News | Show all
18/12/2017

Dood van een dienstverlener

Column over het bouwen als olifant in de kamer van de architectuurcultuur.

17/10/2017

Verslaafd aan architectuur

Een artikel over de betekenis van de Biertempel discussie voor de architectuurcultuur in België

05/10/2017

Wafels, bier en architectuur

Een artikel naar aanleiding van de herbestemming van de Beurs in Brussel tot biertempel naar ontwerp van Robbrecht & Daem Architecten.

18/09/2017

Creatio ex nihilo

Column #1 over de oorsprongsmythen van de architectuur

03/08/2017

Zorg dragen voor architectuur

Artikel over gebruik en postproductie in de architectuur naar aanleiding van het Jozef Plein in PC Cartias (Melle).

20/06/2017

Do Good architectuur

Artikel over de rol van ontwerp in zorgarchitectuur.

18/03/2017

Sprak er iemand over healing environment ?

Lees hier over de bijdrage van Charles Jencks en de postmoderne architectuur aan de ontmanteling van de kliniek.

22/02/2017

Pic Nic Architectuur

Een retroactief manifest voor Pic Nic the Streets als bijdrage aan de architectuurcultuur in België. Version Française

13/02/2017

Wraak op de commons

Een artikel over het nakende einde voor Agrocité en de toekomst voor architectuur onder zelfbeheer.

03/02/2017

Architectuur van de schaamteplek

Wie grip wil krijgen op de problemen van in psychiatrische ziekenhuizen, begint bij het ontwerp van de isolatiekamer.

22/12/2016

Van Utopia naar Wuustwezel

Er zijn weinig termen die zo’n beladen betekenis hebben in de architectuurgeschiedenis als utopie. Version Français

21/12/2016

Relational Architecture

Read about the production proces of the Kanunnik Petrus Jozef Triest Square in the Psychiatric Centre Caritas, Melle. Article in DutchEnglish / French

12/12/2016

Hoeveel samenwerking kan architectuur verdragen?

Artikel over de tentoonstelling 'Ensembles. Architectuur en Ambachtschap' in deSingel en Vlaams Architectuurinstituut.

15/10/2016

Bouwstenen voor het psychiatrisch centrum van de toekomst

Lees meer over de visieontwikkeling rond het psychiatrisch centrum van de toekomst gepubliceerd in Psyche.

03/10/2016

Eco-politiek in Brussel: Bas Smets en de Brussels Urban Landscape Biennial

Artikel over het nut en nadeel van landschapsarchitectuur als instrument voor regionale ontwikkeling in Brussel.

28/09/2016

Architectuur vol van verlangen

Artikel naar aanleiding van de opening van het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein in Melle.

26/09/2016

(Re)Politicize!

Proud to present the A+261 issue on architecture and politics - Dutch and French edition.

21/09/2016

Architectuur met schaduw

De 20ste eeuw baarde vele duivelspacten tussen architectuur en politiek. Opvallend genoeg wordt de architectuur van het Italiaanse fascisme tot op vandaag geprezen omwille van haar abstracte vormentaal. Dergelijke rehabilitatie is de architectuur van het Derde Rijk nooit te beurt gevallen. België heeft zo zijn eigen kleine trauma in de relatie met de politiek.

24/06/2016

Ingebedde architecten

Lees meer over de architectuur van oorlog en vrede

07/06/2016

Vakmannen aan het front

Een recensie over de bijdrage van Bravoure in de Architectuurbiennale van Venetie.

04/06/2016

Toiletemmers in Werelderfgoed

Er is iets curieus met de inrichting van de gevangenis van Merksplas, waar enkele weken geleden een opstand uitbrak. De geschiedenis van de site reflecteert een utopisch beeld van de gevangenis van de toekomst, de manier waarop omgegaan wordt met die geschiedenis symboliseert dan weer de gemiste kansen.

04/12/2015

FPC Gent: geen markt, geen gevangenis

De opening van het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent zorgt na één jaar werking voor een grote opluchting - zelfs bij voormalige critici. De juiste vraag is niet of aanvankelijke bezorgheid terecht was, maar wel of de opluchting niet een beetje voorbarig is? 


28/10/2015

Het penitentiair verdriet van België

In de bouw van het gevangenisdorp Haren vormen de lokale en regionale overheid samen front met de actiegroepen tegen de federale overheid - of toch niet? Hoe kunnen we de knoop tussen activisme en politiek ontwarren?

23/10/2015

Een psychiatrisch centrum bouwen we samen

Ook architectuur heeft zijn plaats op de Vlaamse Hersteldagen. Doe mee op 18 november in de Vooruit.

01/09/2015

Eindelijk een kennisplatform voor humane gevangenisarchitectuur

De website www.prisongear.be presenteert het onderzoek naar een humane gevangenisarchitectuur.

07/04/2015

Ontmanteling van de psychiatrische kliniek

Lees de gevalstudies over zorgarchitectuur in Vlaanderen gepubliceerd in Psyche

22/10/2014

Een sterke leefomgeving begint met ruimteregie

Wat deelt een onafgewerkte verkeersinfrastructuur in Godsheide, een vervallen vierkantshoeve in Grote Spouwen, een gesloten mijnkatedraal in de Eisdense Tuiwijk en een geplande gevangenis op Domein Riegersvliet?


21/08/2014

Wie is er bang van het Bouwmeestercollege?

Iedereen lijkt het roerend eens dat de Vlaamse architectuur zonder de Bouwmeester overgeleverd is aan de wetten van de markt en de willekeur van het politieke bedrijf. Lees de opinie 'De Bouwmeester en de onheilsprofeten'.

20/12/2013

A humane prison is coming to your neighbourhood

As part of the Conflict & Design Triennial the knowledge platform Prison Gear presents design studies that pave the way for a humane prison in Leopoldsburg, Belgium.

16/12/2013

Een humane gevangenis komt naar je toe

Als onderdeel van de Conflict & Design Triënnale presenteert Prison Gear twee visieontwerpen voor de toekomstige gevangenis op het militaire domein Reigersvliet in Leopoldsburg.

09/10/2013

Limburg City / Stad Limburg

Read the memorandum of the Limburg Europa Workshop / Lees de projectnota van Atelier Limburg Europa

15/09/2013

The dismantling of the psychiatric clinic

Read the case studies on care architecture in Flanders

21/08/2013

Wat is ontwerpend onderzoek?

Drie vragen over ontwerpend onderzoek, drie antwoorden vanuit de Noorderkempen.

10/04/2013

Heeft een gemeenplaats ook een gemene waarde ?

Commentaarstuk bij het Architectuurboek n° 10: Radicale Gemeenplaatsen - Europese architectuur uit Vlaanderen

03/02/2013

Is onzichtbare psychiatrische zorg mogelijk?

Review van de opstart Pilootprojecten Zorg door de Vlaams Bouwmeester

06/11/2012

Limburg heeft ambitie / Limburg has ambition

Presentatie van de Startnota Provinciaal Bouwmeester Limburg / Presentation Initial Memo Limburg Government Architect

12/10/2012

Hoeveel vernieuwing kan de gevangenis verdragen ?

Lees hoe de modernisatie van de gevangenisarchitectuur in handen van Stéphane Beel begon en eindige bij het Ducpétiaux-model.

12/07/2012

San Gimignano aan de Zenne

Lees de column naar aanleiding van de Keukentoren van XDGA

11/04/2012

Sociaal-realisme of zelfcensuur

Met Jonas Staal schreef BAVO een pleidooi voor een nieuw sociaal-realisme in de kunst. Sociaal-realisme is broodnodig in het tijdperk van de hysterische reproductie.

21/02/2012

Nu ook een schreeuw om architectuur!

Niet occupy-en, maar de gevestigde orde verleiden om in crisistijden te investeren in leuke projecten. Lees hier meer over de Studio for Unsollicited Architecture.

20/01/2012

Gesloten architectuur is ook humaan

Lees meer over Fleur Agema's gevangenismodel

21/11/2011

Waarom kunstenaars niet fascistisch genoeg zijn

Lees het artikel in het decembernummer van Rekto:Verso.

12/09/2011

De Culturele Elite

Lees de bijdrage.

29/08/2011

Artist Participation in South Africa

The international PR campaign to showcase Rotterdam's robust policy on artist participation is now also tapping into the emerging African art markets.

17/06/2011

Denkverbod op liberale kunst

Column over de stellingenoorlog naar aanleiding van de aangekondigde bezuinigingen in de cultuursector.

07/06/2011

Maak liberaal kunstbeleid liberaal

Lees BAVO's advies aan staatssecretaris Zijlstra met betrekking tot de noodgedwongen keuzen die de cultuursector in Nederland te wachten staat.

18/03/2011

International promotion campaign of the Office for Artist Participation kicks off

The City of Edinburgh will be the first to host an international promotion event of Rotterdam's innovative cultural policies for enforcing the participation of artists in heightening a city's competitiveness and securing social peace on the local level.

28/02/2011

Culture and Contestation

The essay 'Neo-Liberalism with Dutch Characteristics: The Big Fix-Up of the Netherlands and the Practice of Embedded Cultural Activism' is published in the book volume 'Culture and Contestation in the New Century'.

19/01/2011

Art and Activism

BAVO's essay 'Artists... one more effort to be really political!' is published in the volume 'Art and Activism in the age of Globalisation'.

20/10/2010

Boek verschenen: Too Active To Act

Het boek biedt een kritische analyse van de maatschappelijke betrokkenheid van culturele actoren in Nederland in de afgelopen tien jaar.

THE UNCREATIVE CITY

De creatieve stad - Stadsontwikkeling is politiek

project: THE UNCREATIVE CITY

date: 14/02/2007

author: BAVO

source: Groene Amsterdammer

status: article

Lange tijd kwam het Witte Huis goed weg met prachtig klinkende initiatieven als het Healthy Forest Plan en de Clean Air Act. Terwijl voor iedereen duidelijk was dat de eerste betekende dat er aanzienlijk meer bomen tegen de grond gingen en dat de tweede wet het Amerikaanse bedrijfsleven meer ruimte gaf tonnen CO-2 uit te stoten, bleken zij sterk genoeg om het electoraat te mobiliseren. Bush memoreerde beide initiatieven dan ook voortdurend in de verkiezingstrijd om op te scheppen over zijn milieubeleid. Want wie is er nu tegen ‘gezonde bossen’? Er zijn nog een hele reeks van dergelijke termen op te dissen.

Terwijl het verlichte Europa zich vaak ontpopt als meester in het doorprikken van deze politiek van eufemismen in Amerika, lijkt ook zij zelf erdoor geplaagd te worden. Zo beleeft de stad in Nederland momenteel de stad een triomfantelijke intocht in wat men het ‘creatieve tijdperk’ noemt. Terwijl iedereen maar al te goed weet dat het woord ‘creativiteit’ als vehikel dient voor allerhande politieke en economische doelen die weinig tot niets met creativiteit te maken hebben, is klaarblijkelijk niemand bereid om het beest ook echt in de bek te kijken. Immers, wie kan er nu iets tegen de algemeen menselijke waarde van de ‘creativiteit’ hebben? Ons eigenste nuchtere Nederland lijkt aardig haar weg te kennen in het politieke landschap der eufemismen.

De creatieve stad zet de betekenis van wat traditioneel in Nederland als een progressief stedelijk beleid te boek stond, op zijn kop. Tot voor kort bestond dit uit het opvoeden, organiseren en emanciperen van groepen die niet meetelden als volwaardig deel van de samenleving, en dus niet van de welvaart konden genieten die ze meestal zelf hadden helpen produceren. Het insluiten van deze misnoegde massa werd jarenlang gezien als conditio sine qua non voor een hechte sociale samenleving als ook voor een stabiele economie. Met de huidige hype rond creatieve steden zet een ‘progressief stedelijk beleid’ vooral in op toptalenten en bedrijven, en het verwezenlijken van geïndividualiseerde, op hun maat toegesneden woon- en werkarrangementen.

Zo manifesteert de hernieuwde Nederlandse kolonisatiedrift, waar Jan-Peter Balkenende onlangs expliciet om vroeg met zijn pleidooi voor een herinvoering van de VOC-mentaliteit, zich in eerste instantie in het eigen stedelijke gebied. Nederland koloniseert nu zichzelf. En de ‘creativiteit’ is de fetisj die alle maatregelen als zoete koek bij het electoraat laat binnenglijden. Steden worden niet langer gewaardeerd als motoren van emancipatieprocessen, maar als ‘ruimtelijke activa’ die koste wat kost uitgenut moeten worden. Elke dag waarop dit niet gebeurt, loopt de stad ettelijke miljoenen euro’s mis, wat op haar beurt wordt gezien als een regelrechte aanslag op haar concurrentiepositie. Steden streven niet langer naar het stabiliseren van de woonmarkt. Creativiteit brengt ‘dynamiek’ – opnieuw zo’n fetisj – wat in de realiteit neerkomt op het versnellen van de bouw- en afbraakcycli, het verbreden van het aanbod aan spannende woonmilieu’s en het introduceren van nieuwe ‘creatieve’ bevolkingsgroepen.

Bij het koloniseren van het eigen land, door het bedrijfsleven, wordt dus opvallend genoeg het jargon gebruikt dat hoorde bij de oude progressieve stedelijke politiek. Het creatieve stadsmanagement neemt zo het gehele maatschappelijke speelveld in zich op. Ze integreert niet alleen de politieke en economische spelers – de zogenaamde publiek-private samenwerkingsverbanden - ook absorbeert ze de activistische en culturele wereld door zich te bedienen van termen als creativiteit, bottomup, participatie, authenticiteit, autarkie, enzovoorts. Geen wonder dat met dergelijke maatschappijbrede coalitievorming de randvoorwaarden van de huidige hype rond de creatieve stad (welke creativiteit, van wie wordt deze afgetapt en om wat te doen?) onuitgesproken blijven.

De fetisj van de ‘creativiteit’ is echter gemakkelijk te ontmaskeren. Zo houden de propagandisten van de creatieve stad er steevast een merkwaardige combinatie op na van, aan de ene kant, een filosofie van ‘niets doen’, en aan de andere kant een vernieuwd geloof in de maakbaarheid. Neem de manier waarop Rotterdam met een project als ‘Groeibriljanten’ het initiatief radicaal uit handen geeft. Elke Rotterdammer wordt hierbij opgeroepen om de ‘kansen’ in zijn buurt te identificeren. Voor de meest originele keuze word dan een potje subsidiegeld gereserveerd die de bewoners in staat moeten stellen om deze kansen ook echt te verzilveren. Tegelijk komt de Rotterdamse overheid met kant-en-klare totaaloplossingen waarin hele happen van de stad worden aangepakt. Zo schonk de gemeente Rotterdam met het project ‘De dichterlijke vrijheid’ een gans bouwblok in ‘probleembuurt’ Spangen weg aan jonge creatieve mensen – na eerst de huidige eigenaars en bewoners te hebben uitgekocht. Denk ook aan het nieuwe Lloydkwartier dat momenteel in aanbouw is. Het betreft een woonwerkoase met circa 2000 woningen in het duurdere segment van de woonmarkt.

Het is moeilijk om in de laatst genoemde projecten niet het streven van Rotterdam te herkennen naar exclusieve woonmilieu’s voor specifieke doelgroepen, zoals kunstenaars, ontwerpers, ICT-ers, managers, yups en zelfs CEO’s. Hieruit blijkt – ondanks het oppervlakkige geflirt met bewonersparticipatie - vooral het onwankelbare geloof dat enkel de ‘creatieve klasse’ Rotterdam zal redden van haar nakende faillissement en sociale disintegratie. Stadsmanagers kennen de nieuwe creatievelingen de magische kracht toe om de verloren balans in het getergde Spangen en Delfshaven te herstellen. Plots lijkt creativiteit niet van de bewoners te komen, maar van de vers geïmporteerde creatieve elite.

Terwijl deze eenzijdige inzet verkocht wordt in functie van een herstel van een gelijke verdeling van inkomensgroepen in de stad, toont de praktijk dat hier vaak het tegenovergestelde het geval is. Het nieuwe Lloydkwartier mag misschien wel het socio-economische profiel van Delfshaven statistisch opkrikken, het vormt niettemin een monolithische enclave voor de bevoorrechte klasse, vlak naast de sinds jaar en dag geïsoleerde volksbuurt Schiemond. Deze strikte scheiding van klassen steekt bovendien schril af tegen de ideale verdeelschema’s kwa inkomensgroepen per wijk die doorgaans aangewend worden als alibi om sociale woonbuurten, als Spangen en Nieuw Crooswijk, open te breken en de eigendomsrelaties grondig te herschikken.

Als creativiteit dus iets teweeg gebracht heeft, is het wel dat stedelijke segregatie niet langer een ‘spontaan’ effect is van de onzichtbare hand van de markt, maar volwaardig onderdeel geworden is van doelbewust politiek beleid. Rotterdam sluit weliswaar geen bevolkingsgroepen rechtstreeks uit. Het richt zich echter wel in haar stedelijk beleid nadrukkelijk op specifieke, uitverkoren doelgroepen, die het een handje helpt, terwijl ze omgekeerd de meerderheid overlevert aan de grillige en soms keiharde werkingen van de markt.

Niet alleen in de praktijk, maar ook in de creatieve theorie zelf zijn deze antagonismen uiteindelijk niet onzichtbaar. Zo poneren de proponenten van de creatieve stad ‘creativiteit’ graag als een algemeen menselijke waarde en laten elke burger of subcultuur te voorschijn komen als waardevol menselijk kapitaal. Niettemin bestaat er consensus over de negatieve correlatie tussen creativiteit en oude arbeidersbuurten. Richard Florida, auteur van de bestseller ‘The Creative Class’, toont met allerhande statistieken aan dat oude arbeiderssteden het traditioneel slecht doen als creatieve milieus, omdat er teveel lokale weerstand zou bestaan tegen de nieuwe vormen van creativiteit. Met name het gebrek aan tolerantie ten aanzien van kunstenaars, homo’s en andere bohémiens zou een flinke rem zetten op de vlotte doorstroming van een stad naar het creatieve tijdperk. Want juist deze tolerantie ziet Florida, naast de T’s van ‘talent’ en ‘technologie’, als essentieel voor een creatieve stad. Steden die traditioneel grote groepen arbeidersbevolking herbergen, zoals Rotterdam, hebben er, althans binnen Florida’s scenario, alle baat bij om zo snel mogelijk haar oude, hechte arbeiderswijken open te breken en er de bevolkingssamenstelling te veranderen.

Dat verklaart de verbetenheid waarmee een stad als Rotterdam de afgelopen jaren flink huishield in haar zogenaamde probleembuurten, een proces dat tot op vandaag nog voortduurt. Denk aan de hetze rond de herstructurering van Nieuw Crooswijk. Een drievoudige strategie wordt hierbij gehanteerd: het injecteren van ruimdenkende groepen, zpals in het Rotterdamse Wallisblok, het op gang brengen van doorstroming en sociale mobiliteit binnen de buurt (door succesvolle bewoners voorrang te geven op het verwerven van een woning in de buurt en ondernemende types te belonen met professionele coaching) en ten slotte het uitspreiden van de minder gewenste groepen over het hele stedelijke territorium. Binnen stedelijke diensten spreekt men in dit verband van ‘huisvestingsnomaden’: kwetsbare groepen die, naarmate de herstructurering verder oprukt, van de ene naar de andere probleembuurt worden versleept.

Dat al deze processen niet op hevig verzet stuiten, is mogelijk door ze te brengen als pijnlijk doch onvermijdelijk kwaad om de stad te lanceren in het creatieve tijdperk. De herstructurering moet bijdragen aan een interessant ‘creatief’ vestigingsklimaat, dat zelf wordt geponeerd als de onmisbare basis van een welvarende samenleving. En wie kan daar iets op tegen hebben?

Niettemin getuigen de verwarde populistische reacties bij een groot deel van de Rotterdammers van de tegenstrijdige situatie waarin Rotterdam vandaag beland is. In haar tomeloze ambitie om volop in te zetten op lokale creativiteit, als tegenwicht op de ‘globale’ havenactiviteiten, voert ze een beleid waarin de eigen bevolking verdrongen wordt door andere, meer gewenste groepen.

Dit is de pijnlijke waarheid van de creatieve stad: terwijl de gemeentelijke overheid zich opwerpt als verdediger van het algemene mensenrecht van de creativiteit, en zich hiertoe steeds verder terugtrekt, pampert ze de creatieve klasse met aangename en voordelige woonwerkoases. Al het trendy gebabbel over het nut en voordeel van creativiteit voor de stad moet verbergen dat er opnieuw wordt uitgegaan van een stad ‘met twee snelheden’. Anders gezegd, onder het mom van de creatieve stad wordt een planmodel aanvaardbaar gemaakt dat uitgaat van een klassenverschil. En het werkt, want wie heeft er nu iets tegen creativiteit?

Het enige middel dat de ban van de fetisj ‘creativiteit’ kan breken, is de stelling van geograaf David Harvey dat ‘als iets ruikt naar klassenstrijd, en zich ook zo gedraagt, we het ook maar zo moeten benoemen.’

References

Gepubliceerd in: De Groene Amsterdammer #7/2007