News | Show all
17/10/2017

Verslaafd aan architectuur

Een artikel over de discussie rond de Biertempel en haar betekenis voor de architectuurcultuur in België

05/10/2017

Wafels, bier en architectuur

Een artikel naar aanleiding van de herbestemming van de Beurs in Brussel tot biertempel naar ontwerp van Robbrecht & Daem Architecten.

18/09/2017

Creatio ex nihilo

Column #1 over de oorsprongsmythen van de architectuur

03/08/2017

Zorg dragen voor architectuur

Artikel over gebruik en postproductie in de architectuur naar aanleiding van het Jozef Plein in PC Cartias (Melle).

20/06/2017

Do Good architectuur

Artikel over de rol van ontwerp in zorgarchitectuur.

18/03/2017

Sprak er iemand over healing environment ?

Lees hier over de bijdrage van Charles Jencks en de postmoderne architectuur aan de ontmanteling van de kliniek.

22/02/2017

Pic Nic Architectuur

Een retroactief manifest voor Pic Nic the Streets als bijdrage aan de architectuurcultuur in België. Version Française

13/02/2017

Wraak op de commons

Een artikel over het nakende einde voor Agrocité en de toekomst voor architectuur onder zelfbeheer.

03/02/2017

Architectuur van de schaamteplek

Wie grip wil krijgen op de problemen van in psychiatrische ziekenhuizen, begint bij het ontwerp van de isolatiekamer.

22/12/2016

Van Utopia naar Wuustwezel

Er zijn weinig termen die zo’n beladen betekenis hebben in de architectuurgeschiedenis als utopie. Version Français

21/12/2016

Relational Architecture

Read about the production proces of the Kanunnik Petrus Jozef Triest Square in the Psychiatric Centre Caritas, Melle. Article in DutchEnglish / French

12/12/2016

Hoeveel samenwerking kan architectuur verdragen?

Artikel over de tentoonstelling 'Ensembles. Architectuur en Ambachtschap' in deSingel en Vlaams Architectuurinstituut.

15/10/2016

Bouwstenen voor het psychiatrisch centrum van de toekomst

Lees meer over de visieontwikkeling rond het psychiatrisch centrum van de toekomst gepubliceerd in Psyche.

03/10/2016

Eco-politiek in Brussel: Bas Smets en de Brussels Urban Landscape Biennial

Artikel over het nut en nadeel van landschapsarchitectuur als instrument voor regionale ontwikkeling in Brussel.

28/09/2016

Architectuur vol van verlangen

Artikel naar aanleiding van de opening van het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein in Melle.

26/09/2016

(Re)Politicize!

Proud to present the A+261 issue on architecture and politics - Dutch and French edition.

21/09/2016

Architectuur met schaduw

De 20ste eeuw baarde vele duivelspacten tussen architectuur en politiek. Opvallend genoeg wordt de architectuur van het Italiaanse fascisme tot op vandaag geprezen omwille van haar abstracte vormentaal. Dergelijke rehabilitatie is de architectuur van het Derde Rijk nooit te beurt gevallen. België heeft zo zijn eigen kleine trauma in de relatie met de politiek.

24/06/2016

Ingebedde architecten

Lees meer over de architectuur van oorlog en vrede

07/06/2016

Vakmannen aan het front

Een recensie over de bijdrage van Bravoure in de Architectuurbiennale van Venetie.

04/06/2016

Toiletemmers in Werelderfgoed

Er is iets curieus met de inrichting van de gevangenis van Merksplas, waar enkele weken geleden een opstand uitbrak. De geschiedenis van de site reflecteert een utopisch beeld van de gevangenis van de toekomst, de manier waarop omgegaan wordt met die geschiedenis symboliseert dan weer de gemiste kansen.

04/12/2015

FPC Gent: geen markt, geen gevangenis

De opening van het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent zorgt na één jaar werking voor een grote opluchting - zelfs bij voormalige critici. De juiste vraag is niet of aanvankelijke bezorgheid terecht was, maar wel of de opluchting niet een beetje voorbarig is? 


28/10/2015

Het penitentiair verdriet van België

In de bouw van het gevangenisdorp Haren vormen de lokale en regionale overheid samen front met de actiegroepen tegen de federale overheid - of toch niet? Hoe kunnen we de knoop tussen activisme en politiek ontwarren?

23/10/2015

Een psychiatrisch centrum bouwen we samen

Ook architectuur heeft zijn plaats op de Vlaamse Hersteldagen. Doe mee op 18 november in de Vooruit.

01/09/2015

Eindelijk een kennisplatform voor humane gevangenisarchitectuur

De website www.prisongear.be presenteert het onderzoek naar een humane gevangenisarchitectuur.

07/04/2015

Ontmanteling van de psychiatrische kliniek

Lees de gevalstudies over zorgarchitectuur in Vlaanderen gepubliceerd in Psyche

22/10/2014

Een sterke leefomgeving begint met ruimteregie

Wat deelt een onafgewerkte verkeersinfrastructuur in Godsheide, een vervallen vierkantshoeve in Grote Spouwen, een gesloten mijnkatedraal in de Eisdense Tuiwijk en een geplande gevangenis op Domein Riegersvliet?


21/08/2014

Wie is er bang van het Bouwmeestercollege?

Iedereen lijkt het roerend eens dat de Vlaamse architectuur zonder de Bouwmeester overgeleverd is aan de wetten van de markt en de willekeur van het politieke bedrijf. Lees de opinie 'De Bouwmeester en de onheilsprofeten'.

20/12/2013

A humane prison is coming to your neighbourhood

As part of the Conflict & Design Triennial the knowledge platform Prison Gear presents design studies that pave the way for a humane prison in Leopoldsburg, Belgium.

16/12/2013

Een humane gevangenis komt naar je toe

Als onderdeel van de Conflict & Design Triënnale presenteert Prison Gear twee visieontwerpen voor de toekomstige gevangenis op het militaire domein Reigersvliet in Leopoldsburg.

09/10/2013

Limburg City / Stad Limburg

Read the memorandum of the Limburg Europa Workshop / Lees de projectnota van Atelier Limburg Europa

15/09/2013

The dismantling of the psychiatric clinic

Read the case studies on care architecture in Flanders

21/08/2013

Wat is ontwerpend onderzoek?

Drie vragen over ontwerpend onderzoek, drie antwoorden vanuit de Noorderkempen.

10/04/2013

Heeft een gemeenplaats ook een gemene waarde ?

Commentaarstuk bij het Architectuurboek n° 10: Radicale Gemeenplaatsen - Europese architectuur uit Vlaanderen

03/02/2013

Is onzichtbare psychiatrische zorg mogelijk?

Review van de opstart Pilootprojecten Zorg door de Vlaams Bouwmeester

06/11/2012

Limburg heeft ambitie / Limburg has ambition

Presentatie van de Startnota Provinciaal Bouwmeester Limburg / Presentation Initial Memo Limburg Government Architect

12/10/2012

Hoeveel vernieuwing kan de gevangenis verdragen ?

Lees hoe de modernisatie van de gevangenisarchitectuur in handen van Stéphane Beel begon en eindige bij het Ducpétiaux-model.

12/07/2012

San Gimignano aan de Zenne

Lees de column naar aanleiding van de Keukentoren van XDGA

11/04/2012

Sociaal-realisme of zelfcensuur

Met Jonas Staal schreef BAVO een pleidooi voor een nieuw sociaal-realisme in de kunst. Sociaal-realisme is broodnodig in het tijdperk van de hysterische reproductie.

21/02/2012

Nu ook een schreeuw om architectuur!

Niet occupy-en, maar de gevestigde orde verleiden om in crisistijden te investeren in leuke projecten. Lees hier meer over de Studio for Unsollicited Architecture.

20/01/2012

Gesloten architectuur is ook humaan

Lees meer over Fleur Agema's gevangenismodel

21/11/2011

Waarom kunstenaars niet fascistisch genoeg zijn

Lees het artikel in het decembernummer van Rekto:Verso.

12/09/2011

De Culturele Elite

Lees de bijdrage.

29/08/2011

Artist Participation in South Africa

The international PR campaign to showcase Rotterdam's robust policy on artist participation is now also tapping into the emerging African art markets.

17/06/2011

Denkverbod op liberale kunst

Column over de stellingenoorlog naar aanleiding van de aangekondigde bezuinigingen in de cultuursector.

07/06/2011

Maak liberaal kunstbeleid liberaal

Lees BAVO's advies aan staatssecretaris Zijlstra met betrekking tot de noodgedwongen keuzen die de cultuursector in Nederland te wachten staat.

18/03/2011

International promotion campaign of the Office for Artist Participation kicks off

The City of Edinburgh will be the first to host an international promotion event of Rotterdam's innovative cultural policies for enforcing the participation of artists in heightening a city's competitiveness and securing social peace on the local level.

28/02/2011

Culture and Contestation

The essay 'Neo-Liberalism with Dutch Characteristics: The Big Fix-Up of the Netherlands and the Practice of Embedded Cultural Activism' is published in the book volume 'Culture and Contestation in the New Century'.

19/01/2011

Art and Activism

BAVO's essay 'Artists... one more effort to be really political!' is published in the volume 'Art and Activism in the age of Globalisation'.

20/10/2010

Boek verschenen: Too Active To Act

Het boek biedt een kritische analyse van de maatschappelijke betrokkenheid van culturele actoren in Nederland in de afgelopen tien jaar.

OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

Zorg dragen voor architectuur

project: OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

date: 03/08/2017

author: BAVO

source: Psyche

status: article

Download PDF

Een jaar na opening bestaat binnen Psychiatrisch Centrum Caritas (Melle) een interne discussie over het gebruik van het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein. Het plein blijkt prima te werken voor recepties, opendeurdagen en andere plechtigheden. Ook personeel maakt graag gebruik van het Jozef Plein tijdens wandelingen, overlegmomenten en functioneringsgesprekken. De afdeling Kinderpsychiatrie organiseert er inmiddels groepstherapie. Het gebruik voor informele ontmoeting is echter minder vanzelfsprekend dan verwacht (al getuigen resten van fastfood van heimelijk gebruik).

De verwachtingen zijn dan ook hooggespannen. De projectdefinitie vormde een bricolage van verlangens geformuleerd binnen de werkgroepen met artsen, directie, personeel én patiënten. Het plein zou functioneren als Ramblas van het psychiatrisch centrum, wadi met waterplanten, plaats van soepbedeling, uitkijkpunt naar de omgeving, wensmuur om gedachten na te laten, exotische plantentuin, honk voor paintball, imkerij en wat nog allemaal meer.

Het confronteert ons met een extra uitdaging in de zorgarchitectuur. Het is pas in de operationalisering van een gebouw dat duidelijk wordt of alle verwachtingen, intenties en aanspraken in de ontwerpfase, realistisch waren. Op die manier is er nood aan een fase van wat we postproductie kunnen noemen om conceptie en receptie af te stemmen. Vraag is hoe ver we hierin moeten gaan? En, wie neemt hiervoor verantwoordelijkheid?

In de eerste plaats kijken we naar de architect. In het ontwerp anticipeerde architecten De Vylder Vinck Taillieu (aDVVT) op een permanente aanpassing van het gebouw. Het ontwerpidee was dat het gebouw als open structuur, eenmaal in gebruik, functioneert als een levensgroot en levensecht schaalmodel dat op elk moment kan aangepast worden naar de veranderende noden en verlangen van gebruikers. In de praktijk is een ad-hoc verbouwing uiteraard niet zo eenvoudig geklaard.

Probleem is bovendien dat met de ingebruikname van een gebouw de architect van het toneel verdwijnt. In de praktijk is de architecturale productie geen cirkelbeweging, maar een lineair proces. De architect vervult een belangrijke maar kortstondige functie in de vertaling van de projectdefinitie naar finale vorm. De oplevering vormt het einde van de architectuur. Gebruik wordt niet gerekend tot de zaak van de architect – hoewel precies op dit moment zijn inbreng goed van pas zou komen.

In de tweede plaats kijken we naar de opdrachtgever. Zorgarchitectuur is een opdracht, schreven we eerder. We inspireerden ons op de werking van de Vlaams Bouwmeester en de idee van het goede opdrachtgeverschap als hoeksteen van goede architectuur. De idee van een monumentale buitenruimte was een onbedoeld resultaat van de werkgroepen met artsen, directie, personeel én patiënten. Zij formuleerden in samenspraak een ongewone projectdefinitie.

Twee jaar later staan we op een volgende drempel van gebruik. Ook in deze fase heeft architectuur nood aan ‘goed opdrachtgeverschap’. Of beter gezegd: nood aan een ‘goed gebruik’. Zo werden inmiddels aanpassingen uitgevoerd om de toegankelijkheid te verhogen; met voorziening van elektriciteit, water en WIFI. Ook wordt de fysieke nabijheid van het complex verbeterd met de ingebruikname van de Oude Wasserij (als ontmoetingsruimte en ateliers) en een interne verhuis in het Jericho gebouw (toekomstig verblijf voor de ASAP-afdeling).

De welkome postproductie laat onverlet dat vraag en gebruik in het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein een cirkel vormt die wellicht nooit perfect zal sluiten. De functie van de monumentale ruimte is geen vaste functie hebben, haar essentie is onaf zijn. Te midden van een context waar elk gebouw een specifieke functie kent, werd een tussenruimte afgebakend – om te roken, te dolen, te dromen en wat nog allemaal meer. Gaandeweg werd er gesproken over een ‘ruimte van mogelijkheden’.

De vraag of het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein voldoende gebruikt wordt, is hiermee een belangrijke maar tegelijk een ietwat oneigenlijke vraag. Het plein werd door filosoof Lieven De Cauter beschreven als een andere plek, een heterotopie, die plaats maakt voor een ‘zelforganiserende poëzie chirurgisch losgesneden uit een bouwval’. De zoektocht naar gebruik wordt best opgevat als een uitnodiging om invulling te geven aan de openheid in het hart van het psychiatrische centrum.

 

Gepubliceerd in Psyche 29 (2), juni 2017