News | Show all
11/05/2018

Verschijning van de architect-bemiddelaar

Een verkenning van een architecturale productie gericht op bemiddeling

05/03/2018

Architectuur in naam van de vader

Column #3 over de oorsprongsmythen van de architectuur

22/12/2017

Uplace of Shopping K? Nee, bedankt

Artikel over de architectuur van een vals dilemma rond winkelcentra

18/12/2017

Dood van een dienstverlener

Column over het bouwen als olifant in de kamer van de architectuurcultuur.

06/12/2017

Het belachelijk sublieme in de Vlaamse architectuur

Artikel over humor als het teken van kritische afstand in de architectuur

17/10/2017

Verslaafd aan architectuur

Een artikel over de betekenis van de Biertempel discussie voor de architectuurcultuur in België

05/10/2017

Wafels, bier en architectuur

Een artikel naar aanleiding van de herbestemming van de Beurs in Brussel tot biertempel naar ontwerp van Robbrecht & Daem Architecten.

18/09/2017

Creatio ex nihilo

Column #1 over de oorsprongsmythen van de architectuur

03/08/2017

Zorg dragen voor architectuur

Artikel over gebruik en postproductie in de architectuur naar aanleiding van het Jozef Plein in PC Cartias (Melle).

20/06/2017

Do Good architectuur

Artikel over de rol van ontwerp in zorgarchitectuur.

18/03/2017

Sprak er iemand over healing environment ?

Lees hier over de bijdrage van Charles Jencks en de postmoderne architectuur aan de ontmanteling van de kliniek.

22/02/2017

Pic Nic Architectuur

Een retroactief manifest voor Pic Nic the Streets als bijdrage aan de architectuurcultuur in België. > Version Française > English Version

13/02/2017

Wraak op de commons

Een artikel over het nakende einde voor Agrocité en de toekomst voor architectuur onder zelfbeheer.

03/02/2017

Architectuur van de schaamteplek

Wie grip wil krijgen op de problemen van in psychiatrische ziekenhuizen, begint bij het ontwerp van de isolatiekamer.

22/12/2016

Van Utopia naar Wuustwezel

Er zijn weinig termen die zo’n beladen betekenis hebben in de architectuurgeschiedenis als utopie. Version Français

21/12/2016

Relational Architecture

Read about the production proces of the Kanunnik Petrus Jozef Triest Square in the Psychiatric Centre Caritas, Melle. Article in DutchEnglish / French

12/12/2016

Hoeveel samenwerking kan architectuur verdragen?

Artikel over de tentoonstelling 'Ensembles. Architectuur en Ambachtschap' in deSingel en Vlaams Architectuurinstituut.

15/10/2016

Bouwstenen voor het psychiatrisch centrum van de toekomst

Lees meer over de visieontwikkeling rond het psychiatrisch centrum van de toekomst gepubliceerd in Psyche.

03/10/2016

Eco-politiek in Brussel: Bas Smets en de Brussels Urban Landscape Biennial

Artikel over het nut en nadeel van landschapsarchitectuur als instrument voor regionale ontwikkeling in Brussel.

28/09/2016

Architectuur vol van verlangen

Artikel naar aanleiding van de opening van het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein in Melle.

26/09/2016

(Re)Politicize!

Proud to present the A+261 issue on architecture and politics - Dutch and French edition.

21/09/2016

Architectuur met schaduw

De 20ste eeuw baarde vele duivelspacten tussen architectuur en politiek. Opvallend genoeg wordt de architectuur van het Italiaanse fascisme tot op vandaag geprezen omwille van haar abstracte vormentaal. Dergelijke rehabilitatie is de architectuur van het Derde Rijk nooit te beurt gevallen. België heeft zo zijn eigen kleine trauma in de relatie met de politiek.

24/06/2016

Ingebedde architecten

Lees meer over de architectuur van oorlog en vrede

07/06/2016

Vakmannen aan het front

Een recensie over de bijdrage van Bravoure in de Architectuurbiennale van Venetie.

04/06/2016

Toiletemmers in Werelderfgoed

Er is iets curieus met de inrichting van de gevangenis van Merksplas, waar enkele weken geleden een opstand uitbrak. De geschiedenis van de site reflecteert een utopisch beeld van de gevangenis van de toekomst, de manier waarop omgegaan wordt met die geschiedenis symboliseert dan weer de gemiste kansen.

04/12/2015

FPC Gent: geen markt, geen gevangenis

De opening van het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent zorgt na één jaar werking voor een grote opluchting - zelfs bij voormalige critici. De juiste vraag is niet of aanvankelijke bezorgheid terecht was, maar wel of de opluchting niet een beetje voorbarig is? 


28/10/2015

Het penitentiair verdriet van België

In de bouw van het gevangenisdorp Haren vormen de lokale en regionale overheid samen front met de actiegroepen tegen de federale overheid - of toch niet? Hoe kunnen we de knoop tussen activisme en politiek ontwarren?

23/10/2015

Een psychiatrisch centrum bouwen we samen

Ook architectuur heeft zijn plaats op de Vlaamse Hersteldagen. Doe mee op 18 november in de Vooruit.

01/09/2015

Eindelijk een kennisplatform voor humane gevangenisarchitectuur

De website www.prisongear.be presenteert het onderzoek naar een humane gevangenisarchitectuur.

07/04/2015

Ontmanteling van de psychiatrische kliniek

Lees de gevalstudies over zorgarchitectuur in Vlaanderen gepubliceerd in Psyche

22/10/2014

Een sterke leefomgeving begint met ruimteregie

Wat deelt een onafgewerkte verkeersinfrastructuur in Godsheide, een vervallen vierkantshoeve in Grote Spouwen, een gesloten mijnkatedraal in de Eisdense Tuiwijk en een geplande gevangenis op Domein Riegersvliet?


21/08/2014

Wie is er bang van het Bouwmeestercollege?

Iedereen lijkt het roerend eens dat de Vlaamse architectuur zonder de Bouwmeester overgeleverd is aan de wetten van de markt en de willekeur van het politieke bedrijf. Lees de opinie 'De Bouwmeester en de onheilsprofeten'.

20/12/2013

A humane prison is coming to your neighbourhood

As part of the Conflict & Design Triennial the knowledge platform Prison Gear presents design studies that pave the way for a humane prison in Leopoldsburg, Belgium.

16/12/2013

Een humane gevangenis komt naar je toe

Als onderdeel van de Conflict & Design Triënnale presenteert Prison Gear twee visieontwerpen voor de toekomstige gevangenis op het militaire domein Reigersvliet in Leopoldsburg.

09/10/2013

Limburg City / Stad Limburg

Read the memorandum of the Limburg Europa Workshop / Lees de projectnota van Atelier Limburg Europa

15/09/2013

The dismantling of the psychiatric clinic

Read the case studies on care architecture in Flanders

21/08/2013

Wat is ontwerpend onderzoek?

Drie vragen over ontwerpend onderzoek, drie antwoorden vanuit de Noorderkempen.

10/04/2013

Heeft een gemeenplaats ook een gemene waarde ?

Commentaarstuk bij het Architectuurboek n° 10: Radicale Gemeenplaatsen - Europese architectuur uit Vlaanderen

03/02/2013

Is onzichtbare psychiatrische zorg mogelijk?

Review van de opstart Pilootprojecten Zorg door de Vlaams Bouwmeester

06/11/2012

Limburg heeft ambitie / Limburg has ambition

Presentatie van de Startnota Provinciaal Bouwmeester Limburg / Presentation Initial Memo Limburg Government Architect

12/10/2012

Hoeveel vernieuwing kan de gevangenis verdragen ?

Lees hoe de modernisatie van de gevangenisarchitectuur in handen van Stéphane Beel begon en eindige bij het Ducpétiaux-model.

12/07/2012

San Gimignano aan de Zenne

Lees de column naar aanleiding van de Keukentoren van XDGA

11/04/2012

Sociaal-realisme of zelfcensuur

Met Jonas Staal schreef BAVO een pleidooi voor een nieuw sociaal-realisme in de kunst. Sociaal-realisme is broodnodig in het tijdperk van de hysterische reproductie.

21/02/2012

Nu ook een schreeuw om architectuur!

Niet occupy-en, maar de gevestigde orde verleiden om in crisistijden te investeren in leuke projecten. Lees hier meer over de Studio for Unsollicited Architecture.

20/01/2012

Gesloten architectuur is ook humaan

Lees meer over Fleur Agema's gevangenismodel

21/11/2011

Waarom kunstenaars niet fascistisch genoeg zijn

Lees het artikel in het decembernummer van Rekto:Verso.

12/09/2011

De Culturele Elite

Lees de bijdrage.

29/08/2011

Artist Participation in South Africa

The international PR campaign to showcase Rotterdam's robust policy on artist participation is now also tapping into the emerging African art markets.

17/06/2011

Denkverbod op liberale kunst

Column over de stellingenoorlog naar aanleiding van de aangekondigde bezuinigingen in de cultuursector.

07/06/2011

Maak liberaal kunstbeleid liberaal

Lees BAVO's advies aan staatssecretaris Zijlstra met betrekking tot de noodgedwongen keuzen die de cultuursector in Nederland te wachten staat.

18/03/2011

International promotion campaign of the Office for Artist Participation kicks off

The City of Edinburgh will be the first to host an international promotion event of Rotterdam's innovative cultural policies for enforcing the participation of artists in heightening a city's competitiveness and securing social peace on the local level.

28/02/2011

Culture and Contestation

The essay 'Neo-Liberalism with Dutch Characteristics: The Big Fix-Up of the Netherlands and the Practice of Embedded Cultural Activism' is published in the book volume 'Culture and Contestation in the New Century'.

19/01/2011

Art and Activism

BAVO's essay 'Artists... one more effort to be really political!' is published in the volume 'Art and Activism in the age of Globalisation'.

20/10/2010

Boek verschenen: Too Active To Act

Het boek biedt een kritische analyse van de maatschappelijke betrokkenheid van culturele actoren in Nederland in de afgelopen tien jaar.

OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

Architectuur in naam van de vader

project: OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

date: 05/03/2018

author: BAVO

source: De Architect

status: article

 

Hoe ver kan een architect gaan in de vereenzelviging met de opdracht? In een kritiek op de Biertempel in Brussel stelde ik de vraag waarom een gerenommeerd architectenkantoor als Robbrecht & Daem architecten zich laat verleiden tot een communicatieoffensief. Is het niet aan de opdrachtgever – in dit geval een samenwerking tussen de Belgische federatie van bierbrouwers en politici – om een dergelijk project te verdedigen? Het leek me overigens niet te passen bij het imago van Paul Robbrecht als fijnbesnaard architect. (Reeds als student leerde ik Paul Robbrecht kennen als iemand die in vervoering raakt bij veranderende kleuren in het landschap en inspiratie put uit sublieme kunstwerken.) Vandaag wordt de naam Robbrecht geassocieerd met de verdediging van och arme een Biertempel. Mijn persoonlijke kritiek werd onmiddellijk gerepliceerd door Maarten Gielen van ROTOR: het is een fout van critici om architectuur te vereenzelvigen met een persoon. Ik beloofde een verkenning van het thema – bij deze.

Geert Bekaert beschreef het voordeel van de jonge generatie architecten in België ten opzichte van de noorderburen in ongewoon scherpe freudiaanse termen: de jonge generatie architecten kent geen vaderfiguren en hoeft ze daarom ook niet te vermoorden. Het contrast met de Nederlandse architectuurwereld kan niet groter zijn: het indrukwekkende oeuvre van pakweg Gerrit Rietveld, J.J.P. Oud en H.P. Berlage legt een gewicht van jewelste op nieuwe generaties. Geen enkele generatie ontkomt eraan om haar verhouding tot deze historische referentiepunten te bepalen. Eenmaal de canon gezet is, maakt het niet zoveel meer uit of je een lofzang of afkeuring laat horen. Hetzelfde gebeurde met Rem Koolhaas, de architect die ‘alle stijlperioden overleefd heeft’ – dixit Luc Deleu. Voor een hele generatie architecten is Rem Koolhaas het referentiepunt, al was het maar omdat ze binnen OMA de eerste stappen in de wereld van architectuur zetten. Anderen ontkwamen er niet aan om hun verhouding tot Rem te bepalen. Lof en kritiek versterkten zijn rol als levende halfgod.

De stelling van Geert Bekaert was: het gebrek aan allesbepalende, transhistorische vaderfiguren zorgde in België voor een jonge, speelse en ongecompliceerde generatie van architecten. Een eerste voetnoot hierbij is dat Geert Bekaert gemakshalve de rol van Henry Van de Velde en Victor Horta in de architectuurgeschiedenis heeft uitgewist. Zoals dat gaat in België, begint de geschiedenis opnieuw na de politieke ontvoogding van de Franstalige bourgeoisie – de zogenaamde ‘taalstrijd’ is onze versie van 1968. Een tweede voetnoot is dat de grens tussen Nederlandse en Belgische architectuur minder hard is dan Bekaert wil doen geloven. Hij introduceerde zelf het werk van Rem Koolhaas in België. En, ook hier maken de zonen van Rem Koolhaas het mooie weer. De derde en misschien belangrijkste voetnoot is dat het oeuvre van Geert Bekaert als geen ander een selectie jonge vaders heeft neergezet. Hij omschreef zijn artikelen eerder als journalistieke bijdragen dan theoretische beschouwingen. De inzet was stuk voor stuk om de goegemeente bekend te maken met veelbelovende architecten. Of de selectie een bewuste keuze was, weet ik niet. Of hij hierbij regels of selectiecriteria hanteerde evenmin. In ieder geval kwam de beschrijving van jonge architecten goed uit in de opbouw van een architectuurcultuur in België.

Personificaties

De personificatie van de architectuur was deel van de casuïstiek die Geert Bekaert beoefende: elke tekst vertrekt van een specifiek project en formuleert een toepasselijke kritiek of lof. Een positieve, alomvattende theorie is in de teksten van Bekaert niet te bekennen. In de geest van de tijd verzet hij zich expliciet tegen wereldverbeteraars die architectuur zien als een illustratie van hun politieke droombeelden. Als er al sprake is van een samenhangend kader om architectuur, dan ligt het eerder in abstracte termen als ‘architectuur van de gemeenplaats’. Architecturale kwaliteit wordt geval per geval verwoord. Gelukkig maar. Het voorkomt dat de architectuurcultuur zich vestigt als een sekte met eigen regels en dogma’s. Gevolg is wel dat architecturale kwaliteit altijd gekoppeld blijft met ‘goede praktijkvoorbeelden’ en dus identificeerbaar is met naam en toenaam. Bij gebrek aan een diagnostische en statische handleiding voor architecturale kwaliteit – parallel aan de geestelijke gezondheidszorg – zijn personificaties een handig middel in het onderscheid van goed en kwaad.

Personificaties in architectuur blijven een dubbelzinnig gebeuren. We weten heel goed dat achter die ene naam een naarstig werkend bureau schuilgaat. In sommige gevallen wordt de rol van de sterke vrouw uitgewist. Dat de personificatie samenvalt met de naam van een man, brengt ons terug op de patriarchale structuur van architectuur. De miskenning van de creatieve inbreng van anderen zet zich in rechte lijn door naar de omgeving van de architect. We kennen het belang van de opdrachtgever in de architecturale productie. En toch blijft de architect alle aandacht naar zich toe trekken en vergeten we een creatieve waarde toe te kennen aan de opdracht. We kennen ook de rol van bouwmeesters in de architectenkeuze en de verkenning van nieuwe ontwerpuitdagingen. En toch wordt de realisatie van architectuur toegeschreven aan de architect, alsof het een inherente kwaliteit is van zijn ronkende naam. Geen wonder dat de naam van de architect soms samenvalt met het gebouw. Dat gebeurt in de omgangstaal als we zeggen: “Er staat een Stéphane Beel in Antwerpen.” In Kunstencampus deSingel (Antwerpen) werd deze logica doorgetrokken in de benaming van de nieuwbouw: simpelweg Beel. Hiermee wou men een verschil maken met het historische complex van Léon Stynen. De bewegwijzering doorheen het gebouw toont heel eenvoudig: Beel +1, Beel +2 et cetera.

Kwaliteitsgarantie

De mystificatie van het productieproces binnen één en dezelfde figuur maakt dat biografie doorgaans meer aandacht krijgt dan werk. Denk aan boeken over de woning van de architect. Denk ook aan erfopvolging van vader op zoon/zonen. Denk aan dynastieën in de wereld van ontwerp. Het uitspitten van deze onderwerpen laat ik over aan de populaire pers. Wat er ook van aan is, de naam van de architect functioneert als kwaliteitsgarantie. Het vergemakkelijkt keuzen in jaarboeken en architectuurwedstrijden. De personificatie van architecturale kwaliteit genereert een oeuvre. Werk wordt herkenbaar en relevant ten opzichte van ander werk van dezelfde persoon.

Deze sterkte is tegelijk een zwakte. De personificatie van architectuur maakt haar ook discutabel. Dat is precies wat er gebeurde in de Biertempel. De samenwerkende vennootschap van Belgische bierbrouwers en Stad Brussel dacht dat de verwijzing naar een gerenommeerde architect als Paul Robbrecht de discussie zou verstillen. Het omgekeerde was het geval en het ontwerp ging functioneren als een rode lap op een stier. Paul Robbrecht had beter moeten weten. Het is alweer zo’n tien jaar geleden dat hij als eerste in de pers kwam ter verdediging van de architecturale kwaliteit van de Oosterweelverbinding op een moment dat het volksreferendum een duidelijk ‘Nee!’ had laten horen. Of het interview de genadeslag gaf aan de brugconstructie is niet helemaal duidelijk, maar met de Lange Wapper is het nooit meer goed gekomen.

Het eenzame optreden van de architect toont de gapende leegte onder het ontwerp en het totaal gebrek aan draagvlak. In het geval van de Biertempel sprong Sven Gatz, Vlaams minister van Cultuur en Brussel, in de bres. Hij verdedigde het mooie project van Robbrecht & Daem omwille van een diepgaande beslissing onder beleidsmakers (klonk nogal aristocratisch) en de betrokkenheid van Brussels Bouwmeester Kristiaan Borret. De ene vader verdrong de andere vader – en met elke stap klinkt het draagvlak onder architectuur iets holler. Is een architectuurcultuur mogelijk zonder vaderfiguren? En hoe ziet die er dan uit? Ik laat het onderwerp voor een volgende keer.

Gepubliceerd in: Architect : Vakblad voor de Architect, 49 (1), pp. 122-124