdrage.

29/08/2011

Artist Participation in South Africa

The international PR campaign to showcase Rotterdam's robust policy on artist participation is now also tapping into the emerging African art markets.

17/06/2011

Denkverbod op liberale kunst

Column over de stellingenoorlog naar aanleiding van de aangekondigde bezuinigingen in de cultuursector.

07/06/2011

Maak liberaal kunstbeleid liberaal

Lees BAVO's advies aan staatssecretaris Zijlstra met betrekking tot de noodgedwongen keuzen die de cultuursector in Nederland te wachten staat.

18/03/2011

International promotion campaign of the Office for Artist Participation kicks off

The City of Edinburgh will be the first to host an international promotion event of Rotterdam's innovative cultural policies for enforcing the participation of artists in heightening a city's competitiveness and securing social peace on the local level.

28/02/2011

Culture and Contestation

The essay 'Neo-Liberalism with Dutch Characteristics: The Big Fix-Up of the Netherlands and the Practice of Embedded Cultural Activism' is published in the book volume 'Culture and Contestation in the New Century'.

19/01/2011

Art and Activism

BAVO's essay 'Artists... one more effort to be really political!' is published in the volume 'Art and Activism in the age of Globalisation'.

20/10/2010

Boek verschenen: Too Active To Act

Het boek biedt een kritische analyse van de maatschappelijke betrokkenheid van culturele actoren in Nederland in de afgelopen tien jaar.

URBAN POLITICS

Frank O. Gehry als psychoanalyst?

project: URBAN POLITICS

date: 09/01/2006

author: Benda Hofmeyr

source: ArchiNed

status: review


Architecten, stedenbouwtheoretici en psychoanalytici die samen brainstormen over mogelijke interventies in laatkapitalistische stedelijke processen; BAVO en Lorenzo Chiesa maakten het mogelijk tijdens een driedaagse conferentie 'Psychoanalysis, urban theory and the city of late-capitalism'.

Dat de vele perikelen van de laatkapitalistische stad – denk aan de toenemende angst in de openbare ruimte, gentrificatieprocessen, risicostedenbouw enzovoorts – stedenbouwtheoretici en architecten een doorn in het oog zijn en dat zij druk nadenken over mogelijke interventies, daar zal niemand van opkijken. Recentelijk kwam de laatkapitalistische stad ook hoog op de agenda te staan van psychoanalytici. Jacques-Alain Miller (prominent Frans psychoanalyticus) riep onlangs zijn collega's op hun kennis in te zetten ter voorkoming van paniekreacties die het normaal functioneren van de stad zouden verstoren. Deze uitspraak veroorzaakte hevige discussie onder psychoanalytici over hun precieze politieke rol vis-à-vis laatkapitalistische stedelijke processen.
De conferentie Psychoanalysis, urban theory and the city of late-capitalism wilde deze discussie uitdiepen en uitbreiden door vermaarde psychoanalytici als Juliet MacCannell en Renata Salecl samen te laten brainstormen met stedelijke theoretici als Edward W. Soja.
In zijn inleiding verhoogde Gideon Boie (BAVO) meteen de inzet: kunnen psychoanalytici en stedenbouwtheoretici méér doen dan enkel hun expertise aanwenden voor de status-quo? Kunnen zij ook een bijdrage leveren aan een alternatieve politieke stedelijke economie? Hij wees hierbij op de dubbele functie van de psychoanalyse: het gaat niet slechts om een analyse van symptomen, maar vooral om een interventie die de patiënt ertoe moet brengen een punt te zetten achter zijn symptomen. Om dit actueel te maken, schotelde Boie tijdens de openingslezing de nog gloeiende case voor van de rellen in de Franse achterstandsbuurten. Hoe is het mogelijk dat een wereldstad als Parijs slechts kan functioneren door een deel van het grootstedelijk oppervlak buiten de reguliere stedelijke economie te houden? Met deze vraag provoceerde hij de deelnemers: Analyze this!
Juliet MacCannell (professor Engels en literatuurwetenschappen aan de University of California) tackelde het typisch laatkapitalistische fenomeen van de big box stores zoals Praxis en Ikea. Anders dan de Parijse winkelpassages die Walter Benjamin mateloos fascineerden, hebben we hier, aldus MacCannell, niet langer te maken met een ‘architectuur van het verlangen’. Geen vitrines meer waarin verkopers met fluwelen handschoentjes allerlei onbetaalbaars etaleren… Veeleer een magazijnruimte waarin alles in voordeelverpakking te grabbel ligt voor de klant die als een depotarbeider de koopwaar zelf uit de rekken mag halen. Dit schijnbaar grenzeloze ‘instant-genot’ van de big boxes eindigt echter abrupt eenmaal je uit de lopende band van de Ikea rolt en met een volgestapeld winkelkarretje pardoes wakker wordt op een inerte parkeerasfaltvlakte. Hiertegenover stelde MacCannell haar hoop op een architectuur die haar gebruikers ‘anders doet kijken’. Ze verwees hierbij naar de Fukuoka Prefectural International Hall van Emilio Ambasz.
Edward Soja (professor Ruimtelijke Ordening aan de Universiteit van Californië) sloot hierbij aan maar benadrukte dat in de analyse de stedelijke economische ruimte niet mag worden vergeten. Hij lichtte zijn methode van de ‘spatioanalyse’ toe - een term die hij ontleent aan Henri Lefebvre - en situeerde haar politieke doel in het blootleggen van de politieke motieven en psychosociale processen die ten grondslag liggen aan de gebouwde omgeving. Zo schoof Soja ‘psychastenia’ naar voren als een typisch laatkapitalistisch fenomeen waarin het oriëntatiegevoel van de ruimtegebruiker systematisch wordt verstoord zodat deze voor zijn navigatie afhankelijk is van allerlei autoriteiten. De spatioanalist richt zich op de repolitisering van de ruimte door middel van interventies die het initiatief terug bij de gebruiker leggen. De impact die de Bus Riders Union in Los Angeles had op stedelijke ontwikkelingen fungeerde hierbij als voorbeeld. Door allerlei acties voorkwam ze de aanleg van een omstreden treinnet en in plaats daarvan werd geïnvesteerd in de versterking van het openbare busnetwerk die getto’s verbindt met belangrijke centra.
Matthias Pauwels (BAVO) analyseerde wat hij de ‘obsessionele’ ontwerptactiek noemde eigen aan het laatkapitalisme. Bij elk probleem in de stad wordt een legertje experts, sociologen en ontwerpers uitgestuurd om de reële noden op te meten, creatieve oplossingen op maat te bedenken, openbare debatprogramma’s op touw te zetten enzovoorts. Het paradoxale effect van deze hyperactiviteit van de kant van de ruimtelijke experts is, aldus Pauwels, dat elk georganiseerd protest van de slachtoffers zelf preventief onmogelijk wordt gemaakt. Een heterogeen gezelschap van ‘sociaal-ruimtelijke werkers’ doet het immers reeds voor hem – of tenminste, lijkt het te doen voor hem. Pauwels pleitte voor een ruimtelijk activisme dat opereert vanuit de positie van de psychoanalyst en de eindeloze stroom aan ‘antwoorden zonder vraag’ waarmee de laatkapitalistische ruimte wordt gebombardeerd, te confronteren met een vraag waarop geen ‘instant’ antwoord mogelijk is. Hij verwees hiertoe naar een ‘kunstwerk in de openbare ruimte’ met als titel ‘Bitte liebt Österreich’ van de Duitse kunstenaar Christoph Schlingensief.

Tijdens de ronde tafeldiscussie kwam ter sprake hoe een gebouw zèlf kan gezien worden als een (spatio- of psychoanalytische) interventie die gebruikers van een specifieke ruimtelijke context aanzet tot actie. Centraal stond de bekende ‘glazen serrewoning’ van Belgische architect Wim Cuyvers. Dit gebouw dreef niet alleen de buurtbewoners, maar zelf de Belgische Orde van Architecten tot razernij door haar eigenzinnige interpretatie van de gemeentelijke regelgeving. In plaats van de traditionele fermette te zien als voorbeeld van ‘bouwen in een streekeigen materiaal’ gebruikte Cuyvers het veel goedkopere industrieel serreglas dat toegepast wordt in de omringende tuinbouwindustrie. Volgens Pauwels vervult dit gebouw de twee taken van de psychoanalytische interventie: het zichtbaar maken van de contradicties in de context én het contesteren van de heersende vooronderstellingen van de betrokkenen/gebruikers.
In de discussie verzette met name Soja zich tegen deze voorstelling van zaken. Hij waarschuwde voor ‘overinterpretaties’ van individuele architecturale gevallen en benadrukte het belang van de stedenbouwkundige schaal waar processen spelen die achter gebouwen schuilgaan. Deze (luidruchtige) scepsis was opmerkelijk omdat hij hiermee de architectuur de potentie ontzegde om via een lokale interventie te interveniëren in de ruimere, globale context. Dit laatste vormde echter juist de kern van zijn eerdere betoog voor de spatioanalyse, als een vorm van verzet die bij machte is om door een act op het laagste schaalniveau de machtsverhoudingen op hogere schaalniveaus te beïnvloeden.
MacCannell had meer sympathie voor het ‘analytische potentieel’ van architectuur. Ze verwees hierbij naar Gehry’s museum in Bilbao. Volgens haar intervenieert dit gebouw op complexe wijze in de onderliggende socio-economische krachten. Zo werd voor het walsen van de titanium gevelplaten het unieke vakmanschap ingezet van dezelfde metaalarbeiders die als gevolg van globalisering en masse werkloos zijn en de verloederde context bevolken. In die zin noemde ze het gebouw ‘geactualiseerde pijn’: een laatste ode aan de verdwijnende industriële arbeidersklasse en hun expertise in een EU-land als Spanje. De vraag bleef hangen of het meer effectief zou geweest zijn als Gehry in zijn interventie óók de pijlen gericht had op de ‘winnaars’ in dit hele verhaal: de nieuwe creatieve elite die het museum platlopen op zoek naar een snelle architecturale kick.
De verdienste van de conferentie lag vooral in het openleggen van de verschillende fronten waar psychoanalyse en architectuur elkaar kunnen vinden in het analyseren van laatkapitalistische stedelijke processen. Al bleek het vaak moeilijk voor psychoanalytici en stedenbouwtheoretici om door de grenzen van hun eigen discipline te breken, de vurigheid van de discussie maakte veel goed. Het maakt vooral hongerig naar meer uitvoerig werk op dit gebied.
References
De conferentie Psychoanlysis, urban theory and the city of late-capitalism vond plaats van 18 tot en met 20 november in de Jan van Eyckacademie Maastricht.