News | Show all
20/06/2017

Do Good zorgarchitectuur

Artikel over de rol van ontwerp in zorgarchitectuur.

18/03/2017

Sprak er iemand over healing environment ?

Lees hier over de bijdrage van Charles Jencks en de postmoderne architectuur aan de ontmanteling van de kliniek.

22/02/2017

Pic Nic Architectuur

Een retroactief manifest voor Pic Nic the Streets als bijdrage aan de architectuurcultuur in België. Version Française

13/02/2017

Wraak op de commons

Een artikel over het nakende einde voor Agrocité en de toekomst voor architectuur onder zelfbeheer.

03/02/2017

Architectuur van de schaamteplek

Wie grip wil krijgen op de problemen van in psychiatrische ziekenhuizen, begint bij het ontwerp van de isolatiekamer.

22/12/2016

Van Utopia naar Wuustwezel

Er zijn weinig termen die zo’n beladen betekenis hebben in de architectuurgeschiedenis als utopie. Version Français

21/12/2016

Relational Architecture

Read about the production proces of the Kanunnik Petrus Jozef Triest Square in the Psychiatric Centre Caritas, Melle. Article in DutchEnglish / French

12/12/2016

Hoeveel samenwerking kan architectuur verdragen?

Artikel over de tentoonstelling 'Ensembles. Architectuur en Ambachtschap' in deSingel en Vlaams Architectuurinstituut.

15/10/2016

Bouwstenen voor het psychiatrisch centrum van de toekomst

Lees meer over de visieontwikkeling rond het psychiatrisch centrum van de toekomst gepubliceerd in Psyche.

03/10/2016

Eco-politiek in Brussel: Bas Smets en de Brussels Urban Landscape Biennial

Artikel over het nut en nadeel van landschapsarchitectuur als instrument voor regionale ontwikkeling in Brussel.

28/09/2016

Architectuur vol van verlangen

Artikel naar aanleiding van de opening van het Kanunnik Petrus Jozef Triest Plein in Melle.

26/09/2016

(Re)Politicize!

Proud to present the A+261 issue on architecture and politics - Dutch and French edition.

21/09/2016

Architectuur met schaduw

De 20ste eeuw baarde vele duivelspacten tussen architectuur en politiek. Opvallend genoeg wordt de architectuur van het Italiaanse fascisme tot op vandaag geprezen omwille van haar abstracte vormentaal. Dergelijke rehabilitatie is de architectuur van het Derde Rijk nooit te beurt gevallen. België heeft zo zijn eigen kleine trauma in de relatie met de politiek.

24/06/2016

Ingebedde architecten

Lees meer over de architectuur van oorlog en vrede

07/06/2016

Vakmannen aan het front

Een recensie over de bijdrage van Bravoure in de Architectuurbiennale van Venetie.

04/06/2016

Toiletemmers in Werelderfgoed

Er is iets curieus met de inrichting van de gevangenis van Merksplas, waar enkele weken geleden een opstand uitbrak. De geschiedenis van de site reflecteert een utopisch beeld van de gevangenis van de toekomst, de manier waarop omgegaan wordt met die geschiedenis symboliseert dan weer de gemiste kansen.

04/12/2015

FPC Gent: geen markt, geen gevangenis

De opening van het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent zorgt na één jaar werking voor een grote opluchting - zelfs bij voormalige critici. De juiste vraag is niet of aanvankelijke bezorgheid terecht was, maar wel of de opluchting niet een beetje voorbarig is? 


28/10/2015

Het penitentiair verdriet van België

In de bouw van het gevangenisdorp Haren vormen de lokale en regionale overheid samen front met de actiegroepen tegen de federale overheid - of toch niet? Hoe kunnen we de knoop tussen activisme en politiek ontwarren?

23/10/2015

Een psychiatrisch centrum bouwen we samen

Ook architectuur heeft zijn plaats op de Vlaamse Hersteldagen. Doe mee op 18 november in de Vooruit.

01/09/2015

Eindelijk een kennisplatform voor humane gevangenisarchitectuur

De website www.prisongear.be presenteert het onderzoek naar een humane gevangenisarchitectuur.

07/04/2015

Ontmanteling van de psychiatrische kliniek

Lees de gevalstudies over zorgarchitectuur in Vlaanderen gepubliceerd in Psyche

22/10/2014

Een sterke leefomgeving begint met ruimteregie

Wat deelt een onafgewerkte verkeersinfrastructuur in Godsheide, een vervallen vierkantshoeve in Grote Spouwen, een gesloten mijnkatedraal in de Eisdense Tuiwijk en een geplande gevangenis op Domein Riegersvliet?


21/08/2014

Wie is er bang van het Bouwmeestercollege?

Iedereen lijkt het roerend eens dat de Vlaamse architectuur zonder de Bouwmeester overgeleverd is aan de wetten van de markt en de willekeur van het politieke bedrijf. Lees de opinie 'De Bouwmeester en de onheilsprofeten'.

20/12/2013

A humane prison is coming to your neighbourhood

As part of the Conflict & Design Triennial the knowledge platform Prison Gear presents design studies that pave the way for a humane prison in Leopoldsburg, Belgium.

16/12/2013

Een humane gevangenis komt naar je toe

Als onderdeel van de Conflict & Design Triënnale presenteert Prison Gear twee visieontwerpen voor de toekomstige gevangenis op het militaire domein Reigersvliet in Leopoldsburg.

09/10/2013

Limburg City / Stad Limburg

Read the memorandum of the Limburg Europa Workshop / Lees de projectnota van Atelier Limburg Europa

15/09/2013

The dismantling of the psychiatric clinic

Read the case studies on care architecture in Flanders

21/08/2013

Wat is ontwerpend onderzoek?

Drie vragen over ontwerpend onderzoek, drie antwoorden vanuit de Noorderkempen.

10/04/2013

Heeft een gemeenplaats ook een gemene waarde ?

Commentaarstuk bij het Architectuurboek n° 10: Radicale Gemeenplaatsen - Europese architectuur uit Vlaanderen

03/02/2013

Is onzichtbare psychiatrische zorg mogelijk?

Review van de opstart Pilootprojecten Zorg door de Vlaams Bouwmeester

06/11/2012

Limburg heeft ambitie / Limburg has ambition

Presentatie van de Startnota Provinciaal Bouwmeester Limburg / Presentation Initial Memo Limburg Government Architect

12/10/2012

Hoeveel vernieuwing kan de gevangenis verdragen ?

Lees hoe de modernisatie van de gevangenisarchitectuur in handen van Stéphane Beel begon en eindige bij het Ducpétiaux-model.

12/07/2012

San Gimignano aan de Zenne

Lees de column naar aanleiding van de Keukentoren van XDGA

11/04/2012

Sociaal-realisme of zelfcensuur

Met Jonas Staal schreef BAVO een pleidooi voor een nieuw sociaal-realisme in de kunst. Sociaal-realisme is broodnodig in het tijdperk van de hysterische reproductie.

21/02/2012

Nu ook een schreeuw om architectuur!

Niet occupy-en, maar de gevestigde orde verleiden om in crisistijden te investeren in leuke projecten. Lees hier meer over de Studio for Unsollicited Architecture.

20/01/2012

Gesloten architectuur is ook humaan

Lees meer over Fleur Agema's gevangenismodel

21/11/2011

Waarom kunstenaars niet fascistisch genoeg zijn

Lees het artikel in het decembernummer van Rekto:Verso.

12/09/2011

De Culturele Elite

Lees de bijdrage.

29/08/2011

Artist Participation in South Africa

The international PR campaign to showcase Rotterdam's robust policy on artist participation is now also tapping into the emerging African art markets.

17/06/2011

Denkverbod op liberale kunst

Column over de stellingenoorlog naar aanleiding van de aangekondigde bezuinigingen in de cultuursector.

07/06/2011

Maak liberaal kunstbeleid liberaal

Lees BAVO's advies aan staatssecretaris Zijlstra met betrekking tot de noodgedwongen keuzen die de cultuursector in Nederland te wachten staat.

18/03/2011

International promotion campaign of the Office for Artist Participation kicks off

The City of Edinburgh will be the first to host an international promotion event of Rotterdam's innovative cultural policies for enforcing the participation of artists in heightening a city's competitiveness and securing social peace on the local level.

28/02/2011

Culture and Contestation

The essay 'Neo-Liberalism with Dutch Characteristics: The Big Fix-Up of the Netherlands and the Practice of Embedded Cultural Activism' is published in the book volume 'Culture and Contestation in the New Century'.

19/01/2011

Art and Activism

BAVO's essay 'Artists... one more effort to be really political!' is published in the volume 'Art and Activism in the age of Globalisation'.

20/10/2010

Boek verschenen: Too Active To Act

Het boek biedt een kritische analyse van de maatschappelijke betrokkenheid van culturele actoren in Nederland in de afgelopen tien jaar.

OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

Toekomst van het gesticht

project: OPPOSITIONAL ARCHITECTURE

date: 18/09/2012

author: Administrator

source: administrator

status: event

 

Zesde Vlaams Geestelijk Gezondheidscongres
18 en 19 september 2012
Antwerpen, Wilrijk - Campus Drie Eiken
Thema: Macht en kracht. Zorgrelaties in verandering.

Bekijk het volledig programma op http://www.ggzcongres.be/

Woensdag 19 september 2012, 13u45-15u15

S35 De toekomst van het gesticht. Over de wisselwerking tussen zorgvisie en architectuur
voorzitter Regis Verplaetse

S35.0 Inleiding
Regis Verplaetse, architect, UR architects, Antwerpen
Vanaf de eerste ontwikkeling van de psychiatrische gestichten in de 19de eeuw bestond er een intieme relatie tussen geestelijke gezondheidszorg (ggz) en architectuur. Met hun ruimtelijke structuur legden deze instellingen de basis van de moderne psychiatrie. Sindsdien werden nieuwe zorgopvattingen en veranderende zorgrelaties steevast vertaald in nieuwe bouwprojecten. Het leverde een zeer rijk en gevarieerd patrimonium aan zorgerfgoed op waarin quasi elke bouwfase, elke stijlperiode andere zorgrelaties belichaamt. Haast alle aspecten van de zorg hebben invloed op en moeten geïntegreerd worden in architectuur, gaande van de ruimtelijke organisatievorm en typologie tot de materiaalkeuze en technische installaties. Maar ook omgekeerd oefent architecturaal ideeëngoed invloed uit op de zorg. Macht en kracht wordt in de zorg, ten goede of ten kwade, uitgeoefend in denken, handelen én bouwen. En de geschiedenis gaat voort. In Vlaanderen wordt de ggz nog steeds (en ook in de toekomst) in belangrijke mate verstrekt op en vanuit de oude gestichtsterreinen. De implementatie van artikel 107 heeft door de uitbouw van zorgcircuits en -netwerken een grote impact op de rol van de voormalige 'asielen' binnen de hele organisatie van de ggz.
Wat betekent dit voor de zorgrelaties van de toekomst? Voor de kwaliteit waarin de zorg wordt gehuisvest en de zorgvragers (en –verleners) verblijven? En welke meerwaarde kan de architectuur hier bieden?
Dit symposium wil een beeld schetsen van de geschiedenis en het erfgoed van de psychiatrische zorgarchitectuur, van de huidige toestand en belangrijkste pijnpunten, en van nieuwe architecturale denkrichtingen en ontwerpbenaderingen.

S35.1 Architectuur als meerwaarde
Katrien Vandermarliere, tentoonstellingsmaker, Vlaams Architectuurinstituut, Antwerpen
Het Vlaams Architectuurinstituut (VAi) wil de zorgsector sensibiliseren over het potentieel van architectuur. Immers staan veel zorgsites in Vlaanderen, veelal op 19de-eeuwse sites en met een verouderd gebouwenpatrimonium, voor een moeilijke transformatieopgave. Terreinen moeten heringericht, oude gebouwen voldoen niet aan hedendaagse noden en het ‘verzorgen’ zelf is op andere methodes gestoeld.
Het betreft niet alleen een discussie over bouwkundig erfgoed, subsidieregelingen, patrimonium en grond die een groot kapitaal vertegenwoordigen. Het raakt ook een meer complexe, maatschappelijke discussie over de toekomstige inrichting van die sites, die vaak als rustplek, groene long of lege infrastructuur een rol kunnen spelen in de ontwikkeling van een gemeente of stadsdeel. En niet in het minst betreft het ook de vraag hoe we onze visie over geestelijke gezondheidzorg in de gebouwde omgeving omzetten. Maar wij willen nog een stap verder gaan. Gebouwen zijn meer dan inerte omhulsels, ze beïnvloeden het welbevinden, de zintuigen, de sociale interacties. Goede ontwerpers kunnen, naast antwoord bieden op de functionele noden van hulpverleners, ook op zoek gaan naar en werken met die meer psychologische aspecten van hun beider disciplines. Een weldadige ruimte komt immers niet tot stand door een louter technische aanpak.
Het thema van de zorg is een langlopend aandachtspunt in het programma van het Vai, dat via gesprekken, deelname aan studiedagen en het opdragen van artikels voor diverse media aan de orde wordt gesteld. Enkele voorbeelden hieruit illustreren de meerwaarde van gedegen architectuur.

S35.2 Het Museum dr. Guislain
Patrick Allegaert, artistiek leider, Museum dr. Guislain, Gent
Het Museum dr. Guislain is samen met het vormingscentrum en het psychiatrisch centrum gehuisvest in de gebouwen van het voormalige krankzinnigengesticht (gebouwd tussen 1852 en 1876 door professor Joseph Guislain in samenwerking met stadsarchitect Adolphe Pauli). Zoals het oorspronkelijke gesticht in zijn tijd een modelinrichting en architecturale referentie was, geldt het huidige gebruik van de site als een levendig voorbeeld van hoe zorgerfgoed aangepast kan worden aan hedendaagse eisen.
Het museum is vandaag een expertisecentrum op het vlak van de geschiedenis van de psychiatrie, de geestelijke gezondheidszorg en outsiderkunst. Het speelt een uitgesproken maatschappelijke rol in het uitdragen van de sociaal-culturele betekenis van het omgaan met psychiatrische stoornis.
De spreker zal schetsen hoe het originele instituut doorheen de tijd getransformeerd is, hoe het museum ontstaan is en welke relatie het vandaag onderhoudt met de gebouwen. Daarnaast illustreert hij hoe diverse verbanden tussen de perceptie op geestelijke (on)gezondheid en uitgesproken ruimtelijke kwesties zoals wonen, opsluiten enz. aan bod komen in het tentoonstellings- en evenementenprogramma van het museum. In het bijzonder behandelt hij de tentoonstelling ‘Hier woont mijn huis’ (zomer 2012) rond het werk van onder meer fotograaf Christopher Payne over de verlaten federale gestichten in de VS, dit in contrast met Vlaanderen, waar de meeste gestichtsterreinen hun zorgfunctie behouden. (Het Vlaamse zijluik van deze tentoonstelling komt aan bod in de lezing van Nikolaas Vande Keere en Regis Verplaetse, zie verder.)

S35.3 Zorgrelaties zijn ruimtelijk!
Gideon Boie, architect, docent, onderzoeksbureau BAVO / Sint-Lucas Hogeschool
De reorganisatie van de ggz in zorgcircuits en –netwerken gebeurt tegen de achtergrond van de blijvende aanwezigheid van de psychiatrische gestichten. Isolatie, serene rust en concentratie vormen de stempel van een klinisch model waarin ongeacht het ziektebeeld een scherpe lijn getrokken is met het normale stedelijke weefsel. Enerzijds dwingen deze restanten uit het verleden de ggz om een alternatief aanbod te realiseren dat het gesticht overstijgt – door plaats te maken voor individuele zorgbehoeften, diverse behandelingsfasen en normale woonverlangens. Anderzijds kan de ggz niet zomaar haar omvangrijk historisch erfgoed uitwissen – in de eerste plaats om de aanzienlijke financiële en symbolische waarde die het materialiseert, maar evengoed omdat specifieke doelgroepen ook vandaag nood hebben aan isolatie.
De verandering die optreedt in de zorgrelaties kan en mag dus niet vervreemd worden van het ruimtelijke kader waarin de geestelijke gezondheidszorg aangeboden wordt. De uitdaging van de ggz vandaag ligt in het verbinden van de nieuwe verwachtingen omtrent zorg en het waardevolle historische patrimonium.
Aan de hand van enkele voorbeeldprojecten in Vlaanderen (PZ Sint-Norbertus Duffel; OPZ Rekem; PC Dr. Guislain Gent) tonen we hoe een intelligente ontmanteling van de oude gestichten mogelijkheden biedt op een normalisatie, integratie en omgekeerde vermaatschappelijking van de geestelijke gezondheidszorg. De alternatieve ruimtelijke configuraties die hiermee ontstaan, hertekenen vanuit de praktijk de ruimtelijke zorgrelaties die uitgezet werden door Michael Foucault in ‘De geschiedenis van de waanzin in de zeventiende en achttiende eeuw’ (1961).

S35.4 Ontwerpmatig onderzoek
Nicolaas Vande Keere, architect, UR architects, Antwerpen
Regis Verplaetse, architect, UR architects, Antwerpen
In navolging van hun onderzoek in Nederland verricht UR architects sinds begin 2012 een ontwerpmatig onderzoek naar de ontwikkelingsmogelijkheden van de historische instellingen in de geestelijke gezondheidszorg in Vlaanderen (met steun van de Vlaamse Overheid). In de Vlaamse context, waarin de psychiatrische zorg nog steeds grotendeels gehuisvest is in de voormalige gestichten, is het vraagstuk van de aanpasbaarheid van de oude typologieën, gebouwen en terreinen zeer actueel. In welke mate kunnen behoud en ontwikkeling hier samengaan in antwoord op evoluerende zorgvisies?
Ze tonen de resultaten van dit onderzoek in twee delen. De analytische fase brengt de ontwikkeling in kaart van de bestaande Vlaamse gestichten op ruimtelijk vlak en wat betreft zorgopvatting. Hieruit worden de belangrijkste pijnpunten afgeleid voor de omgang met het psychiatrische zorgerfgoed. (Deze fase wordt in het bijzonder verricht aan de hand van twee casussen, PZ Sint-Amandus te Beernem en PC Sint-Jan-Baptist te Zelzate.)
In de ontwerpfase ontwikkelen ze nieuwe denkrichtingen en ontwerpbenaderingen voor aanpassing en transformatie. Aan de hand van exemplarische ontwerpvoorstellen op een reële voorbeeldlocatie tonen ze aan hoe het erfgoed door middel van het architecturale ontwerp kan getransformeerd worden om een buitengewone meerwaarde te bieden in de context van de vandaag nagestreefde zorgrelaties.
Met dit onderzoek willen de ontwerpers een innoverende visie opstellen die relevant is voor de meeste Vlaamse ggz-instellingen en aanverwante residentiële zorgsites.

 

Agenda