News | Show all
11/05/2018

Verschijning van de architect-bemiddelaar

Een verkenning van een architecturale productie gericht op bemiddeling

05/03/2018

Architectuur in naam van de vader

Column #3 over de oorsprongsmythen van de architectuur

22/12/2017

Uplace of Shopping K? Nee, bedankt

Artikel over de architectuur van een vals dilemma rond winkelcentra

18/12/2017

Dood van een dienstverlener

Column over het bouwen als olifant in de kamer van de architectuurcultuur.

06/12/2017

Het belachelijk sublieme in de Vlaamse architectuur

Artikel over humor als het teken van kritische afstand in de architectuur

17/10/2017

Verslaafd aan architectuur

Een artikel over de betekenis van de Biertempel discussie voor de architectuurcultuur in België

05/10/2017

Wafels, bier en architectuur

Een artikel naar aanleiding van de herbestemming van de Beurs in Brussel tot biertempel naar ontwerp van Robbrecht & Daem Architecten.

18/09/2017

Creatio ex nihilo

Column #1 over de oorsprongsmythen van de architectuur

03/08/2017

Zorg dragen voor architectuur

Artikel over gebruik en postproductie in de architectuur naar aanleiding van het Jozef Plein in PC Cartias (Melle).

20/06/2017

Do Good architectuur

Artikel over de rol van ontwerp in zorgarchitectuur.

22/02/2017

Pic Nic Architectuur

Een retroactief manifest voor Pic Nic the Streets als bijdrage aan de architectuurcultuur in België. > Version Française > English Version

13/02/2017

Wraak op de commons

Een artikel over het nakende einde voor Agrocité en de toekomst voor architectuur onder zelfbeheer.

03/02/2017

Architectuur van de schaamteplek

Wie grip wil krijgen op de problemen van in psychiatrische ziekenhuizen, begint bij het ontwerp van de isolatiekamer.

22/12/2016

Van Utopia naar Wuustwezel

Er zijn weinig termen die zo’n beladen betekenis hebben in de architectuurgeschiedenis als utopie. Version Français

21/12/2016

Relational Architecture

Read about the production proces of the Kanunnik Petrus Jozef Triest Square in the Psychiatric Centre Caritas, Melle. Article in DutchEnglish / French

12/12/2016

Hoeveel samenwerking kan architectuur verdragen?

Artikel over de tentoonstelling 'Ensembles. Architectuur en Ambachtschap' in deSingel en Vlaams Architectuurinstituut.

15/10/2016

Bouwstenen voor het psychiatrisch centrum van de toekomst

Lees meer over de visieontwikkeling rond het psychiatrisch centrum van de toekomst gepubliceerd in Psyche.

03/10/2016

Eco-politiek in Brussel: Bas Smets en de Brussels Urban Landscape Biennial

Artikel over het nut en nadeel van landschapsarchitectuur als instrument voor regionale ontwikkeling in Brussel.

28/09/2016

Architectuur vol van verlangen

Artikel naar aanleiding van de opening van het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein in Melle.

26/09/2016

(Re)Politicize!

Proud to present the A+261 issue on architecture and politics - Dutch and French edition.

21/09/2016

Architectuur met schaduw

De 20ste eeuw baarde vele duivelspacten tussen architectuur en politiek. Opvallend genoeg wordt de architectuur van het Italiaanse fascisme tot op vandaag geprezen omwille van haar abstracte vormentaal. Dergelijke rehabilitatie is de architectuur van het Derde Rijk nooit te beurt gevallen. België heeft zo zijn eigen kleine trauma in de relatie met de politiek.

24/06/2016

Ingebedde architecten

Lees meer over de architectuur van oorlog en vrede

07/06/2016

Vakmannen aan het front

Een recensie over de bijdrage van Bravoure in de Architectuurbiennale van Venetie.

04/06/2016

Toiletemmers in Werelderfgoed

Er is iets curieus met de inrichting van de gevangenis van Merksplas, waar enkele weken geleden een opstand uitbrak. De geschiedenis van de site reflecteert een utopisch beeld van de gevangenis van de toekomst, de manier waarop omgegaan wordt met die geschiedenis symboliseert dan weer de gemiste kansen.

04/12/2015

FPC Gent: geen markt, geen gevangenis

De opening van het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent zorgt na één jaar werking voor een grote opluchting - zelfs bij voormalige critici. De juiste vraag is niet of aanvankelijke bezorgheid terecht was, maar wel of de opluchting niet een beetje voorbarig is? 


28/10/2015

Het penitentiair verdriet van België

In de bouw van het gevangenisdorp Haren vormen de lokale en regionale overheid samen front met de actiegroepen tegen de federale overheid - of toch niet? Hoe kunnen we de knoop tussen activisme en politiek ontwarren?

23/10/2015

Een psychiatrisch centrum bouwen we samen

Ook architectuur heeft zijn plaats op de Vlaamse Hersteldagen. Doe mee op 18 november in de Vooruit.

01/09/2015

Eindelijk een kennisplatform voor humane gevangenisarchitectuur

De website www.prisongear.be presenteert het onderzoek naar een humane gevangenisarchitectuur.

07/04/2015

Ontmanteling van de psychiatrische kliniek

Lees de gevalstudies over zorgarchitectuur in Vlaanderen gepubliceerd in Psyche

22/10/2014

Een sterke leefomgeving begint met ruimteregie

Wat deelt een onafgewerkte verkeersinfrastructuur in Godsheide, een vervallen vierkantshoeve in Grote Spouwen, een gesloten mijnkatedraal in de Eisdense Tuiwijk en een geplande gevangenis op Domein Riegersvliet?


21/08/2014

Wie is er bang van het Bouwmeestercollege?

Iedereen lijkt het roerend eens dat de Vlaamse architectuur zonder de Bouwmeester overgeleverd is aan de wetten van de markt en de willekeur van het politieke bedrijf. Lees de opinie 'De Bouwmeester en de onheilsprofeten'.

20/12/2013

A humane prison is coming to your neighbourhood

As part of the Conflict & Design Triennial the knowledge platform Prison Gear presents design studies that pave the way for a humane prison in Leopoldsburg, Belgium.

16/12/2013

Een humane gevangenis komt naar je toe

Als onderdeel van de Conflict & Design Triënnale presenteert Prison Gear twee visieontwerpen voor de toekomstige gevangenis op het militaire domein Reigersvliet in Leopoldsburg.

09/10/2013

Limburg City / Stad Limburg

Read the memorandum of the Limburg Europa Workshop / Lees de projectnota van Atelier Limburg Europa

15/09/2013

The dismantling of the psychiatric clinic

Read the case studies on care architecture in Flanders

21/08/2013

Wat is ontwerpend onderzoek?

Drie vragen over ontwerpend onderzoek, drie antwoorden vanuit de Noorderkempen.

10/04/2013

Heeft een gemeenplaats ook een gemene waarde ?

Commentaarstuk bij het Architectuurboek n° 10: Radicale Gemeenplaatsen - Europese architectuur uit Vlaanderen

03/02/2013

Is onzichtbare psychiatrische zorg mogelijk?

Review van de opstart Pilootprojecten Zorg door de Vlaams Bouwmeester

06/11/2012

Limburg heeft ambitie / Limburg has ambition

Presentatie van de Startnota Provinciaal Bouwmeester Limburg / Presentation Initial Memo Limburg Government Architect

12/10/2012

Hoeveel vernieuwing kan de gevangenis verdragen ?

Lees hoe de modernisatie van de gevangenisarchitectuur in handen van Stéphane Beel begon en eindige bij het Ducpétiaux-model.

12/07/2012

San Gimignano aan de Zenne

Lees de column naar aanleiding van de Keukentoren van XDGA

11/04/2012

Sociaal-realisme of zelfcensuur

Met Jonas Staal schreef BAVO een pleidooi voor een nieuw sociaal-realisme in de kunst. Sociaal-realisme is broodnodig in het tijdperk van de hysterische reproductie.

21/02/2012

Nu ook een schreeuw om architectuur!

Niet occupy-en, maar de gevestigde orde verleiden om in crisistijden te investeren in leuke projecten. Lees hier meer over de Studio for Unsollicited Architecture.

20/01/2012

Gesloten architectuur is ook humaan

Lees meer over Fleur Agema's gevangenismodel

21/11/2011

Waarom kunstenaars niet fascistisch genoeg zijn

Lees het artikel in het decembernummer van Rekto:Verso.

12/09/2011

De Culturele Elite

Lees de bijdrage.

29/08/2011

Artist Participation in South Africa

The international PR campaign to showcase Rotterdam's robust policy on artist participation is now also tapping into the emerging African art markets.

17/06/2011

Denkverbod op liberale kunst

Column over de stellingenoorlog naar aanleiding van de aangekondigde bezuinigingen in de cultuursector.

07/06/2011

Maak liberaal kunstbeleid liberaal

Lees BAVO's advies aan staatssecretaris Zijlstra met betrekking tot de noodgedwongen keuzen die de cultuursector in Nederland te wachten staat.

18/03/2011

International promotion campaign of the Office for Artist Participation kicks off

The City of Edinburgh will be the first to host an international promotion event of Rotterdam's innovative cultural policies for enforcing the participation of artists in heightening a city's competitiveness and securing social peace on the local level.

28/02/2011

Culture and Contestation

The essay 'Neo-Liberalism with Dutch Characteristics: The Big Fix-Up of the Netherlands and the Practice of Embedded Cultural Activism' is published in the book volume 'Culture and Contestation in the New Century'.

19/01/2011

Art and Activism

BAVO's essay 'Artists... one more effort to be really political!' is published in the volume 'Art and Activism in the age of Globalisation'.

20/10/2010

Boek verschenen: Too Active To Act

Het boek biedt een kritische analyse van de maatschappelijke betrokkenheid van culturele actoren in Nederland in de afgelopen tien jaar.

OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

Het belachelijk sublieme in de Vlaamse architectuur

project: OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

date: 06/12/2017

author: BAVO

source: Rekto:Verso

status: article

 

Architectuur in Vlaanderen is moeilijk te evenaren in haar saaiheid. Hebt u ooit al iemand in de lach weten schieten bij de aanschouwing van architectuur? Doorgaans wordt het bouwen gesublimeerd tot een kunst van de stomme verbazing. Alles draait om de wowfactor van de grote meester. Nochtans presenteert het werkelijk sublieme gebaar zich niet in het bovenaardse, maar in het belachelijke. Het volstaat om de architectuur van Office KGDVS naast, of beter, tegenover die van T.O.P. Office te plaatsen.

 

Het cynisme van een ronde villa

De sublieme architectuur wordt in Vlaanderen wellicht het beste vertegenwoordigd door Office Kersten Geers David Van Severen (Office KGDVS). Denk aan de veelbesproken ronde villa in Matarrana, Spanje – in het oeuvre gecatalogeerd als ‘Office 130’. Het gebouw is opgebouwd uit twee perfecte cirkels, één als vloerplaat en de ander als dakplaat. Het huis kent ogenschijnlijk geen wanden, behalve glazen puien. Gordijnen brengen desgewenst dekking voor discrete activiteiten. Op de website van de architecten lezen we: ‘Since the scenery is so impressive, we felt architecture should be invisible, merely emphasising the natural qualities of the surroundings.’ Wat we vervolgens te zien krijgen, is exact het tegenovergestelde: een stapeling van abstracte vormen die geen enkele toegift doen aan de omgeving. Het ding eist alle aandacht op, verwijst slechts naar zichzelf en negeert zijn context totaal. Kijk naar de architectuurtekeningen waarop het ontwerp overloopt in de witte leegte van de omgeving. Uiteraard is het uitzicht fantastisch, maar dat neemt niet weg dat het architecturale object eender waar tot zijn recht zou komen.

 

Nu vraagt u zich af wat de ronde villa te maken heeft met een discussie over humor. Mijn stelling is dat de architectuur van het Sublieme elke mogelijkheid tot kritische afstand opslokt. In het aanschijn van het spectaculaire ontwerp vergeet iedereen dat het vakantieverblijf gebouwd is in een luxe themapark met architecturale hoogstandjes van Sou Fujimoto, Pezo von Ellrichshausen, Anne Holtrop en ander mooi volk. In het aanschijn van al die spectaculaire ontwerpen verschraalt het discours tot niet meer dan een elegante verwoording van het ‘wauw’ bij de toeschouwer-consument.

 

(Zelf)kritiek is dodelijk voor de ontwerp-praktijk, denkt men. En zo wordt gebrek aan humor een symptoom van de rol van de architect als dienstverlener.

 

Verlies van afstand is niet alleen aan de hand bij de consument, maar evengoed bij de producent. De architect identificeert zich totaal met het programma van de opdrachtgever. De projectbeschrijving leest als een geloofsbelijdenis. Zo zou de tekst van de ronde villa niet misstaan in menige toeristische brochure. In de ijver van de architect om opdrachten tot een goed einde te brengen, wordt elke (zelf)kritiek beschouwd als dodelijk voor de ontwerppraktijk. Op die manier is gebrek aan humor een symptoom van de rol van de architect als dienstverlener.

 

Zelfs de presentatie van de architecturale producten van Office KGDVS ontbeert elke kritische afstand. Van in het prille begin werkt Office KGDVS daarvoor samen met architectuurfotograaf Bas Princen. Die omschrijft zijn rol als een bijdrage aan de creatie van het beeld dat de architecten uitdragen, zowel van de individuele objecten als van de kenmerkende atmosfeer in het overkoepelende oeuvre. Ook de fotografie is helemaal geknipt voor de toeristische brochure. Princens fotografie is geen studie, laat staan een deconstructie van de werkelijkheid. Eerder integendeel, zijn architectuurfotografie voedt de iconophilia van de consument, brengt hem tot stille aanbidding en stimuleert het verlangen naar méér. In het aanschijn van de sublieme architectuur is de lach pure blasfemie.

 

Office KGDVS kan haar gebouwen dan wel verkopen als ‘architectuur zonder inhoud’ – als een loutere bemiddeling tussen binnen en buiten – maar voor de opdrachtgever-projectontwikkelaar heeft de ronde villa wel degelijk een inhoud. De formule ‘architectuur zonder inhoud’ is een cynische ontkenning. Alleen al de projectnaam ‘Solo Houses’ communiceert heel duidelijk de niche die het vakantiepark wil aanboren.

 

Uiteindelijk brengt de vormgeving van de ronde villa ons terug bij de goede oude theorie van het postmodernisme in de architectuur – ‘het gebouw is een gigantische metafoor voor haar functie’, zo klonk het al bij Charles Jencks in The Language of Post-Modern Architecture (1977). Herinner u de uitvergrote hotdog als schoolvoorbeeld van de theorie van de decorated shed bij Richard Venturi. De vorm van de Solo Houses is weliswaar meer verfijnd, maar het vakantieverblijf behoeft in ieder geval geen reclamepaneel, omdat het er zelf één is geworden. Architectuurmagazines en krantenbijlagen laten de beelden gretig circuleren.

 

Buig voor een vrachtcontainer

Het werk van T.O.P. Office, opgericht door Luc Deleu en Laurette Gillemot in 1970, is wellicht het beste antigif tegen het saaie en tegelijk diep cynische karakter van de architectuur. Behalve als architect van enkele markante gebouwen – zoals Red House in Tervuren en het Belle Epoque Centrum in Blankenberge – heeft Luc Deleu vooral naam gemaakt als provocateur. Zijn voorstellen betreffen de afschaffing van de wet op de architectentitel, de afschaffing van het verkeersreglement in Antwerpen, gebruik van raketten voor de export van nucleair afval, naakte Olympische Spelen en nog veel meer. En wat te denken van zijn heroïsche poging om stedenbouw op planetaire schaal te bedrijven – met de ontwerpen van een onaangepaste stad en de uitvinding van zijn eigen discipline genaamd ‘Orbanisme’?

 

Deleus eindeloze stroom van voorstellen, adviezen en utopische visioenen allerhande vinden onderdak in de kunstwereld: ze duiken doorgaans op in tentoonstellingen, galeries en museumcollecties. De sticker van ‘artistieke grappenmaker’ die aan Luc Deleu kleeft, getuigt echter van een weerstand om zijn werk überhaupt serieus te nemen. Zo was de Laatste Steen van België (1979) een eigenzinnige manier om de morsige bouwwoede in ons verkavelingslandje aan te kaarten. Vandaag kan de museumbezoeker deze ironische gedenkplaat op zondagmiddag lang aanstaren in het S.M.A.K, desgewenst eens smakelijk lachen en vervolgens naar huis gaan om de winstcijfers van het bouwbedrijf te controleren.

 

Stel je eens voor hoe anders onze openbare ruimte er vandaag zou uitzien als er indertijd iemand ook daadwerkelijk geloof had gehecht aan die laatste steen. Geert Bekaert schreef: ‘Het merkwaardigste [aan het werk van T.O.P. Office] is (…) niet die onuitputtelijke en vrijpostige verbeelding, maar haar rigoureuze, realistische én systematische betrokkenheid op onze actuele werkelijkheid en haar uitgesproken ethisch engagement.’ De uitdaging is dan ook om van het werk van Deleu het ‘radicale realisme’ – dixit Bekaert – te zien in iets wat zich op het eerste gezicht als belachelijk presenteert.

 

Het meest frappante voorbeeld van die bloedserieuze grap is misschien wel wat T.O.P. Office allemaal heeft gebouwd met modulaire vrachtcontainers – gestapeld in de vorm van uitkijkpost, brugconstructie, triomfboog, plantenbak, muurornament… Onlangs omschreef Deleu dat werk als een weigering om ‘bij te dragen aan de wereld zoals die gedirigeerd wordt’. Hij bekritiseerde hoe architectuur louter bijdraagt tot de profileringsdrang van bedrijven: Prada met Rem Koolhaas (OMA), BMW met Coop Himmelblau, Louis Vuitton met Frank O. Gehry en Daniel Buren. Idem dito voor steden: Frank O. Gehry in Bilbao (Guggenheim), OMA in Peking (CCTV), Zaha Hadid in Antwerpen (Havenhuis), Calatrava in Luik en Bergen, en de lijst gaat nog wel even door.

 

Het werk met de containers valt te lezen als een kritiek op alle architectuur die zichzelf gereduceerd heeft tot levensechte reclamezuilen. Kern van Deleus betoog was: in die spektakelontwerpen zien we de terugkeer van het infantiele denken in de architectuur. Ontwerpen en gebouwen lijken nog enkel gericht op de non-verbale communicatie van macht en aanzien – nota bene door dezelfde bedrijven die ons dagelijks bombarderen met reclame. Deleu bestempelde deze eigentijdse architectuur als ‘het nieuwe ancien régime’. Haar boodschap is: ‘buig voor de nieuwe koningen en keizers, de aandeelhouders’.

 

In dat licht zijn de bouwsels met modulaire vrachtcontainers een vervolg op Deleus befaamde bouwwerken met lego-blokjes in musea, maar dan nu met het symbool van de geglobaliseerde warenconsumptie als elementair bouwdeeltje. Architectuur mag hier dan wel verschralen tot een ridicule opeenstapeling van containers, maar is subliem in de verbeelding van de functie van architectuur binnen het stedelijke theater. (De enige reden dat de container op het ronde punt aan de Brusselse Pachecolaan is blijven staan na afloop van de oorspronkelijke kunstmanifestatie, biechtte Deleu op, is omdat het meer kost om hem te verwijderen dan om hem gewoon te laten staan.) Hetzelfde kan gezegd worden over de architect zelf: hij is verworden tot een stadsnar, maar vertolkt in de marge van het toneel tenminste wel – met een sardonische lach – de waarheid.

 

Dolle architect

Luc Deleu heeft de wereld van de kunst omschreven als een mogelijkheid om daadwerkelijk architect te zijn. De stelling was dat de gangbare architectuurpraktijk uiteindelijk slechts een banale bouwpraktijk betreft. De grootspraak van architecten over ‘architectuur zonder inhoud’ is een amechtige poging om hun bestaansreden in zichzelf te zoeken, maar verdringt de idee dat het ontwerp een variatie is op een thema gedicteerd door de opdrachtgever. (In het geval van Office KGDVS heel letterlijk een variatie in het themapark.) De wereld van de kunst daarentegen stelt de architect in staat om een kritische afstand te bewaren tegenover het dwangmatige bouwen, en om te reflecteren over de eigen mogelijkheidsvoorwaarde. Humor is het teken van de speelruimte die zich opent in de kritische afstand.

 

Gepubliceerd in Rekto:Verso, 2017 (78),  pp. 62-64